William Nordhaus 30 Ekim 2026’da, 85 yaşında öldü. Kamuoyu onu iklim iktisadı ve 2018 Nobel ödülüyle hatırlıyor. Oysa 1975’te yazdığı kısa bir makale, siyaset ile iktisat arasındaki ilişkiye bakışımızı yarım yüzyıl boyunca biçimlendirdi: “The Political Business Cycle“.
Vefatından dört gün sonra, 3 Kasım 2026’da ABD’de ara seçimler yapıldı. Temsilciler Meclisi’nin 435 sandalyesi, Senato’nun 35 sandalyesi ve 36 valilik sandıktaydı. Bu tesadüf, eski bir soruyu yeniden sormak için iyi bir fırsat: İktidarlar ekonomiyi seçim takvimine göre yönetir mi, yönetebilir mi?
Bu yazı önce 1970’lerin politik konjonktür modellerini, sonra 1980’lerden bu yana gelen rasyonel beklentiler dönemini özetliyor. Ardından 2026 ara seçimlerini bu modellerin gözüyle okuyor. Vardığım sonuç şu: Bugün Nordhaus’un seçmen miyopluğundan çok, onun mirasçısı olan zaman tutarsızlığı sorunu öne çıkıyor.
1970’ler: Miyop seçmen ve testere dişi
Nordhaus’un modeli üç varsayıma dayanır. Kısa dönem Phillips eğrisi vardır ve beklentiler adaptif olarak, geçmiş enflasyondan oluşur. Seçmen işsizliği ve enflasyonu sevmez, ama yakın geçmişi uzak geçmişten daha çok tartar. İktidar ise tek bir şeyi, seçimi kazanmayı ister.
Bu üç varsayımdan dört yıllık bir çevrim doğar. Göreve gelen iktidar önce daraltmaya gider: işsizlik yükselir, enflasyon ve beklentiler geriler. Seçim yaklaşınca talep genişletilir: işsizlik düşer, enflasyonun bedeli ise gecikmeyle, sandıktan sonra gelir. Grafiği testere dişine benzer. Ortalama enflasyon da toplumsal optimumun üzerinde kalır.
Modelin önemli bir özelliği sıkça gözden kaçar: Nordhaus’ta partiler birbirinin aynısıdır. Downs’un rekabetçi demokrasisinde olduğu gibi iki parti de yalnızca oy peşindedir. Bu yüzden model, “fırsatçı“ (opportunistic) model diye anılır. ABD’nin iki partili yapısına uyumu ideolojik farktan değil, bu Downsçu yakınsamadan gelir. Aynı yıllarda Lindbeck (1976) ve MacRae (1977) benzer sonuçlara ulaştı.
Partileri birbirinden ayıran Douglas Hibbs oldu (1977). Hibbs’e göre sol partiler işçi seçmenine dayanır ve işsizliğe, sağ partiler sermaye sahiplerine dayanır ve enflasyona daha duyarlıdır. Bu durumda çevrim seçim takvimini değil, iktidar değişimini izler. Demokrat dönemlerde daha düşük işsizlik ve daha yüksek enflasyon, Cumhuriyetçi dönemlerde tersi beklenir.
Edward Tufte’nin Political Control of the Economy(1978) kitabı ise ampirik bir ayrıntı ekledi. İktidarın elindeki en kolay araç para politikası değil, transfer ödemeleriydi. Sosyal güvenlik artışları ve çeklerin postaya veriliş tarihi seçimlerle örtüşüyordu.
Dönemin simge vakası 1972’dir. Nixon’ın Fed Başkanı Arthur Burns üzerindeki baskısı, yıllar sonra Beyaz Saray bant kayıtlarıyla belgelendi (Abrams, 2006). Seçim yılında para gevşedi, transferler arttı, ücret-fiyat kontrolleri enflasyonu bastırdı. Faturası 1973-74’te geldi.
1980’ler ve sonrası: Rasyonel seçmen, çevrimin dönüşümü
Rasyonel beklentiler devrimi Nordhaus’un çekirdeğine vurdu. Seçmen her dört yılda bir aynı oyuna geliyorsa, bunu öğrenmesi gerekir. Sistematik ve öngörülebilir bir genişleme beklentilere yansır, reel etkisi kaybolur. Ama model ortadan kalkmadı; üç ayrı yönde yeniden kuruldu.
