Michael Froman, “Bir Sonraki Küresel Ekonomik Kriz Çin’de Başlayabilir“ (Eylül/Ekim 2026) başlıklı yazısında, Çin’in ekonomik büyüme için ihracata dayalı modelinin artık sınırlarına ulaştığı uyarısında bulunuyor. Froman, Pekin’in küresel piyasaları yüksek ölçüde sübvanse edilmiş ihracat ürünleriyle doldurma uygulamasının korumacılığın yükselmesine yol açacağını; bunun ardından Çin’in ihracat artışının muhtemelen çökeceğini ve Çin ekonomisinde kayda değer bir yavaşlama yaşanacağını, bunun da dünyanın geri kalanında zincirleme olumsuz etkiler doğuracağını savunuyor. Froman, Çin’in cari işlemler fazlasının aşırı büyüklükte olduğunu ve bunun aniden düzeltilmesinin dünya genelinde şok dalgaları yaratacağını söylemekte haklı. Bununla birlikte, söz konusu riskin özellikle şu anda yüksek olduğu yönündeki iddiasını yeterince ikna edici biçimde ortaya koyamıyor.
Froman’ın öngörüsü doğru çıkabilir. Ancak büyük küresel dengesizliklerin dünya ekonomisi açısından risk yarattığı yönündeki görüş, küresel ticaret dengesizliklerinin çok daha yüksek olduğu bu yüzyılın ilk on yılında da yaygındı: 2007’de küresel GSYH’nin yaklaşık yüzde 6’sı düzeyinde olan bu dengesizlikler, bugün yaklaşık yüzde 3,7 seviyesindedir. Çin’in fazlasının küresel GSYH’ye oranı da o dönemde bugünkü kadar büyüktü. Buna rağmen korumacılıkta bir sıçrama yaşanmadı. Ülkeler o dönemde Çin’in fazlasına misilleme yapmak yerine bu fazlayı kendi ekonomilerinde soğurmayı tercih etti; bunun muhtemel nedeni, Çin’in düşük maliyetli mamul mallarından yararlanıyor olmalarıydı. Ucuz ithalattan hâlâ önemli ölçüde fayda sağlayan ülkeler, Çin’in cari fazlasını yeniden soğurmayı tercih edebilir.
Çin’in cari işlemler fazlası son birkaç yılda olağanüstü ölçüde artmış olsa da Froman’ın ileri sürdüğü gibi bunun nedeni mutlaka Pekin’in sanayi sübvansiyonları değildir. Çin, Başbakan Li Keqiang’ın ülkenin belirli kritik sektörlerde kendine yeterliliğini artırmak amacıyla “Made in China 2025“ programını başlattığı en az 2015 yılından bu yana kapsamlı bir sanayi sübvansiyonu programı yürütmektedir. Uluslararası Para Fonu’nun Ağustos 2025 tarihli bir araştırmasına göre, geniş anlamda ölçülen sanayi sübvansiyonlarının Çin GSYH’si içindeki payı 2011-2023 döneminde büyük ölçüde istikrarlı kalmıştır. Çin bu yıllarda sürekli cari işlemler fazlası vermiş olsa da söz konusu fazlanın ülke GSYH’sine oranı ortalama yalnızca yüzde 1,6 olmuş, 2007’deki yaklaşık yüzde 10’luk zirvenin oldukça altında kalmıştır. Çin’in sübvansiyon programının bir bileşeni olan borsaya kote Çinli şirketlere yönelik doğrudan sübvansiyonlar ise 2022’deki zirve seviyesinden dörtte bir oranında gerileyerek 2025’te GSYH’nin yüzde 0,1’ine düşmüştür.
Çin’in fazla vermesindeki artışın 2024’te başlaması, daha ziyade yurt içi tasarruflar ile yatırımlar arasındaki dengesizliğin büyümesiyle açıklanabilir. Çin’de konut yatırımları ve daha yakın dönemde altyapı ile imalat sanayisine yönelik yatırımlar yavaşlarken ulusal tasarruflar yüksek düzeyini korumuştur. Bunun sonucunda cari işlemler dengesizliği artmıştır.
Bu dengesizliklere en büyük katkıyı Çin’in fazlası değil, ABD’nin açığı yapmaktadır.
Küresel ekonominin dengesizlikler karşısındaki kırılganlığını incelerken Froman, neredeyse tüm dikkatini Çin’e yöneltiyor. Ekonomik açıdan sancılı olabilecek küresel ekonomi dengesizliklerinin giderilmesi konusunda iş birliği ve eşgüdümden olumlu biçimde söz ediyor. Ancak ona göre bu çabalar, Çin’in ekonomisini ön alıcı biçimde yeniden dengelemesini sağlamaya yönelik olmalıdır. Froman’a göre ABD, Çin’den para birimini yeniden değerlemesi, sanayi sübvansiyonlarını azaltması, hanehalkı kayıt sisteminde reform yapması ve daha güçlü bir sosyal güvenlik ağı kurması yönünde doğrulanabilir taahhütler almaya çalışmalıdır. Ne var ki Froman, Washington’ın kendi aşırı büyüklükteki cari işlemler açığından söz etmiyor. ABD böylesine büyük bir açık verdiği sürece, günümüzde Çin, Almanya,Japonya ve Güney Kore örneklerinde olduğu gibi, bu açığı dengeleyen cari işlemler fazlasına sahip ülkelerin bulunması kaçınılmazdır.
Devamı için...
Devamı için...