Çin'in Dahi Planı
Çin'in yapay zeka yarışını kazanmaya yönelik dahiyane planı şimdiden meyvelerini vermeye başladı. Son derece rekabetçi lise yetenek programlarından oluşan bir ağ, bilim ve teknoloji alanlarında önde gelen isimleri yetiştiriyor. Yaklaşık üç yıl önce, Pekin'de bir ilaç şirketinde yönetici olan Stacey Tang, tuhaf bir telefon aldı. Bilinmeyen bir sabit hat numarasından arayan bir ses, 15 yaşındaki oğlunu şehrin seçkin liselerinden birindeki "dahiler sınıfı" için bir yeterlilik sınavına göndermesini söyledi.
Kasım 2022'ydi, Pekin'deki Covid-19 karantinalarının zirve noktasıydı. Okulların çoğu kapalıydı ve yüz yüze temastan kaçınılması öneriliyordu. Buna rağmen, test ortamı tuhaf geliyordu: Çocuk, başkentin sokaklarında bir saat boyunca hareket halindeki bir kamyonette gezdirilecek ve bu sırada üniversite seviyesindeki matematik problemlerini çözecekti. Bazı ebeveynler bu fikre karşı çıkabilirdi, ama Tang öyle yapmadı. Starbucks latte'sinden yükselen buharın arasından bana gülümseyerek, "Başka herhangi bir ülkede, hemen bir kaçırma planı veya basit bir delilikten şüphelenirdiniz," dedi. "Bunun yerine, sevinçten ağlıyordum ve oğlumu hemen gönderdim. Bunun ne olduğunu anladım: Çin'deki en iyi eğitim kaynaklarına erişim için altın bileti." Tang'ın oğlu, her yıl ülkenin en iyi liselerinde yürütülen bilim odaklı yetenek programlarına seçilen tahmini 100.000 yetenekli Çinli gençten biriydi. "Deney" veya "yarışma" sınıfları olarak da adlandırılan bu dahi sınıfları, yetenekli öğrencileri matematik, fizik, kimya, biyoloji ve bilgisayar bilimlerinde uluslararası yarışmalara katılmaları için eğitiyor.
Tang, yaklaşık 30 yıl önce, Çin'in güneybatısındaki memleketi Chengdu'da kendisi de dahi olma yolundaydı. Bu durum, onun Pekin'e taşınarak prestijli Pekin Üniversitesi'nde eğitim görmesine ve iyi maaşlı bir iş bulmasına yardımcı oldu. On yıllardır, dahi sınıfları Çin'in bilim ve teknoloji sektörlerinin önde gelen isimlerini yetiştiriyor.
Özellikle yapay zeka, robotik ve ileri üretim alanlarında ABD'nin teknoloji hakimiyetine meydan okuyan şirketlerin gelişiminde bu sınıfların ne kadar önemli olduğunu abartmak zor. Dahi sınıfı mezunları arasında TikTok'un ana şirketi ByteDance'in kurucusu ve güçlü içerik öneri algoritmasının arkasındaki temel geliştiriciler yer alıyor. Çin'in en büyük iki e-ticaret platformu Taobao ve PDD'nin her iki lideri de dahi sınıfından geliyor, aynı şekilde yemek dağıtım "süper uygulaması" Meituan'ı kuran milyarder de. Şu anda Nvidia'nın önde gelen Çinli rakiplerinden biri olan çip üreticisi Cambricon'un arkasındaki iki kardeş de dahi sınıflarında eğitim gördü. DeepSeek ve Alibaba'nın Qwen'indeki önde gelen büyük dil modellerinin arkasındaki temel mühendisler de öyle, ayrıca geçen yılın sonlarında OpenAI'den transfer edilen Tencent'in yeni baş bilim insanını da unutmamak gerek. Liste uzayıp gidiyor.
Çin'in dahi sınıfları, batıdaki yetenek akımlarından önemli yönlerden farklılık gösteriyor. Birincisi, sistem ölçek olarak uluslararası rakiplerini geride bırakıyor. İkincisi, devlet tarafından yönlendiriliyor. Devlet medyası Xinhua'ya göre, Çin her yıl bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarında yaklaşık beş milyon mezun veriyor; bu rakam ABD'de yaklaşık yarım milyon civarında. Bu mezunların on binlercesi, 16-18 yaşları arasında yoğun bir eğitim dönemi için normal sınıflardan çıkarılan dahi öğrencilerdir. Diğerleri Çin'in korkulan üniversite giriş sınavları olan Gaokao'ya hazırlanırken , dahi yolunda olanlar, uluslararası prestijli yarışmalardaki sonuçlarına bağlı olarak, liseden mezun olmadan önce en iyi üniversitelerde yer edinme şansına sahip olurlar.
