Davos 2025’ten Geleceğe Bakış: Yapay Zekâ Devrimi

Yorum

Yazıya konu rapora katkıda bulunan uzmanlardan biri olarak, yükselen piyasalarda yapay zekâ devrimine dair raporun sunduğu içgörüleri özetliyorum. Dünya Ekonomik Forumu’nun (WEF) 2025 yılı için gerçekleşen Davos Zirvesi, dünyanın dört bir yanından gelen karar vericileri, akademisyenleri, girişimcileri ve uzmanları bir araya getiriyor...

Yazıya konu rapora katkıda bulunan uzmanlardan biri olarak, yükselen piyasalarda yapay zekâ devrimine dair raporun sunduğu içgörüleri özetliyorum.

Dünya Ekonomik Forumunun (WEF) 2025 yılı için gerçekleşen Davos Zirvesi, dünyanın dört bir yanından gelen karar vericileri, akademisyenleri, girişimcileri ve uzmanları bir araya getiriyor. Bu yıl öne çıkan konulardan biri, gelişmekte olan ülkelerin — ya da raporda sıkça geçen adıyla yükselen piyasalar’ın — yapay zekâ (YZ) alanındaki hazırlık düzeylerini ve potansiyellerini inceleyen kapsamlı bir araştırma oldu. Ready, set, AI: AI readiness in emerging marketsbaşlıklı bu rapor, Economist Impacttarafından Abu Dhabi merkezli G42nin desteğiyle hazırlandı ve altyapı, insan kaynağı, strateji ve politika alanlarında YZnin benimsenmesini etkileyen kritik noktaları mercek altına alıyor.

Ben de bu çalışmaya katkıda bulunan uzmanlar arasında olmaktan büyük mutluluk duyuyorum.
Bu blog yazısında, raporun araştırma metodolojisinden ana bulgularına ve her bir bölümde odaklanılan konulara kadar birçok detayı sizlere aktaracağım. Aynı zamanda, gelişmekte olan pazarlar“ veya yükselen piyasalar“ kavramının neden bu kadar önemli olduğuna, ülkelerin ortak (ve bazen farklı) zorluklarına, yatırım fırsatlarına ve geleceğe dair öngörülere değineceğim.

Rapora Genel Bakış ve Metodoloji
Bu raporu diğerlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri kapsamlı metodolojik yaklaşıma sahip olmasıdır. Economist Impact ekibi, 700 üst düzey yöneticiyle anket çalışmaları yürütürken aynı zamanda derinlemesine görüşmeler ve literatür taraması da gerçekleştirdi. Çalışmaya katılan şirketler; Azerbaycan, Mısır, Hindistan, Endonezya, Kazakistan, Kenya ve Türkiye gibi, ekonomileri hızla büyümeye elverişli ve yatırımcıların odağında olan ülkelerde faaliyet gösteriyor. Orta ve büyük ölçekli işletmelerin direktörleri ve kıdemli yöneticileriyle yapılan anketler, YZnin strateji ve uygulama boyutuna ilişkin çok değerli içgörüler sunuyor.

Derinlemesine görüşmeler, raporun kalitesini artıran bir diğer unsur olarak karşımıza çıkıyor. Economist Impact araştırmacıları, sektörde tanınan akademisyenler, teknoloji şirketlerinin kurucuları ve üst düzey yöneticiler, devlet temsilcileri ve sivil toplum kuruluşlarından uzmanlarla görüşerek bulgularını zenginleştirdi. Böylece rapor, salt istatistiksel verinin ötesine geçerek, gerçek hayattaki deneyimleri ve saha gözlemlerini de yansıtıyor.

Yükselen Piyasalar Nedir ve Neden Önemlidir?
Emerging markets“, Türkçede gelişmekte olan pazarlar ya da yükselen piyasalar olarak anılıyor. Bu ülkeler, henüz gelişmiş ülke“ statüsüne tam olarak ulaşmamış olsa da yüksek büyüme ve yatırım potansiyeline sahip ekonomilerdir. Sıkça anılan örnekler arasında Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika gibi ülkeleri barındıran BRICS grubu yer alsa da artık bu liste çok daha geniş bir yelpazeye yayılıyor. Raporun odaklandığı yedi ülke (Azerbaycan, Mısır, Hindistan, Endonezya, Kazakistan, Kenya, Türkiye) de bu potansiyeli taşıyan, hızla büyüyen işgücü ve pazar dinamiklerine sahip önemli merkezler olarak değerlendiriliyor.

Bu pazarlar, YZ uygulamalarınınönümüzdeki dönemde şekilleneceği ana sahnelerden biri olabilir. Zira büyük ölçekli veri, dijital dönüşüm projeleri ve genç nüfus gibi faktörler, YZ benimsenmesini hızlıca artırma kapasitesine sahip. Aynı zamanda düşük altyapı yatırımları, yetenek açığı veya düzenlemelerdeki belirsizlikler gibi çeşitli zorluklar da barındırıyorlar.

