Hindistan, ŞİÖ ve BRICS Arasında:
Değişen Dünya Düzeninde Farklı Platformlar
Giriş
Hindistan günümüzde çoklu jeopolitik akımların kesişim noktasında yer almaktadır. Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) ve BRICS grubundaki etkin katılımı, büyük güç politikaları ile ekonomik büyüme ve bölgesel istikrarın gereklerini dengeleme isteğini yansıtmaktadır. ŞİÖ ve BRICS çoğunlukla “Batı-dışı“ ya da “Küresel Güney“ gündeminin araçları olarak birlikte anılsa da, yapıları, kapsamları ve amaçları bakımından birbirinden farklıdır. Hindistan dış politikası açısından bu farklılık kritik önemdedir: ŞİÖ, Çin hâkimiyetindeki bölgesel bir güvenlik mimarisini temsil ederken, BRICS çok taraflı yönetişimde reform arayışındaki küresel bir ekonomik koalisyon işlevi görmektedir.
Her iki yapıya eşzamanlı katılım, Hindistan’ın çok katmanlı bir strateji izlemesine imkân tanımaktadır: her platformun güçlü yönlerinden faydalanırken, yapısal zayıflıklarına olan maruziyetini sınırlandırmak.
Her iki yapıya eşzamanlı katılım, Hindistan’ın çok katmanlı bir strateji izlemesine imkân tanımaktadır: her platformun güçlü yönlerinden faydalanırken, yapısal zayıflıklarına olan maruziyetini sınırlandırmak.
ŞİÖ: Bölgesel Güvenlik, Çin Liderliği ve Sınırlı Manevra Alanı
2001 yılında kurulan ve kökeni “Şanghay Beşlisi“ne dayanan ŞİÖ; Çin, Rusya, Hindistan, Pakistan ve çeşitli Orta Asya cumhuriyetlerini kapsamaktadır. Antlaşmaya dayalı kurumsal yapısı, Pekin’deki sekreterya ve kalıcı güvenlik işbirliği mekanizmalarıyla BRICS’ten ayrılmaktadır.
Hindistan için ŞİÖ üç stratejik fırsat sunmaktadır:
1. Orta Asya ile etkileşim: 2017’den beri süren üyelik, Hindistan’a kaynak zengini Orta Asya cumhuriyetleriyle ilişkileri kurumsallaştırma imkânı vermektedir.
2. Terörle mücadele gündemi: Bölgesel Terörle Mücadele Yapısı (RATS) aracılığıyla Hindistan, kendi güvenliğini doğrudan etkileyen aşırılık konularında koordinasyon sağlayabilmektedir.
3. Rakiplerle diyalog: Üyelik, Hindistan’ın Çin ve Pakistan ile aynı masa etrafında bulunmasını garanti ederek Avrasya güvenlik tartışmalarından dışlanma riskini azaltmaktadır.
Hindistan için ŞİÖ üç stratejik fırsat sunmaktadır:
1. Orta Asya ile etkileşim: 2017’den beri süren üyelik, Hindistan’a kaynak zengini Orta Asya cumhuriyetleriyle ilişkileri kurumsallaştırma imkânı vermektedir.
2. Terörle mücadele gündemi: Bölgesel Terörle Mücadele Yapısı (RATS) aracılığıyla Hindistan, kendi güvenliğini doğrudan etkileyen aşırılık konularında koordinasyon sağlayabilmektedir.
3. Rakiplerle diyalog: Üyelik, Hindistan’ın Çin ve Pakistan ile aynı masa etrafında bulunmasını garanti ederek Avrasya güvenlik tartışmalarından dışlanma riskini azaltmaktadır.
Bununla birlikte Hindistan yapısal kısıtlarla da karşı karşıyadır. ŞİÖ, gündem belirleme ve kurumsal liderlik açısından Çin’in hâkimiyetindedir. 2022’de başlayan Ukrayna Savaşı’ndan sonra Moskova’nın Pekin’e artan bağımlılığı nedeniyle Rusya’nın ağırlığı da azalmıştır. Ayrıca örgütün konsensüs temelli karar alma yapısı, Hindistan’ın Çin veya Pakistan’ın pozisyonlarıyla çelişen girişimleri ilerletmesini zorlaştırmaktadır. Dolayısıyla ŞİÖ Hindistan’a görünürlük ve erişim sağlasa da, bölgesel kapsamı ve Çin’in baskınlığı Hindistan’ın özerkliğini sınırlamaktadır.
BRICS: Çeşitli Üyelikle Küresel Bir Ekonomik Koalisyon
Buna karşılık BRICS – Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’dan oluşan yapı – antlaşmaya dayalı uluslararası bir örgüt değil, bir gruptur. Kurumsallaşma düzeyi düşüktür; esasen Yeni Kalkınma Bankası (NDB) ve Kapsayıcı Rezerv Düzenlemesi ile sınırlıdır. Ancak bu esneklik, BRICS’i Küresel Güney’in sesi haline getirmiştir. BRICS bugün dünya nüfusunun %40’ından fazlasını ve küresel GSYH’nin yaklaşık dörtte birini temsil etmektedir.
Hindistan için BRICS’in dış politika bakımından önemi üç başlıkta öne çıkmaktadır:
Hindistan için BRICS’in dış politika bakımından önemi üç başlıkta öne çıkmaktadır:
1. Çok taraflı reform platformu: Hindistan, BRICS’i küresel finansal kurumlarda gelişmekte olan ekonomilerin ağırlığının artırılması için kullanmaktadır.
2. Ortaklıkların çeşitlendirilmesi: ŞİÖ’den farklı olarak BRICS, Brezilya ve Güney Afrika gibi demokrasileri içermektedir. Bu durum Hindistan’ın yalnızca otoriter devletlerle hizalandığı algısını azaltmaktadır.
3. Ekonomik işbirliği: Ticaret, kalkınma finansmanı ve altyapı projeleri ekseninde BRICS, Hindistan’ın büyüme hedeflerine hizmet eden araçlar sunmaktadır.
Bununla birlikte BRICS’in içsel çelişkileri de vardır. Brezilya ve Güney Afrika çoğu zaman Batı ile daha uyumlu politikalar izlerken, Rusya ve Çin sistemsel alternatifleri teşvik etmektedir. Hindistan ise reformist ama devrimci olmayan bir çizgide, orta yol izlemektedir. 2023’te ilan edilen fakat kurumsallaşması kesinleşmeyen Suudi Arabistan’ın üyelik statüsü, BRICS’in genişleme sürecinin akışkanlığını yansıtmaktadır.
