Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Yönetmeliği’nde (Türk Boğazları Yönetmeliği) Türk Boğazlarından “uğraksız geçiş“ ve “uğraklı geçiş“ olmak üzere iki tür geçiş rejimi düzenlenmiştir. Bunlardan uğraksız geçiş, Türk Boğazlarından herhangi bir liman ve iskeleye uğramaksızın yapılan geçişi ifade eder (Türk Boğazları Yönetmeliği m. 3/I-ö). 1936 tarihli Boğazlar Rejimi Hakkında Mukavelename’nin (Montrö Boğazlar Sözleşmesi) 2/I maddesinde düzenlenen geçiş serbestliğinden yalnızca uğraksız geçiş yapan gemiler yararlanırlar.Uğraklı geçiş ise seferi Türk Boğazlarından bir liman veya iskeleye varmak üzere planlanan geçiştir (Türk Boğazları Yönetmeliği m. 3/I-). Türk Boğazlarından uğraklı geçiş yapan gemiler ise tamamıyla Türkiye’nin ulusal mevzuatına tabidir.
Türk Boğazları Yönetmeliği’nde, ayrıca, “uğraksız geçişini bozan gemi“ ve “uğraksız geçişi bozulan gemi“ şeklinde iki kavram daha tanımlanmıştır. Bunlardan uğraksız geçişini bozan gemi, “uğraksız geçiş yaparken kaptanı tarafından uğraksız geçişten vazgeçtiğini bildiren gemi“dir (Türk Boğazları Yönetmeliği m. 3/I-p). Uğraksız geçişi bozulan gemi ise “Türk Boğazlarında çatma, karaya oturma, başka bir deniz kazasına karışma gibi tehlike sebepleriyle ve mevzuat gereğince hakkında Türk İdari ya da adli mercilerince araştırma, soruşturma ya da kovuşturma yapılması gereken gemi(yi)“ ifade eder (Türk Boğazları Yönetmeliği m. 3/I-r).Seyir Planı Raporlarında (SP 1 ve SP 2) uğraksız geçiş yapacağını bildirilen bir gemi, geçiş başlamadan önce veya geçiş esnasında bundan vazgeçtiğini bildirmesi durumunda uğraklı geçiş yapan gemi haline gelir. Böyle bir bildirimde bulunmadan Marmara Denizi’ndeki bir limana uğrayan gemi de kendiliğinden uğraklı geçiş yapan gemi sıfatı kazanır. Yine uğraksız geçiş yapan yabancı bayraklı gemi hakkında çatma, karaya oturma veya deniz kazasına karışma gibi sebeplerle soruşturma veya kovuşturma yapılması durumunda da uğraksız geçiş, kendiliğinden uğraklı geçişe döner.
Uğraksız geçişini bozan ya da bozulan gemiler, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nde düzenlenen geçiş rejimi kapsamından çıkarak, geçiş rejimi dâhil olmak üzere, haklarında Türkiye’nin ulusal mevzuatı uygulanır. Bu statüdeki gemiler zararsız geçiş rejimi hükümlerinden de yararlanamadıklarından, önceki tarihli alacaklar için de Türkiye’nin hukukî yargı yetkisine tabi hale gelirler.Bu açıdan geminin uğraksız geçişi bozan veya bozulan gemi statüsü kazanması, başta gemilerin ihtiyati haczi olmak üzere, yabancı bayraklı gemiler üzerinde hukuki yargı yetkisinin kullanılması bakımından oldukça önemlidir. Bu kapsamda çalışmada, 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Türk Boğazları Yönetmeliği başta olmak üzere, uluslararası ve ulusal hukuk kuralları ışığında, Türk Boğazlarından uğraksız geçiş yapan gemilerin, uğraksız geçişini bozması ve bozulması şartları incelenerek, hukuki sonuçları tartışılmıştır.
Devamı için...
Devamı için...
