Sessiz Veda, Sessiz Dönüş: İki Enflasyon Dalgası Arasında Makroiktisat (2021–2026)

Makale

Makroiktisat, 2021-23 enflasyonundan çıkarken sessiz ama derin bir yöntem değişikliğinin içinden geçti: temsili ajan (özne), kimse ilan etmeden sahneden çekildi. Bu yazının ilk sürümünde savunduğum tez şuydu: birbirinden ayrı görünen dört tartışma aslında tek bir kırılmanın farklı yüzleridir....

Sessiz Veda, Sessiz Dönüş: İki Enflasyon Dalgası Arasında Makroiktisat (2021–2026)

Ekim 2026

Giriş: Bir sınav olarak 2021-26 enflasyonları

Makroiktisat, 2021-23 enflasyonundan çıkarken sessiz ama derin bir yöntem değişikliğinin içinden geçti: temsili ajan (özne), kimse ilan etmeden sahneden çekildi. Bu yazının ilk sürümünde savunduğum tez şuydu: birbirinden ayrı görünen dört tartışma aslında tek bir kırılmanın farklı yüzleridir.

Bu dört tartışma şunlardı. Birincisi, enflasyonun arz şokundan mı talep baskısından mı kaynaklandığı. İkincisi, heterojen ajanlı Yeni Keynesyen modellerin (HANK) yükselişi. Üçüncüsü, fiyat düzeyinin mali teorisi, kamu borcu ve doğal faiz (r*) tartışmaları. Dördüncüsü ve bence en az konuşulanı, temsili ajan varsayımının hiçbir kuramsal hesaplaşma yapılmadan bırakılması.

Ortak damar bölüşümdür. Temsili ajan terk edildiği anda, kimin harcadığı, kimin tasarruf ettiği ve kimin borçlandığı soruları makroekonomik sonuçların içine girer. Enflasyonun kaynağı, para politikasının aktarımı, borcun sürdürülebilirliği ve faizin düzeyi artık bir tek "ortalama hane" üzerinden cevaplanamıyor.

O yazıdan bu yana geçen üç yıl, tezi beklenmedik bir biçimde sınadı. 2023-24'te enflasyon, işsizlikte kayda değer bir artış olmadan geriledi. 2025'te ABD'nin gümrük tarifeleri, 2026'da ise İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'nın kapanması, ikinci bir fiyat şoku dalgası yarattı. Fed ve Avrupa Merkez Bankası (ECB), 2021'de "geçici" diyerek beklediği türden bir arz şokuna bu kez faiz artırarak cevap verdi. Bu arada merkez bankası bağımsızlığı, ABD'de ilk kez Yüksek Mahkeme'nin önüne geldi.

Bu güncellenmiş sürümün tezi iki adımdan oluşuyor. Birinci adım: 2023-26 dönemi, bölüşüm merkezli okumayı doğruladı ve genişletti. Bölüşüm artık yalnızca politikanın aktarım kanalı değil, enflasyonun kendisinin tanımı ve maliyeti hâline geldi. İkinci adım: temsili ajanın sessiz vedasına, makroiktisadın uzun süre unuttuğu üç fikrin sessiz dönüşü eşlik etti. Doğrusal olmayan Phillips eğrisi, enflasyonun bir bölüşüm çatışması olduğu fikri ve para politikasının mali ve kurumsal ön koşulları, ana akıma büyük bir hesaplaşma yaşanmadan geri girdi.

İktisadi düşünce tarihi açısından ilginç olan, bu dönüşümün bir paradigma krizi gibi yaşanmamasıdır. Ne büyük bir manifesto yazıldı ne de eski modelin savunucuları yenilgiyi kabul etti. Değişim, hesaplama tekniği, mikro veri ve şimdi de siyasal olaylar üzerinden, neredeyse fark ettirmeden gerçekleşiyor.

Arz mı, talep mi? Bir ikiliğin çözülüşü

En çok atıf alan cevap Bernanke ve Blanchard'ın 2023 çalışmasından geldi; makale 2025'te American Economic Journal: Macroeconomics'te yayımlandı. Bulgu şuydu: enflasyonun ilk sıçraması büyük ölçüde fiyat şoklarının, kalıcılığı ise giderek sıkılaşan işgücü piyasasının ürünüydü. Enerji ve gıda fiyatları ile sektörel darboğazlar 2021-22'nin ilk dalgasını taşıdı. Ücret-fiyat sarmalı ise beklenenden sınırlı kaldı. Yazarların aynı çerçeveyi on bir ekonomiye uyguladığı 2024 çalışması da benzer bir tablo çizdi: ilk sıçramada fiyat şokları her yerde baskındı, işgücü piyasasının payı ise ülkeden ülkeye değişiyordu.

Karşı cephede Lawrence Summers ve Jason Furman vardı. Onlara göre 2021'deki Amerikan Kurtarma Planı (ARP), zaten toparlanmakta olan bir ekonomiye aşırı talep enjekte etti. Enflasyon öncelikle bir talep fazlası olgusuydu ve para politikası geç kaldı.

Bence bu tartışmanın yöntem açısından en öğretici yanı, iki tarafın da haklı olabileceği bir ara bölgenin ortaya çıkmasıdır. Guerrieri, Lorenzoni, Straub ve Werning'in "Keynesyen arz şoku" kavramı, arz şokunun talebi de biçimlendirebileceğini gösterdi. Pandemide talep hizmetlerden mallara kaydı. Mal üretiminde kapasite kısıtı bağlayıcı olduğu için bu kayma, bir talep değişimi olarak başlayıp bir arz şoku gibi fiyatlara yansıdı.

