İlk Türkiye Coğrafi İstihbarat Sempozyumu, İstanbul Esenyurt Üniversitesi, TASAM Millî Savunma ve Güvenlik Enstitüsü (MSGE) ve MSB Harita Genel Müdürlüğü işbirliğiyle “Jeouzamsal İstihbarat ve Yapay Zeka“ ana teması altında 19-20 Kasım 2026 tarihinde uluslararası formatta İstanbul’da düzenlenecektir. Akademi, teknoloji üretimi ve karar alıcılara stratejik katkı sunmayı hedefleyen sempozyumun temel amacı; coğrafi istihbarat alanında yapılan akademik çalışmalar ve sağlanan teknolojik gelişmeler hakkında bilimsel birikimi geliştirerek daha geniş bir durum farkındalığı yaratmak ve bu alandaki ihtiyaçlara ışık tutarak kurumsal ve kavramsal gelişmelere rehberlik edecek öngörülerde bulunmaktır.
Son elli yılda coğrafyanın bir alt dalı olan siyasi coğrafyadan (jeopolitik), askeri coğrafyaya doğru devrimsel dönüşümler yaşanmıştır. Bunun temelinde ulusal gücün gittikçe dijitalleşmesi ve küresel istihbarat, izleme ve keşif (ISR) kabiliyetlerinde ortaya çıkan benzersiz teknolojik gelişmeler bulunmaktadır. Haritalar artık her yerde; internette, arabada, telefonda mevcuttur. Üstelik bu haritalar eskinin katlanabilir kâğıt haritası değil; dijital, renkli, üzerinde arama yapılabilir, interaktif ve paylaşılabilir dinamik yapıdadır. Askerlerin kullandığı dijital web haritası; hedefin yerini, geçmiş hareketlerini, lokasyon ile bağlantılarını gerçek zamanlı olarak takip eden ve ne yapacağını öngören bir bulut sistemi içinde çalışmakta ve ölüm zincirlerini belirlemektedir. Savaşın ağırlık merkezi artık yeryüzünden uzaya ve siber-uzaya kayarken, insan kitlelerinin takibi ve yönetilmesi ya da çatışmalarda hedeflenmesi için jeouzamsal veri gerekmektedir. Bütün bunların merkezinde, jeouzamsal istihbarat ve yapay zekâ kullanmaya başlayan Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) vardır.
Gerçek veya gerçeğe yakın zamanlı hedefleme ve isabetlilik için sensör füzyonu ve CBS ilişkisi kadar; CBS tabanlı hedef seçimi ve önceliklendirme önemli hale gelmiştir. Bu sistem sadece çoklu savaş ortamları için değil; gerçek zamanlı sınır izleme, hava sahası ihlalleri, afet durumu takibi gibi diğer ulusal güvenlik alanlarında da kullanılacaktır. CBS ve otomasyon hedefleme sistemleri ile farklı ortamlarda yüzlerce hedef eş zamanlı olarak takip edilebilir. Bunun için gelişmiş coğrafi bilgi sistemleri, dijital haritalar ve uzamsal verinin etkin kullanımına ihtiyaç vardır. Bu sistem sensörleri, uydu resimleri ve gerçek zamanlı tehditleri ortaya koyan muharebe istihbaratı ile çalışmaktadır. Ukrayna, Gazze ve İran’daki savaş örnekleri coğrafi istihbarat kabiliyetleri ile dinamik dijital haritalar üzerinden hedef tanımlama ve vuruş platformu ilişkisinin savaş sisteminin merkezine oturduğunu göstermiştir. Askerler ve mühendisler artık cephenin ön saflarında işbirliği yapmaktadır.
Bu savaşlarda kullanılan “izle ve yok et“ sisteminin arkasında yapay zekâ ve bilişimde teknolojinin keskin uçlarında önde olmayı başaran özel şirketler vardır. Dijital teknolojiler, jeopolitik ve ulusal güvenlik arasındaki geleneksel bağları zayıflatmaktadır. Ulusal gücün dijital dönüşüme ayak uydurması kadar, yapay zekanın istihbarat, gözetleme ve keşif (ISR) sistemleri ve ateş platformlarına entegre edilmesi yeni güç statüsünde yer tayinini, krizlerin nasıl çözüleceğini, işlerin nasıl yapılacağını da ortaya koyacaktır. Yeni dönemde, ulusal güç çalışmaları Büyük Veri, makine öğrenmesi ve yapay zekâ üçlüsüne uygulanarak birkaç alanda jeopolitik rekabet yeniden inşa edilmektedir;
- Büyük güç mücadeleleri henüz kimsenin kesin avantaj sağlayamadığı yeni teknolojiler ve kritik alanlara kaymıştır.
- Yeni teknolojiler için elzem olan az bulunur mineraller küresel jeopolitiği ve ittifakları etkilemeye başlamıştır.
- Özellikle açık toplumlarda bilgi savaşı için yeni hassasiyetler ortaya çıkmıştır.
- Sosyal manipülasyon ve siyasi kişiliğin kült hale getirilmesinde yeni vasıtalar geliştirilmiştir.
Coğrafi İstihbarat (GEOINT): Kavram ve Kapsam
Jeouzamsal istihbarat (GEOINT), dünya üzerindeki doğal ve inşa edilmiş fiziksel özelliklerin ve coğrafi referansı olan faaliyetlerin tanımlanması, değerlendirilmesi ve görsel tanımlanmasını yaparak, jeouzamsal veri ve bilgiyi analiz eden ve kullanan bir istihbarat disiplinidir. GEOINT veri kaynakları; ticari uydu, uçak, insansız hava aracı veya keşif uçağı ile haritalar ve ticari veri tabanları, nüfus bilgisi, Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS) noktaları veya dünya üzerindeki herhangi bir yerden gelen veri olabilir. Yer-referanslı demografi, etnografi ve siyasi istikrar verisine artan ihtiyaç nedeni ile insan coğrafyası, sosyo-kültürel istihbarat ve insan ortamının diğer yönleri GEOINT verisinin ana ortamı haline gelmiştir. GEOINT, savunmadan şehir planlamaya, afet yönetiminden çevre izlemeye çeşitli alanlarda karar verme ve stratejik operasyonlara geniş bir skalada kullanılır. Altyapı geliştirme, trafik yönetimi ve kaynak yönetimi gibi konularda resmi yetkililere ve şehir planlamacılarına bilgiye dayalı kararlar için önemli bir rol üstlenir. Yine GEOINT , jeouzamsal veriyi yapay zeka ve makine öğrenmesi gibi ileri teknolojilere entegre ederek coğrafi kalıplar, eğilimler ve insan faaliyetleri ile öngörüler sağlar.
Modern Savaş Alanında Coğrafi İstihbaratın Rolü
Günümüz savaş alanı; yüksek yoğunluklu çatışmalar, çok-ortamlı savaş, otonom ve insansız sistemlerin yaygın kullanımı ve yapay zeka ve ilgili teknolojilerin gittikçe artan ölçüde tüm savunma sistemlerine entegre edilmesi ile karakterize edilmektedir. Savaş alanında üstünlük, platform sayısından ziyade bilgi, zaman ve mekanın doğru yönetilmesiyle sağlanmaktadır.
Devamı için...
