Bedelsiz Girdi, Bedelli Sertifika: İktisat Dergiciliğinin Politik İktisadı (1880–2026)

Makale

İktisat dergisi bir yüzyıl içinde meslek içi bir tartışma forumundan, kurumların ödül kurallarına bağlanmış bir sertifika ürününe dönüştü. Bu makale, 1880'lerden 2026'ya uzanan bu dönüşümü Almanya, Britanya ve ABD üzerinden izler ve dönüşümün yarattığı rantın nasıl ortaya çıktığını biçimsel olarak modeller....

Bedelsiz Girdi, Bedelli Sertifika: İktisat Dergiciliğinin Politik İktisadı (1880–2026)

1.Giriş

Akademik yayıncılık, iktisatçının ilk bakışta açıklamakta zorlanacağı bir tablo sunar. Elsevier'in sahibi RELX, 2025'te grup düzeyinde yüzde 34,8'lik bir düzeltilmiş faaliyet marjı açıkladı (RELX 2026). Aynı yayıncının dergilerindeki makaleleri akademisyenler ücretsiz yazar, ücretsiz hakemler ve çoğu zaman sembolik bir ücretle yönetir. Ürünü satın alan ise büyük ölçüde kamu bütçesiyle finanse edilen üniversite kütüphaneleridir. Rekabetçi bir piyasada bu kârlar uzun süre korunamazdı. O halde soru şudur: Hangi kurumsal yapı, girdilerini bedelsiz alan bir sektörün olağanüstü rant elde etmesine izin veriyor?

Bu makale soruyu iktisat disiplini özelinde ele alır. İktisat iki nedenle iyi bir vaka sunar. Birincisi, disiplinin yayın yapısı iki katmanlıdır. Mesleğin zirvesindeki beş genel dergi (American Economic Review, Econometrica, Journal of Political Economy, Quarterly Journal of Economics, Review of Economic Studies) hâlâ kâr amacı gütmeyen dernek ve üniversitelere aittir. Buna karşılık alan dergilerinin büyük kısmı ticari yayıncıların elindedir. Sosyal bilimler, beş büyük yayıncının çıktının yaklaşık yüzde 70'ini kontrol ettiği, en yoğunlaşmış alandır (Larivière, Haustein ve Mongeon 2015). İkincisi, iktisatçılar fikirlerini dergi yayınından yıllar önce çalışma tebliği olarak dolaşıma sokar. Bu nedenle iktisat dergisinin iletişim işlevi neredeyse tamamen sertifika işlevine indirgenmiştir. Bu indirgenme, derginin bugün neyi sattığını saf haliyle gözlemlemeyi mümkün kılar.

Makalenin tezi şudur: İktisat dergisi, bir yüzyıl içinde meslek içi bir tartışma forumundan, kurumların ödül kurallarına bağlanmış bir sertifika ürününe dönüştü. Bu dönüşümün ortaya çıkardığı rantı ticari yayıncılar ve atıf endekslerinin sahipleri topladı. Rantın kaynağı basım, dağıtım ya da editörlük hizmeti değildir. Rant üç koşulun bir arada bulunmasından doğar:

  1. Bedelsiz girdi: İçerik, hakemlik ve editörlük emeği parasal olarak sıfır fiyatla sağlanır. Bu emeğin karşılığı kariyer ödülüyle ödenir.

  2. Talep edenle ödeyenin ayrışması: Okur tarafında kütüphane, yazar tarafında fon kuruluşu ya da üniversite öder. Her iki tarafta da talep fiyata karşı inelastiktir.

  3. Endekse bağlı ödül: Kadro, terfi ve teşvik kararları, makalenin kendisine değil, yayımlandığı derginin özel bir atıf endeksindeki konumuna bağlanır.

Bu üç koşul aynı anda oluşmadı. Makalenin tarihsel bölümleri her birinin hangi dönemde ve hangi kurumsal gelişmeyle ortaya çıktığını izler. Bedelsiz girdi, 19. yüzyıl dernek dergilerinin onur ekonomisinden miras kaldı. Talebin inelastikliği savaş sonrası kütüphane genişlemesiyle ve sonra paket anlaşmalarla derinleşti. Endekse bağlı ödül ise 1960'larda doğan atıf ölçümünün 1990'lardan itibaren devlet ve üniversite yönetimleri tarafından değerlendirme aracı olarak benimsenmesiyle kuruldu.

Makalenin üç katkısı vardır. Birincisi, akademik yayıncılık tarihi literatürü doğa bilimlerine odaklanmıştır (Baldwin 2015; Fyfe ve ark. 2017). Bu makale iktisada özgü, 1880'den bugüne uzanan bir anlatı sunar. İkincisi, dergi ekonomisi literatüründe ayrı ayrı gelişen üç model ailesini (iki yönlü piyasalar, paketleme ve sertifikasyon) tek bir rant çerçevesinde birleştirir. Üçüncüsü, bu çerçeveden politika için şu sonucu çıkarır: Fiyat düzenlemesi ve ulusal pazarlık rantın yerini değiştirir, kaynağını kurutmaz. Asıl kaldıraç, ödülün nasıl dağıtılacağını belirleyen kurallardır.