Zaman tutarsızlığı. Kydland ve Prescott (1977), Barro ve Gordon (1983) enflasyon yanlılığını seçmenin miyopluğuna değil, politika yapıcının taahhüt edememesine bağladılar. Herkes düşük enflasyon bekliyorsa, sürpriz enflasyon yaratmak cazip olur. Bunu bilen kamu yüksek enflasyon bekler. Sonuç, kimsenin kandırılmadığı ama herkesin daha yüksek enflasyonla yaşadığı bir dengedir. Nordhaus’un enflasyon yanlılığı böylece rasyonel bir çerçevede yeniden doğdu. Çare olarak kurallar, itibar ve bağımsız merkez bankası önerildi.
Rasyonel partizan teori. Alberto Alesina (1987), Hibbs’in partizan modelini rasyonel beklentilerle birleştirdi. Ücret sözleşmeleri seçimden önce yapılır ve seçim sonucu belirsizdir. Reel etkiyi yalnızca sonuçtaki sürpriz yaratır ve bu etki dönemin ilk yarısıyla sınırlı kalır. Seçmen artık kandırılmaz, sadece geleceği bilemez.
Politik bütçe çevrimi. Rogoff ve Sibert (1988) ile Rogoff (1990) çevrimi çıktıdan bütçeye taşıdı. Seçmen iktidarın yeterliliğini doğrudan gözlemleyemez. Yetkin iktidar bunu seçimden önce görünür harcamaları artırıp vergileri düşürerek gösterir. Çevrim artık büyüme ve işsizlikte değil, bütçenin bileşiminde aranır.
Ara seçimlere özgü bir model. Bu yazı için en önemli katkı Alesina ve Rosenthal’dan (1995) geldi. ABD’de başkan ve Kongre ayrı seçilir. Ilımlı seçmen, politikayı ortaya çekmek için güçleri bölmeyi tercih edebilir. Başkanlık seçiminin sonucu belli olduktan sonra yapılan ara seçimde başkanın partisini cezalandırmak bu “dengeleme“ davranışının bir sonucudur. Ara seçim cezası böylece ekonomik performanstan bağımsız, yapısal bir düzenlilik olarak açıklanır.
Ampirik bilanço. Alesina, Roubini ve Cohen (1997) OECD ülkelerinde fırsatçı çıktı çevrimine dair kanıtın zayıf olduğunu, partizan etkilerin ve bütçe çevrimlerinin daha belirgin olduğunu buldu. Brender ve Drazen (2005) bütçe çevrimlerinin büyük ölçüde yeni demokrasilerde görüldüğünü, yerleşik demokrasilerde zayıfladığını gösterdi. Kısacası 1990’ların sonunda yaygın kanaat şuydu: Bağımsız merkez bankası para kanalını kapattı, çevrim maliye politikasına ve genç demokrasilere çekildi.
2026: Modeller sandıkta
2026, Nordhaus’un tersine işleyen bir seçim yılı oldu. Fed seçimden önce gevşemedi, sıkılaştı. Eylül 2026’da faizi 25 baz puan artırdı; bu 2023’ten beri ilk artıştı. Seçimden bir hafta önceki Ekim toplantısında faizi %3,75-4,00’te tuttu ve iki üye yeni bir artış yönünde oy kullandı (Trading Economics, Admiral Markets). Oysa Başkan Kevin Warsh, faiz indirimi beklentisiyle atanmıştı.
Bu paradoksun açıklaması enflasyonda. PCE enflasyonu Temmuz 2026’da %3,7’ydi (Crypto Briefing). İran savaşıyla yükselen enerji fiyatları ve tarifeler seçmenin gündemini “satın alınabilirlik“ (affordability) sorununa çevirdi (CP24). Cato ve Morning Consult’un Eylül anketinde seçmenlerin %75’i tarifelerin oylarında önemli olacağını, %74’ü tarifelerin fiyatları artırdığını söyledi (Cato).