Benigno ve Eggertsson'un doğrusal olmayan Phillips eğrisi aynı noktayı başka bir yoldan destekler. İşgücü piyasası belirli bir sıkılık eşiğini aştığında eğri dikleşir. Aynı talep artışı, gevşek piyasada neredeyse hiç enflasyon yaratmazken sıkı piyasada güçlü bir fiyat etkisi doğurur.

Buradan çıkan sonuç şudur: "arz" ve "talep" etiketleri verinin kendisinde değil, veriyi okuyan modelde yaşar. Şok taksonomisi gözlemden türemez; kısıtların nerede bağlayıcı olduğuna ilişkin kuramsal varsayımlardan türer. Bu da tartışmanın neden ampirik olarak kolayca kapanamadığını açıklar.
 

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2863 ) Etkinlik ( 228 )
Alanlar
TASAM Afrika 80 666
TASAM Asya 100 1157
TASAM Avrupa 23 664
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 68
TASAM Kuzey Amerika 9 308
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1415 ) Etkinlik ( 56 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 25 630
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 191
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1308 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 522
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2072 ) Etkinlik ( 85 )
Alanlar
TASAM Türkiye 85 2072

Latin Amerika'nın ikinci en büyük ekonomisi ve küresel imalat ağlarının kritik bir düğüm noktası olan Meksika, sanayi kapitalizmi ile yapısal kırılganlıkların iç içe geçtiği özgün bir kalkınma modeli sergilemektedir.;

William Nordhaus 30 Ekim 2026'da, 85 yaşında öldü. Ölümü, 2026 Nobel iktisat ödülünün Robert Hall ile Michael Woodford'a "makroiktisadi istikrarın mikroiktisadi temelleri" için verilmesinden on sekiz gün sonraya denk geldi. Ekim ayı böylece ana akım makroiktisadın iki farklı yüzünü yan yana getirdi....;

Suçlu yalnızca Çin değil.Michael Froman, “Bir Sonraki Küresel Ekonomik Kriz Çin’de Başlayabilir” (Eylül/Ekim 2026) başlıklı yazısında, Çin’in ekonomik büyüme için ihracata dayalı modelinin artık sınırlarına ulaştığı uyarısında bulunuyor.;

Şubat 2026'nın sonunda başlayan ABD–İran savaşı ve dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın kapanması, Uluslararası Enerji Ajansı'nın deyişiyle "petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintisi"ne yol açtı.;

Mayıs ayının sonlarında, Avustralya'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderilmekte olan F-35 hayalet savaş uçağı parçalarını taşıyan bir sevkiyat, yanlışlıkla Hong Kong'a yönlendirildi ve Çin'in eline geçti. Çin istihbarat görevlileri ve onlar adına hareket eden aracılar, 2007 yılından bu yana F-3...;

Küresel enerji etkisi, siyasi açıdan parçalanmış piyasalarda kaynakları, işleme tesislerini ve tüketicileri birbirine bağlayabilme kapasitesine giderek daha fazla dayanmaktadır. Hindistan bu dönüşümü açıkça örneklemektedir. İthal hidrokarbonlara büyük ölçüde bağımlı olmasına karşın Hindistan, faaliy...;

İktisat dergisi bir yüzyıl içinde meslek içi bir tartışma forumundan, kurumların ödül kurallarına bağlanmış bir sertifika ürününe dönüştü. Bu makale, 1880'lerden 2026'ya uzanan bu dönüşümü Almanya, Britanya ve ABD üzerinden izler ve dönüşümün yarattığı rantın nasıl ortaya çıktığını biçimsel olarak m...;

Trump yönetiminin İran'a yönelik saldırıları yeniden başlatma ihtimali göz ardı edilemez. Bu adımın ara seçimlerin ardından atılması olası görünse de gelişmelerin seyrine bağlı olarak operasyonlar seçimlerden önce de başlayabilir. ;

Doğu Akdeniz Programı 2023-2025

  • 17 Tem 2023 - 19 Tem 2023
  • Sheraton Istanbul City Center -
  • İstanbul - Türkiye

5. Denizcilik ve Deniz Güvenliği Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

7. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

9. İstanbul Güvenlik Konferansı (2023)

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

Bilgi teknolojilerinin hızlı gelişimi, aynı büyüklükteki güvenlik sorunlarını beraberinde getirmiştir. İnternetin ilk yıllarında bilgi güvenliğinin üç önemli bileşeni olan “erişilebilirlik, gizlilik, bütünlük” kavramlarından “erişilebilirlik” öne çıkmış; önce internetin gelişmesi ve işletilmesi düşünülmüş, “gizlilik ve bütünlük” geri planda kalmıştır.

  • 03 Kas 2022 - 03 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin bugünü ve geleceğinin ele alındığı Avrupa Birliği Sempozyumu, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) ile Türk Avrupa Bilimsel ve Eğitimsel Araştırmalar Vakfı (TAVAK) işbirliğinde 02 Şubat 2018’de İstanbul Taksim Hill Otel’de gerçekleştirildi.

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir.

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir.

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir. Değişimin çok hızlı ve ola...

“III. Uluslararası Türk - Afrika Kongresi“ 4 - 6 Aralık 2007 tarihleri arasında İstanbul'da Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi - TASAM'ın ev sahipliğinde gerçekleştirildi. III. Uluslararası Türk - Afrika Kongresi'ne, Afrika Birliği'ne üye ülkelerden Afrika Birliği nezdinde kıta hakkındaki çalı...

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir.

21. yüzyılın kuşkusuz en önemli paradigma değişimlerinden birini küreselleşme süreci oluşturuyor. Bu süreçle beraber siyasal, sosyal, ekonomik pek çok alanda köklü değişimler yaşandı, yeni yol ve yöntemler keşfedildi, eski yöntemler yeniden inşa edildi; sonuçta yepyeni bir anlayışla karşı karşıya ka...