Özet
Bu çalışmanın temel amacı Türkiye ve Ermenistan arasındaki ilişkilerin tarihsel süreç içerisinde nasıl sorunsallaştığı ve bu sorunların stratejik iş birliğine dönüşebilme potansiyelini incelemektir. Uluslararası ilişkiler teorilerinden olan “tutsak ikilemi“ iki ülke arasındaki ilişkilerin iş birliği yapılması, karşılıklı güven sağlanması durumunda her iki ülkenin kazançlı çıkacağı aksi halde olumsuz sonuçların ortaya çıkacağı durumunu nitelemektedir. Bu bağlamda Türkiye-Ermenistan ilişkileri tarihsel boyutlarıyla ele alınarak, karşılıklı güven eksikliğinin diplomatik ve ekonomik alanlardaki olası iş birliğini nasıl engellediği üzerinde durulmaktadır. İlişkilerin tarihsel arka planında, Osmanlı İmparatorluğu döneminden başlayarak 1915 Olayları ve bu olayların iki ülke arasında süregelen diplomatik engellere ve toplumsal algılara olan etkisi öne çıkmaktadır. Ermenistan’ın bağımsızlığını kazanmasının ardından iki ülke arasında diplomatik bağların kurulamamış olması, Dağlık Karabağ sorunu ve Türkiye'nin Azerbaycan’a verdiği destek, ilişkilerdeki çıkmazın temel unsurlarındandır. Bununla birlikte, Türkiye-Ermenistan Protokolleri gibi girişimlerin iki ülke arasında kalıcı bir iş birliğinin önünü açma potansiyeli olduğu, ancak taraflar arasındaki güvensizlik ve iç siyasi dinamiklerin bu süreci engellediği vurgulanmaktadır. Çalışmanın teorik çerçevesi tutsak ikilemi üzerinden kurgulanmakta olup, Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin mevcut durumunda karşılıklı güven eksikliğinin iş birliğini nasıl zorlaştırdığı analiz edilmektedir. İki ülkenin tarihi sorunları çözmek yerine ulusal çıkarlarını maksimize etme gayretinde olmalarının, her iki ülkenin de stratejik olarak zarar gördüğü bir kısır döngü yarattığı savunulmaktadır. Ancak son dönemde bölgesel ve küresel gelişmeler ışığında, özellikle enerji projeleri ve ticaret yolları gibi konuların taraflar için önemli fırsatlar sunduğu da gözlemlenmektedir.
Bu noktada, iki ülke arasında tarihi meselelerin gölgesinde kalan stratejik iş birliğinin, bölgesel barış ve ekonomik kalkınma açısından sağlanmasının mümkün olup olmadığı tartışılmaktadır. Bölgedeki güç dengeleri, enerji güvenliği ve uluslararası aktörlerin etkileri gibi faktörler bu sürecin kritik belirleyicileri olarak ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Türkiye-Ermenistan ilişkilerinde tarihsel ve duygusal faktörlerin nasıl bir çözülme sağlayabileceğini ve tutsak ikilemi çerçevesinde bu iki ülkenin bölgesel bir iş birliği kurabilme potansiyelini ortaya koymaktır. Sonuç olarak, Türkiye ile Ermenistan arasında tarihi sorunların gölgesinde kalan ilişkilerin, tutsak ikileminin çözülmesiyle birlikte stratejik bir iş birliğine dönüşebileceği, ancak bu sürecin dikkatle yürütülmesi gerektiği ifade edilmektedir. Gerek ekonomik iş birliği gerekse bölgesel güvenlik açısından taraflar arasındaki güvenin yeniden tesis edilmesinin, gelecekteki ilişkilerin yönünü belirleyeceği düşünülmektedir.
Jel Kodu: C70, A12, P50
Giriş
Türkiye ve Ermenistan arasındaki tarihsel ve siyasi sorunlar, 20. yüzyılın başından itibaren büyük bir gerilim kaynağı olmuştur. 1915 olayları, iki ülke arasındaki ilişkilerin en büyük engellerinden biri olarak kalmış, bunun yanı sıra Türkiye'nin Ermenistan ile olan sınırlarını kapalı tutması ve diplomatik ilişkilerin kurulamamış olması, süregelen bir statüko oluşturmuştur. Bu çalışma, Türkiye ve Ermenistan ilişkilerinin düzelmesinin her iki ülke için de rasyonel bir strateji olabileceğini oyun teorisi bağlamında analiz içermektedir. Ayrıca, bu ilişkilerin düzelmesinin küresel ve bölgesel barışa katkı sağlayabileceği öngörülmüştür.
Literatür
"Tutsak İkilemi ve Türkiye-Ermenistan İlişkileri: Tarihi Sorunlardan Stratejik İş Birliğine" ile ilgili bir literatür derlemesi yapılırken, hem tarihi hem de stratejik iş birliği bağlamındaki temel literatür kaynakları taranmıştır.
1. Tarihi Sorunlar ve Tutsak İkilemi
"Armenian History and the Turkish-Armenian Relationship: Historical and Political Perspectives" Yazarlar: Bülent Aras, Hrair Dekmejian. Bu çalışma, Türkiye ve Ermenistan arasındaki tarihsel anlaşmazlıkları ve bu anlaşmazlıkların uluslararası ilişkiler üzerindeki etkilerini ele almıştır.
"The Politics of the Past: Historical Memory and National Identity in Turkey and Armenia" Yazar: Binnaz Toprak, Tarihsel hafıza ve ulusal kimlik üzerine yapılan bu çalışma, her iki ülkenin tarihsel olayları nasıl algıladığını ve bunların uluslararası ilişkiler üzerindeki etkilerini incelemiştir.
"The Nagorno-Karabakh Conflict: A Historical Overview" Yazar: Tom de Waal, Bu kitap, Karabağ Bölgesi üzerindeki tarihsel anlaşmazlıkları ve bu anlaşmazlıkların Türkiye-Ermenistan ilişkileri üzerindeki etkilerini ele almıştır.
2. Stratejik İş Birliği
"Turkey and Armenia: Towards Reconciliation and Cooperation" Yazar: Sinan Ülgen, Türkiye ve Ermenistan arasındaki stratejik iş birliği fırsatlarını ve zorluklarını inceleyen bir çalışmadır.
"Regional Cooperation and Conflict Resolution: The Case of Turkey and Armenia" Yazar: K. Kirişci, Bölgesel iş birliği ve çatışma çözümü üzerine odaklanan bu çalışma, Türkiye ve Ermenistan arasındaki iş birliği mekanizmalarını tartışmaktadır.
"Geopolitical Dynamics of the South Caucasus: Turkey's Role and Strategic Interests" Yazar: Günter Seufert, Güney Kafkasya’daki jeopolitik dinamikler ve Türkiye'nin bu bölgedeki stratejik çıkarları üzerine yapılan bir analiz çalışma içermektedir.
