Güçler Dengesi ve Stratejik Sabır: İran Savaşı Çin için Ne Anlama Geliyor?
Sıklıkla Napolyon'a atfedilen ve bir vecize haline gelen “düşmanın hata yaparken onu asla rahatsız etme“ şeklindeki sözler Çin’in Ortadoğu konusundaki sessizliğini anlamak açısından bize anlamlı bir başlangıç noktası sunabilir. İran savaşının giderek derinleştiği ve kaotik bir hal aldığı şu günlerde Çin’in yaklaşımı pasif bir tutumdan ziyade “hesaplanmış bir stratejiye“ işaret ediyor. Peki İran savaşı Pekin için gerçekten ne anlama geliyor?
Bu soruya tafsilatlı bir cevap vermek için güncel jeopolitik gelişmelerin ötesine geçen yapısal hususlara bakmak elzem. John Mearsheimer'ın saldırgan realizmi bu noktada bize teorik bir araç seti olarak yön gösterebilir. Mearsheimer'a göre uluslararası sistem anarşiktir yani devletlerin üzerinde bir otorite yoktur. Klasik tanımlamasını hatırlarsak uluslararası siyasetin acımasız dünyasında, bir devletin başı belaya girerse arayacak bir ‘911’ acil numarası yok.
Yine saldırgan realizme göre büyük güçler hayatta kalmak (survival) için güçlerini maksimuma çıkarmak zorundadır ve hiçbir devlet bir başka devletin niyetlerinden emin olamaz. Bu koşullarda en rasyonel strateji, rakibin kapasitesini doğrudan çatışmaya girmeden aşındıracak bir yaklaşım izlemektir. İran savaşı bağlamında Çin, tam da böyle bir yaklaşım içerisindedir.
Bu yazıda saldırgan realizm çerevesinde İran savaşının Çin için üç ayrı kazanım yarattığını öne sürüyorum: hegemonun yıpratılması, bölgesel güç dengesinin yeniden kurgulanması ve ittifak mimarisinin sarsılması.
Yıpranan Hegemon ve Stratejik Fayda
İran savaşı ile ABD’nin Çin’i çevreleme kapasitesinin zayıflaması Çin’e dolaylı fayda sağlıyor. Çünkü ABD’nin deniz gücü, diplomatik mesaisi ve kriz yönetim kapasitesi Ortadoğu’ya angaje kaldıkça Hint-Pasifik’teki odaklanması görece yıpranıyor. İran örneğinde Washington’un maliyetli bir Ortadoğu angajmanına sürüklenmesinden fayda üreten Çin stratejik avantaj alanını genişletiyor. Bu nedenle Pekin’in ABD'nin kendi stratejik enerjisini Ortadoğu'da har vurup harman savurduğunu seyretmekle yetindiğini söylemek mümkün.
Bu soruya tafsilatlı bir cevap vermek için güncel jeopolitik gelişmelerin ötesine geçen yapısal hususlara bakmak elzem. John Mearsheimer'ın saldırgan realizmi bu noktada bize teorik bir araç seti olarak yön gösterebilir. Mearsheimer'a göre uluslararası sistem anarşiktir yani devletlerin üzerinde bir otorite yoktur. Klasik tanımlamasını hatırlarsak uluslararası siyasetin acımasız dünyasında, bir devletin başı belaya girerse arayacak bir ‘911’ acil numarası yok.
Yine saldırgan realizme göre büyük güçler hayatta kalmak (survival) için güçlerini maksimuma çıkarmak zorundadır ve hiçbir devlet bir başka devletin niyetlerinden emin olamaz. Bu koşullarda en rasyonel strateji, rakibin kapasitesini doğrudan çatışmaya girmeden aşındıracak bir yaklaşım izlemektir. İran savaşı bağlamında Çin, tam da böyle bir yaklaşım içerisindedir.
Bu yazıda saldırgan realizm çerevesinde İran savaşının Çin için üç ayrı kazanım yarattığını öne sürüyorum: hegemonun yıpratılması, bölgesel güç dengesinin yeniden kurgulanması ve ittifak mimarisinin sarsılması.
Yıpranan Hegemon ve Stratejik Fayda
İran savaşı ile ABD’nin Çin’i çevreleme kapasitesinin zayıflaması Çin’e dolaylı fayda sağlıyor. Çünkü ABD’nin deniz gücü, diplomatik mesaisi ve kriz yönetim kapasitesi Ortadoğu’ya angaje kaldıkça Hint-Pasifik’teki odaklanması görece yıpranıyor. İran örneğinde Washington’un maliyetli bir Ortadoğu angajmanına sürüklenmesinden fayda üreten Çin stratejik avantaj alanını genişletiyor. Bu nedenle Pekin’in ABD'nin kendi stratejik enerjisini Ortadoğu'da har vurup harman savurduğunu seyretmekle yetindiğini söylemek mümkün.
![Yıkıcı İnovasyon Blokzincir Teknolojisi | [ BRAINS² Türkiye* Uygulama Programı ]](/Files/Etkinlik/File/Afis/etkinlik-listesi.jpg "Yıkıcı İnovasyon Blokzincir Teknolojisi | [ BRAINS² Türkiye* Uygulama Programı ]")
_jpeg_674fc3b2-f844-4a45-ba8b-dd7980a15fce.jpeg "Afrika 2063 Ağı İstişare Toplantısı 2")