Raporun Beş Bölümü: Özet ve Öne Çıkan Temalar
Rapor, beş ana bölüm üzerinden ilerliyor ve her biri yükselen piyasalar“da YZ uygulamalarını ayrı bir açıdan ele alıyor.

1. Önümüzdeki Engeller
Bu bölümde rapor, YZ altyapısının önündeki engelleri masaya yatırıyor. Özellikle altyapı eksikliği (örneğin, yüksek kapasiteli bilişim kaynakları, hızlı internet bağlantısı, veri merkezleri ve veri alanları) ve kaliteli veriye erişim konularında yaşanan sıkıntılar ön plana çıkıyor. Gelişmekte olan ülkelerde, veri toplamadan işleme ve saklamaya kadar zincirin her aşamasında eksikler olabilir. Örneğin, internet bağlantısı temel seviyede sağlansa bile yüksek hacimli veri işleme kapasitesine ulaşmak zor olabiliyor. Bu nedenle birçok firma kamu-özel sektör iş birliğine yönelerek finansal veya teknolojik destek arıyor. Rapor, Kazakistan, Endonezya gibi ülkelerdeki hükümet inisiyatiflerini örnek göstererek, bu boşlukların nasıl kapatılabileceğini tartışıyor.

2. YZ Ekiplerinin Kurulması
İkinci bölüm, insan kaynağının YZ uygulamalarındaki önemine odaklanıyor. Kesin yetenekler“ dediğimiz yazılım, veri bilimi, makine öğrenmesi gibi yetenekler kadar eleştirel düşünme, yaratıcılık ve iletişim becerilerinin de önem kazandığına vurgu yapılıyor. Rapor, gelişmekte olan pazarların uzun süredir aşina olduğu beyin göçü olgusunun bu alanda yarattığı zorluklara da değiniyor. Kalifiye adaylar, daha yüksek maaşlar ve daha gelişmiş ekosistemler sunan ülkelere ya da şirketlere yönelebiliyor. Bu durum, istihdam piyasasında ciddi bir açık yaratıyor. Yine de raporda, Microsoftun Endonezyada uyguladığı AI TEACHgibi programlar veya Kenyada Google’ın Hustle Academygirişimi gibi örneklerle, kamu-özel sektör ortaklıkları sayesinde bu boşlukları doldurmanın mümkün olduğu gösteriliyor.

3. Oyunu Uzun Vadeli Oynamak
Bu bölüm, strateji ve planlama boyutunu mercek altına alıyor. YZ çok hızlı gelişirken, işletmelerin esnek ve uzun vadeli düşünme becerisi kazanması gerekiyor. Rapor, şirket içi yönetim rollerini (örneğin, CTO, CIO, CDO, CAIO) netleştirmek ve regülasyon eksikliğine rağmen kurum içi politikalar belirlemenin ne kadar kritik olduğunu vurguluyor. Gelişmekte olan ülkelerin birçoğunda net bir ulusal YZ politikası olmadığı için şirketler, belirsiz bir yasal zeminde kendi kurallarını oluşturuyor. Burada Avrupa Birliğinin 2024te yürürlüğe giren AI Act örnek gösterilerek, farklı pazarların kendi bağlamlarına uygun bir dengeyi nasıl kurabileceği tartışılıyor. Bu bölüm ayrıca, kısıtlayıcı regülasyon mu yoksa inovasyonu teşvik eden bir çerçeve mi?sorusuna dikkat çekiyor. Özellikle Kenya ve Hindistan gibi ülkelerdeki sandboxyaklaşımları, regülasyonun inovasyonu tamamen boğmadan geliştirebileceğine dair ipuçları sunuyor.

4. İlerleme Güncellemesi
Dördüncü bölüm, yatırım geri dönüşünün (ROI) YZ projelerinde nasıl ölçüldüğünü ve hangi aşamalarda zorluklar yaşandığını inceliyor. Gelişmekte olan pazarlar, uzun süreli yatırım planları yaparken bile hızlı sonuç almak isteyebiliyor. Oysa büyük teknoloji şirketleri (Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft vb.) bile, YZ yatırımlarının geri dönüşünün yıllar alabileceğini kabul ediyor. Rapor, bu durumun gelişmekte olan ülkelerdeki şirketler için caydırıcı olmaması gerektiğini vurguluyor ve net gelir, maliyet azaltma, müşteri memnuniyeti ve risk azaltma gibi metriklerin önemine değiniyor. Bölümde ayrıca, MakeMyTrip (Hindistan) gibi müşteri deneyimini iyileştirmek için YZ uygulamalarına yatırım yapan örnek şirketlerin başarısına yer veriliyor. Bu örneklerin paylaştığı somut veriler, diğer şirketlere de yol gösterici olabilir.