Para kanalı kapanınca iktidar Tufte’nin kanalına yöneldi. Kasım 2025 seçim kayıplarının hemen ardından kahve, sığır eti ve muz dahil 200’ü aşkın gıda ürünü tarifeden muaf tutuldu (Aaj). Analistler bunu ara seçime kadar genişleyecek bir muafiyet dalgasının işareti olarak okudu (Fortune). Tarife “temettü“ çekleri ve yılın başındaki yüksek vergi iadeleri de aynı ailedendir.
Vefatından dört gün sonra, 3 Kasım 2026’da ABD’de ara seçimler yapıldı. Temsilciler Meclisi’nin 435 sandalyesi, Senato’nun 35 sandalyesi ve 36 valilik sandıktaydı. Bu tesadüf, eski bir soruyu yeniden sormak için iyi bir fırsat: İktidarlar ekonomiyi seçim takvimine göre yönetir mi, yönetebilir mi?
Bu yazı önce 1970’lerin politik konjonktür modellerini, sonra 1980’lerden bu yana gelen rasyonel beklentiler dönemini özetliyor. Ardından 2026 ara seçimlerini bu modellerin gözüyle okuyor. Vardığım sonuç şu: Bugün Nordhaus’un seçmen miyopluğundan çok, onun mirasçısı olan zaman tutarsızlığı sorunu öne çıkıyor.
1970’ler: Miyop seçmen ve testere dişi
Nordhaus’un modeli üç varsayıma dayanır. Kısa dönem Phillips eğrisi vardır ve beklentiler adaptif olarak, geçmiş enflasyondan oluşur. Seçmen işsizliği ve enflasyonu sevmez, ama yakın geçmişi uzak geçmişten daha çok tartar. İktidar ise tek bir şeyi, seçimi kazanmayı ister.
Bu üç varsayımdan dört yıllık bir çevrim doğar. Göreve gelen iktidar önce daraltmaya gider: işsizlik yükselir, enflasyon ve beklentiler geriler. Seçim yaklaşınca talep genişletilir: işsizlik düşer, enflasyonun bedeli ise gecikmeyle, sandıktan sonra gelir. Grafiği testere dişine benzer. Ortalama enflasyon da toplumsal optimumun üzerinde kalır.
Modelin önemli bir özelliği sıkça gözden kaçar: Nordhaus’ta partiler birbirinin aynısıdır. Downs’un rekabetçi demokrasisinde olduğu gibi iki parti de yalnızca oy peşindedir. Bu yüzden model, “fırsatçı“ (opportunistic) model diye anılır. ABD’nin iki partili yapısına uyumu ideolojik farktan değil, bu Downsçu yakınsamadan gelir. Aynı yıllarda Lindbeck (1976) ve MacRae (1977) benzer sonuçlara ulaştı.
Partileri birbirinden ayıran Douglas Hibbs oldu (1977). Hibbs’e göre sol partiler işçi seçmenine dayanır ve işsizliğe, sağ partiler sermaye sahiplerine dayanır ve enflasyona daha duyarlıdır. Bu durumda çevrim seçim takvimini değil, iktidar değişimini izler. Demokrat dönemlerde daha düşük işsizlik ve daha yüksek enflasyon, Cumhuriyetçi dönemlerde tersi beklenir.
Edward Tufte’nin Political Control of the Economy(1978) kitabı ise ampirik bir ayrıntı ekledi. İktidarın elindeki en kolay araç para politikası değil, transfer ödemeleriydi. Sosyal güvenlik artışları ve çeklerin postaya veriliş tarihi seçimlerle örtüşüyordu.
Dönemin simge vakası 1972’dir. Nixon’ın Fed Başkanı Arthur Burns üzerindeki baskısı, yıllar sonra Beyaz Saray bant kayıtlarıyla belgelendi (Abrams, 2006). Seçim yılında para gevşedi, transferler arttı, ücret-fiyat kontrolleri enflasyonu bastırdı. Faturası 1973-74’te geldi.
1980’ler ve sonrası: Rasyonel seçmen, çevrimin dönüşümü
Rasyonel beklentiler devrimi Nordhaus’un çekirdeğine vurdu. Seçmen her dört yılda bir aynı oyuna geliyorsa, bunu öğrenmesi gerekir. Sistematik ve öngörülebilir bir genişleme beklentilere yansır, reel etkisi kaybolur. Ama model ortadan kalkmadı; üç ayrı yönde yeniden kuruldu.