Makalenin planı şöyledir. İkinci bölüm kavramsal çerçeveyi ve ilgili literatürü özetler. Üçüncü bölümden dokuzuncu bölüme kadar tarihsel anlatı yer alır. Onuncu bölüm genel modeli sezgisel olarak sunar, tam çözümler Ek B'dedir. On birinci bölüm politika sonuçlarını ve modelin sınırlarını tartışır, on ikinci bölüm sonuç bölümüdür.

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2863 ) Etkinlik ( 228 )
Alanlar
TASAM Afrika 80 666
TASAM Asya 100 1157
TASAM Avrupa 23 664
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 68
TASAM Kuzey Amerika 9 308
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1415 ) Etkinlik ( 56 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 25 630
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 191
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1308 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 522
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2072 ) Etkinlik ( 85 )
Alanlar
TASAM Türkiye 85 2072

Shenzhen önümüzdeki çarşamba günü Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Forumu (APEC) üyesi ülkelerin liderlerini ağırlamaya hazırlanıyor. Ancak küresel ilgi bahse konu zirvede biraraya gelmesi beklenen Trump, Şi ve Putin’e odaklanmış durumda. ;

Keynes 1930’da yayımladığı “Torunlarımızın İktisadi Olanakları” denemesinde iki öngörüde bulunmuştu. Birincisi, yüz yıl içinde “ilerlemiş ülkelerde” yaşam standardının dört ile sekiz kat artacağıydı. ;

Sosyalist hareket neden bu kadar güçlüydü, sosyalist parti neden çöktü ve 2026'nın iki seçimi ne söylüyor? Bulgaristan'da güçlü olan, sosyalist partiden çok sosyalist bir toplumsal tabandı. Parti bu tabanı otuz beş yıl temsil etti; sonunda kaybetti.;

Latin Amerika'nın ikinci en büyük ekonomisi ve küresel imalat ağlarının kritik bir düğüm noktası olan Meksika, sanayi kapitalizmi ile yapısal kırılganlıkların iç içe geçtiği özgün bir kalkınma modeli sergilemektedir.;

William Nordhaus 30 Ekim 2026'da, 85 yaşında öldü. Ölümü, 2026 Nobel iktisat ödülünün Robert Hall ile Michael Woodford'a "makroiktisadi istikrarın mikroiktisadi temelleri" için verilmesinden on sekiz gün sonraya denk geldi. Ekim ayı böylece ana akım makroiktisadın iki farklı yüzünü yan yana getirdi....;

Suçlu yalnızca Çin değil.Michael Froman, “Bir Sonraki Küresel Ekonomik Kriz Çin’de Başlayabilir” (Eylül/Ekim 2026) başlıklı yazısında, Çin’in ekonomik büyüme için ihracata dayalı modelinin artık sınırlarına ulaştığı uyarısında bulunuyor.;

Amerika Birleşik Devletleri, dünyanın en zengin balıkçılık kaynaklarından bazılarına ve yeryüzünün en çok çalışan ticari balıkçılarına sahiptir. Buna rağmen bugün Amerika, deniz ürünleri arzının ezici çoğunluğunu ithal etmekte;;

İktisat dergisi bir yüzyıl içinde meslek içi bir tartışma forumundan, kurumların ödül kurallarına bağlanmış bir sertifika ürününe dönüştü. Bu makale, 1880'lerden 2026'ya uzanan bu dönüşümü Almanya, Britanya ve ABD üzerinden izler ve dönüşümün yarattığı rantın nasıl ortaya çıktığını biçimsel olarak m...;

Doğu Akdeniz Programı 2023-2025

  • 17 Tem 2023 - 19 Tem 2023
  • Sheraton Istanbul City Center -
  • İstanbul - Türkiye

5. Denizcilik ve Deniz Güvenliği Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

2. İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

7. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

9. İstanbul Güvenlik Konferansı (2023)

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

Bilgi teknolojilerinin hızlı gelişimi, aynı büyüklükteki güvenlik sorunlarını beraberinde getirmiştir. İnternetin ilk yıllarında bilgi güvenliğinin üç önemli bileşeni olan “erişilebilirlik, gizlilik, bütünlük” kavramlarından “erişilebilirlik” öne çıkmış; önce internetin gelişmesi ve işletilmesi düşünülmüş, “gizlilik ve bütünlük” geri planda kalmıştır.

  • 03 Kas 2022 - 03 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Sri Lanka’nın Çöküşüne Küresel Siyaset Çerçevesinden Bir Bakış” isimli stratejik raporu yayımladı.

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir.

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir.

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir. Değişimin çok hızlı ve ola...

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir.

21. yüzyılın kuşkusuz en önemli paradigma değişimlerinden birini küreselleşme süreci oluşturuyor. Bu süreçle beraber siyasal, sosyal, ekonomik pek çok alanda köklü değişimler yaşandı, yeni yol ve yöntemler keşfedildi, eski yöntemler yeniden inşa edildi; sonuçta yepyeni bir anlayışla karşı karşıya ka...