5. Sırada Ne Var?
Son bölüm, geleceğe dair öngörüler ve tavsiyelere ayrılmış durumda. Burada iki temel ayağa vurgu yapılıyor: teknik kapasite (altyapı, veri, bilişim) ve kültürel/adaptif boyut (deney yapma, öğrenme, hata toleransı). Şirketlerin YZ uygulamalarını hemen ve her yerde kullanmak“ yerine, ihtiyaçlara ve mevcut veri kaynaklarına göre özelleştirilmiş projelere odaklanmaları öneriliyor. Aynı zamanda çalışanlar için kurumsal kültürü dönüştürebilecek, merak ve araştırmayı teşvik edecek bir ortam yaratmak gerektiği vurgulanıyor.

Kamunun rolü de unutulmuyor: Devletler, düzenleyici çerçeveleri sağlamlaştırırken kamu personelinin eğitimi ve kurumsal kapasitenin artırılması gibi konulara eğilmeli. Rapor, buna örnek olarak Birleşik Krallıkta YZ araçlarıyla tekrarlı idari işlerin %84’ünü otomatikleştirme“potansiyelinden bahsediyor. Türkiye, Azerbaycan gibi ülkelerde de benzer dijital dönüşüm programları, kamu hizmetlerini iyileştirebilir ve kaynakları daha verimli kullanmayı sağlayabilir.

Neden Bu Raporu Okumalısınız?
Özellikle gelişmekte olan ülkelerde faaliyet gösteren şirketler, sivil toplum kuruluşları ve kamu kurumları için bu raporun kapsamlı bir rehber niteliği taşıdığını söylemek mümkün. Altyapı ve veri yönetiminden yetenek gelişimine, strateji ve politika oluşturma süreçlerinden yatırım geri dönüşü beklentilerine kadar birçok kritik noktaya değiniliyor. Ayrıca, raporun her bölümünde gerçek örnekler, vaka analizleri ve röportajlar yer alıyor.

Ek olarak, küresel devlerin (Microsoft, Google vb.) çeşitli ülkelerde yürüttüğü girişimler ile yerel şirketlerin(MakeMyTrip, Telkom Indonesia vb.) başarı hikâyeleri, YZ projelerinin nasıl hayata geçirilebileceğine dair yol gösterici bir rol oynuyor. Bu örnekler, kimine uzak görünen YZ teknolojilerinin aslında doğru yöntemlerle erişilebilir ve uygulanabilir olduğunu gösteriyor.

Kendi Katkım ve Teşekkür
Bu rapora ben de katkıda bulunan uzmanlar arasında yer alıyorum. Economist Impact ekibi, farklı disiplinlerden ve coğrafyalardan kişilerin görüşlerini toplayarak, hem geniş perspektif hem de derinlemesine analiz sunmayı başardı. Buradan The Economist Impactekibine ve projede emeği geçen herkese teşekkürlerimi iletiyorum. Özellikle G42nin desteğiyle hazırlanan bu rapor, gelişmekte olan ülkelerin YZ ekosistemi hakkında kapsamlı bir harita çizmesiyle dikkate değer.

Rapor Davosta AI House“ ve The route toAI readiness in emerging markets: enabling innovation, adoption and impact“ oturumlarında sunulmuştur.

Sonuç ve Davostan Alınacak Dersler
Davos 2025 zirvesi, YZnin sadece gelişmiş ekonomiler için değil, aynı zamanda gelişmekte olan pazarlar için de kritik bir kilometre taşı olduğunu gösterdi. Rapor bize, altyapı yetersizliğiveya yetenek eksikliği gibi zorluklara rağmen, doğru stratejiler ve iş birlikleriyle YZ uygulamalarından yüksek değer elde edilebileceğini anlatıyor. Şirketlerin, kamu kurumlarının ve sivil toplumun ortak çalışması halinde, YZnin getireceği dönüşümden herkesin faydalanması mümkün.

Gelişmekte olan pazarlar, daha az kalıplaşmış“ altyapıları ve genç iş gücü dinamikleriyle, YZ alanında rekabetçi bir avantaj sağlayabilir. Uzun vadeli düşünme ve deneme yanılma kültürünü kurumlarımıza yerleştirmek, geleceğin YZ yetenek havuzları“nı oluşturmak, ulusal stratejiler ve esnek düzenlemeler geliştirmek, bugün alınacak kararlara bağlı.