Zaman tutarsızlığı. Kydland ve Prescott (1977), Barro ve Gordon (1983) enflasyon yanlılığını seçmenin miyopluğuna değil, politika yapıcının taahhüt edememesine bağladılar. Herkes düşük enflasyon bekliyorsa, sürpriz enflasyon yaratmak cazip olur. Bunu bilen kamu yüksek enflasyon bekler. Sonuç, kimsenin kandırılmadığı ama herkesin daha yüksek enflasyonla yaşadığı bir dengedir. Nordhaus’un enflasyon yanlılığı böylece rasyonel bir çerçevede yeniden doğdu. Çare olarak kurallar, itibar ve bağımsız merkez bankası önerildi.
Rasyonel partizan teori. Alberto Alesina (1987), Hibbs’in partizan modelini rasyonel beklentilerle birleştirdi. Ücret sözleşmeleri seçimden önce yapılır ve seçim sonucu belirsizdir. Reel etkiyi yalnızca sonuçtaki sürpriz yaratır ve bu etki dönemin ilk yarısıyla sınırlı kalır. Seçmen artık kandırılmaz, sadece geleceği bilemez.
Politik bütçe çevrimi. Rogoff ve Sibert (1988) ile Rogoff (1990) çevrimi çıktıdan bütçeye taşıdı. Seçmen iktidarın yeterliliğini doğrudan gözlemleyemez. Yetkin iktidar bunu seçimden önce görünür harcamaları artırıp vergileri düşürerek gösterir. Çevrim artık büyüme ve işsizlikte değil, bütçenin bileşiminde aranır.
Ara seçimlere özgü bir model. Bu yazı için en önemli katkı Alesina ve Rosenthal’dan (1995) geldi. ABD’de başkan ve Kongre ayrı seçilir. Ilımlı seçmen, politikayı ortaya çekmek için güçleri bölmeyi tercih edebilir. Başkanlık seçiminin sonucu belli olduktan sonra yapılan ara seçimde başkanın partisini cezalandırmak bu “dengeleme“ davranışının bir sonucudur. Ara seçim cezası böylece ekonomik performanstan bağımsız, yapısal bir düzenlilik olarak açıklanır.
Ampirik bilanço. Alesina, Roubini ve Cohen (1997) OECD ülkelerinde fırsatçı çıktı çevrimine dair kanıtın zayıf olduğunu, partizan etkilerin ve bütçe çevrimlerinin daha belirgin olduğunu buldu. Brender ve Drazen (2005) bütçe çevrimlerinin büyük ölçüde yeni demokrasilerde görüldüğünü, yerleşik demokrasilerde zayıfladığını gösterdi. Kısacası 1990’ların sonunda yaygın kanaat şuydu: Bağımsız merkez bankası para kanalını kapattı, çevrim maliye politikasına ve genç demokrasilere çekildi.
2026: Modeller sandıkta
2026, Nordhaus’un tersine işleyen bir seçim yılı oldu. Fed seçimden önce gevşemedi, sıkılaştı. Eylül 2026’da faizi 25 baz puan artırdı; bu 2023’ten beri ilk artıştı. Seçimden bir hafta önceki Ekim toplantısında faizi %3,75-4,00’te tuttu ve iki üye yeni bir artış yönünde oy kullandı (Trading Economics, Admiral Markets). Oysa Başkan Kevin Warsh, faiz indirimi beklentisiyle atanmıştı.
Bu paradoksun açıklaması enflasyonda. PCE enflasyonu Temmuz 2026’da %3,7’ydi (Crypto Briefing). İran savaşıyla yükselen enerji fiyatları ve tarifeler seçmenin gündemini “satın alınabilirlik“ (affordability) sorununa çevirdi (CP24). Cato ve Morning Consult’un Eylül anketinde seçmenlerin %75’i tarifelerin oylarında önemli olacağını, %74’ü tarifelerin fiyatları artırdığını söyledi (Cato).
