Avrupa’dan Neden Ahlak Dersi Almamalısınız?

  Avrupa siyasal hafızası, yüzyıllardır kendisini dünyanın vicdanı olarak sunmayı başaran bir anlatının etrafında şekillendi. Demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü ve modern değerler söylemi, II. Dünya Savaşı sonrası inşa edilen bu yeni Avrupa’nın hem moral hem politik sermayesini oluşturdu. Kıta, kendi geçmişinin karanlık sayfalarını hatırladığı ölçüde ahlaki bir üstünlüğe sahip olduğunu iddia etti; Holokost’un yarattığı kolektif travma bu anlatının duygusal temelini oluşturdu. Fakat bu anlatı hiçbir zaman tam anlamıyla gerçeklikle örtüşmedi. Avrupa’nın Afrika’da, Asya’da ve Orta Doğu’da sürdürdüğü sömürgeci düzen, kıtanın moral üstünlük hikâyesini daha en başından çürüten bir tarihsel arka plan yaratmıştı. Bugün ise Gazze’de yaşanan insani felaket, bu çelişkiyi yeniden ve kaçınılmaz biçimde görünür kılıyor. Avrupa’nın ahlaki bir rehber olma iddiası, hem kendi tarihinin ağırlığı hem de bugünkü politik eylemsizliğinin yarattığı boşluk nedeniyle artık taşıması imkânsız hale gelmiş durumda.

Sömürgeciliğin Unutulan Mezarlığı: Avrupa’nın Karanlık Tarihi
Avrupa kıtası demokrasi ve insan hakları söyleminin kurucu mekânı olarak sunulsa da, Afrika kıtasında yüzyıllar boyunca uygulanan sömürge rejimleri, modern tarihin en sistematik öldürme ve yağmalama mekanizmalarını oluşturdu. Belçika Kralı II. Leopold’un Kongo’yu özel mülkü ilan ettiği dönem, insanlık tarihinin en büyük sivil kıyımlarından birine sahne olmuştu. Kauçuk üretim kotalarını dolduramayan köylülerin elleri kesiliyor, direnmeye çalışan topluluklar köyleriyle birlikte yakılıyordu. Tarihçiler bu dönemde 10 milyondan fazla insanın öldürüldüğünü tahmin ediyor. Avrupa ise bu olayı uzun yıllar “ekonomik modernizasyon projesi“ olarak tanımlamaktan çekinmedi.
Fransa’nın Cezayir’de yürüttüğü sömürge rejimi, “medenileştirme misyonu“ olarak sunulan işgal dilinin aslında nasıl bir katliam pratiğini gizlediğini açık biçimde gösteriyor. 1954–1962 arasındaki Bağımsızlık Savaşı sürecinde yüz binlerce Cezayirli öldürüldü, binlercesi kaybedildi. Paris yönetimi, yakın zamana kadar bu savaşta sistematik işkence uyguladığını resmen kabul etmeye bile yanaşmadı. Sömürgecilik dönemi hatırlatıldığında yüzü kızarması gerekenlerin bugün “insan hakları“ dersi vermeye kalkışması tarihsel hafızanın nasıl seçici yazıldığını açık biçimde gösteriyor.
İngiltere’nin sömürge tarihindeki vahşet ise Hint kıtasında yaşanan açlık felaketlerinde somutlaşmış durumda. 19. ve 20. yüzyıllarda İngiliz sömürge yönetiminin uyguladığı tarımsal politikalar nedeniyle en az 30 milyon insan açlıktan öldü. Bengal Kıtlığı, İngiliz arşivlerinde “kaçınılmaz“ bir durum olarak kaydedilmişti; oysa kıtlığın temel nedeni kolonyal yönetimin gıda ihracatını durdurmayı reddetmesiydi. Aynı İngiltere bugün dünyanın farklı bölgelerinde insan haklarının önemi üzerine dersler vermeye devam ediyor.
Almanya’nın Namibya’daki Herero ve Nama halklarına yönelik soykırımı, Avrupa’nın kıta dışındaki en sert imha politikalarından biri olarak biliniyor. 1904–1908 arasında uygulanan sistematik yok etme kampanyasında nüfusun yüzde 80’inden fazlası öldürüldü. Avrupa devletleri bu olayları çoğu zaman “tarihsel bağlam“ içinde açıklamayı tercih ediyor, fakat aynı devletler otoriter rejimleri eleştirirken ahlaki üstünlük iddiasından geri durmuyor.