Eğer siz de YZ ile şirketinizi dönüştürmeyi düşünüyor, ulusal veya uluslararası projeler yürütüyor ya da bu alana yeni bir yatırım planlıyorsanız, raporun tamamını mutlaka incelemenizi öneririm. Bu çalışma, karşınıza çıkabilecek engelleri ve bu engelleri aşmak için somut örnekleri gayet derli toplu biçimde sunuyor. Yeni teknolojilerin hızına ayak uydurmak ve inovasyonda liderlik etmek isteyenler için şimdiden iyi bir yol haritası çiziyor.

(Medium)
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2851 ) Etkinlik ( 228 )
Alanlar
TASAM Afrika 80 666
TASAM Asya 100 1152
TASAM Avrupa 23 662
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 304
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1415 ) Etkinlik ( 56 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 25 630
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 191
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1308 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 522
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2071 ) Etkinlik ( 84 )
Alanlar
TASAM Türkiye 84 2071

Alman Marshall Fonu (GMF), “Eğer Çin Tayvan’a Saldırırsa” başlıklı bir rapor yayınladı. Rapor, Tayvan meselesine “Pekin’in ödeyeceği bedel” üzerinden bakıyor. Raporun ayrıntılarına yakından bakalım.;

Diasporalar, 21. yüzyıl uluslararası ilişkiler literatüründe yalnızca göç hareketlerini açıklayan bir olgu olmaktan çıkarak, devletlerin dış politika, ekonomi ve yumuşak güç stratejilerinin ayrılmaz bir parçası hâline gelmiştir. Bu bağlamda Japonya’nın Afrika ile ilişkileri, klasik sömürgeci modelle...;

TASAM’ın faaliyetlerine katkı sağlamaya çalışan biri olarak bugün 11. İstanbul Güvenlik Konferansı'nda hazır bulunmaktan büyük memnuniyet duyuyorum. Burada Sayın Başkan’ın da ifade ettiği üzere bugün karşı karşıya kaldığımız Savunma Güvenlik ve İstihbarat Devrimi çerçevesinde 21. yüzyılın önemli p...;

Öğrenciler ödev yazmak için, profesörler not vermek için yapay zekayı kullanıyor, dereceler anlamsızlaşıyor ve teknoloji şirketleri servet kazanıyor. Yükseköğretimin ölümüne hoş geldiniz. Eskiden yapay zekâyla ilgili yaratılan havanın abartıdan ibaret olduğunu sanırdım. ChatGPT ilk çıktığında şüphe...;

Türkiye’nin Afrika çıkarması 2003 yılında “Afrika ile Ekonomik İlişkiler için Strateji Geliştirme” teması ile Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından başlatılmıştı. Yaklaşık 20 yılda Güney Afrika’dan, Sudan’a, Etiyopya’dan Somali’ye, Kongo’dan Senegal’e, Mali ve Gabon’a uzanan geniş bir coğrafi yelpazed...;

Amerika için İşe Yarayan bir Ekonomik ve Güvenlik Düzeni Nasıl Oluşturulur? Oren CASS ABD, 2. Dünya Savaşı'ndan bu yana geçen 80 yılda iki büyük strateji izledi. Bunlardan biri olağanüstü bir başarıydı: Soğuk Savaş sırasında Amerikan ekonomik yatırımlarını, dış ilişkilerini ve askeri konuşlanm...;

2026 “hesap verebilir hızlanmadan” ölçekli performansa geçiş yılı olacak. Bütçeler ölçülebilir verimlilik/kârlılık hedeflerine bağlanıp, süreçler ajan/otonom iş akışları ışığında yeniden kurgulanacak. Bu not; Wharton Human-AI Research 2025 bulgularını temel alarak 2026’ya dönük öngörüleri “Yatırım g...;

Orta Asya’nın “bozkır çocukları“ büyüyor ve 21. yüzyılda dünya düzenini yeniden tanımlıyor. Küresel meselelerin yalnızca büyük güçlere odaklandığı dönem sona eriyor. Tek bir dramatik olayla değil, dünya genelindeki güçlerin istikrarlı ve sessiz bir şekilde yeniden dağıtılmasıyla. Bu değişim hiçbir y...;

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) bünyesinde yaptığımız bilimsel çalışmalar ile Dünya ve Türkiye’deki gelişmeleri kavrama ve analiz etmeye yönelik çabalarımızın ortaya koyduğu açık bir gerçek var: Aktörleri, kuralları, vizyonu eskisinden çok farklı olan yeni bir uluslararası sistem il...

Türk insanının, Osmanlı zamanında olsun, Cumhuriyet döneminde olsun, stratejik düşünceler üretebildiği ve bunları karar organları üzerinden uygulamaya geçirebildiği tarihi bir gerçektir.Bu özellik tarihte her ülke ve her toplum için geçerli olmamıştır.