Para kanalı kapanınca iktidar Tufte’nin kanalına yöneldi. Kasım 2025 seçim kayıplarının hemen ardından kahve, sığır eti ve muz dahil 200’ü aşkın gıda ürünü tarifeden muaf tutuldu (Aaj). Analistler bunu ara seçime kadar genişleyecek bir muafiyet dalgasının işareti olarak okudu (Fortune). Tarife “temettü“ çekleri ve yılın başındaki yüksek vergi iadeleri de aynı ailedendir.
| Model | Öngörüsü | 2026’da görülen |
| Nordhaus (1975), fırsatçı | Seçim öncesi parasal genişleme, sonrasında daraltma | Seçim öncesi faiz artışı; para kanalı Fed’in elinde |
| Hibbs (1977), partizan | Cumhuriyetçi iktidarda düşük enflasyon önceliği | Enflasyon %3,7 (PCE); öncelik yeniden sanayileşme ve tarife |
| Tufte (1978), transfer zamanlaması | Seçim öncesi çek ve transfer artışı | Gıda tarifelerinde muafiyet, vergi iadeleri, “temettü“ çeki önerisi |
| Alesina (1987), rasyonel partizan | Reel etki dönemin ilk yarısında, sürprizden | 2025 tarife şoku ilk yılda; 2026 fiyat etkisiyle geçti |
| Rogoff (1990), bütçe çevrimi | Görünür harcamalar, vergi indirimi | Vergi indirimleri ve iadeler seçim yılında hissedildi |
| Alesina-Rosenthal (1995), dengeleme | Başkanın partisi ara seçimde kaybeder | Doğrulandı: Demokratlar iki meclisi de kazandı; Senato’da en az altı koltuk el değiştirdi |
Tablonun gösterdiği şu: Fırsatçı çevrim ortadan kalkmadı, araç değiştirdi. Para politikası bağımsız bir kurumda olunca iktidar ticaret politikasını ve vergi takvimini kullanıyor. Ama tarife, Nordhaus mekanizmasına ters düşen bir araç: Maliyeti hemen, faydası gecikmeli geliyor. Bu yüzden seçim yaklaştıkça iktidar kendi politikasını geri çekmek zorunda kalıyor.
Sonuç, dengeleme hipotezini güçlü biçimde doğruladı. ABC News 3 Kasım gecesi Demokratların hem Temsilciler Meclisi’ni hem de Senato’yu kazanacağını öngördü (ABC News). Demokratlar Senato’da Iowa, Kansas, Texas, Güney Carolina, Ohio ve Kuzey Carolina’daki Cumhuriyetçi koltukları kazandı (PBS). Erken çıkış anketlerinde Trump’ın onay oranı %38 çıktı. CBS’e göre bu, ara seçime giren bir başkan için kayıtlardaki en düşük düzey (CBS News). Böylece Trump’ın ikinci döneminin ikinci yarısı bölünmüş hükümetle geçecek.
Ama sonuç yalnızca Alesina-Rosenthal’ı doğrulamıyor. Senato haritası Cumhuriyetçilerin lehineydi. Yapısal dengeleme tek başına Kansas’ı ya da Texas’ı açıklamıyor. Burada Nordhaus’un oy fonksiyonunun ekonomik bileşeni, yani seçmenin fiyatları cezalandırması devrede. 1970’lerin modelleri seçmenin enflasyonu çabuk unuttuğunu varsayıyordu. 2026 seçmeni ise fiyat düzeyini unutmadı.
Neden zaman tutarsızlığı öne çıkıyor
2026’yı Nordhaus’tan çok Kydland-Prescott ve Barro-Gordon açıklıyor. Nordhaus’ta sorun seçmenin unutkanlığıydı. Bugün sorun, hem iktidarın hem de seçmenin geleceğe dair taahhütlere güvenememesi.
Para politikasında taahhüt kurumsallaştı. Barro-Gordon’un önerdiği çözüm bağımsız ve muhafazakâr bir merkez bankasıydı (Rogoff, 1985). 2026 bu çözümün sınandığı yıldı. İktidar indirim beklentisiyle bir başkan atadı, ama Fed kurul yapısı ve enflasyon karşısında seçimden önce faiz artırdı. Kurum, onu atayanın kısa vadeli çıkarına karşı direndi. Bu, taahhüt mekanizmasının hâlâ işlediğini gösteriyor.
Devamı için...