SİYASİ BASKILAR ORTASINDA YATIRIM FIRSATLARINI YÖNETMEK
Economist Intelligence (EIU)
AFRİKA GÖRÜNÜMÜ 2025
Afrika, birçok ekonomi ve önemli sektörün toparlanmaya devam etmesi, ekonomik dengesizliklerin iyileşme belirtileri göstermesi ve bölgenin egemen borç baskılarının en kötüsünün geride kalmasıyla 2024'ü ekonomik bir yükselişle tamamlıyor. Dış borç ve borç servis yükleri hâlâ yüksek olmasına rağmen, daha büyük ve en fazla maruz kalan piyasalar ek yardım veya yeniden yapılandırma anlaşmaları sağlamayı başardı.
Ancak, kıtadaki ekonomik performans oldukça değişken, rahatsız edici bölgesel rekabetler ve devam eden sosyal sorunlar endişe kaynağı olmaya devam ediyor ve yoğun küresel jeopolitik ortam, Afrika hükümetleri için zorlu bir zemin ve sert kararlar sunacak.
Hiç şüphesiz, bölge 2025'te bir kez daha oldukça çekici, dinamik, istikrarsız ve dalgalı bir yapıya sahip olacak.
2025'te Afrika'da Neler İzlenecek?:
Afrika'nın Dinamizmi
2025 yılında, dünyanın en hızlı büyüyen ekonomilerinin çoğu Afrika’da yer alacak—dünyanın en hızlı büyüyen ilk 20 ekonomisinin dörtte üçü Afrika’da bulunacak—ve sadece on Afrika ülkesi 2024’e kıyasla daha düşük büyüme kaydedecek. Ana itici güçler arasında gelişen uluslararası ticaret ve güçlenen bölge içi ticaret, iyimser hizmet sektörleri ve genişleyen sanayi yer alacak.
Yabancı Yatırım
Son yıllarda birçok Afrika ülkesi için doğrudan yabancı yatırımı çekmek zor oldu, ancak 2025 yılında Afrika’yı hedefleyen yabancı yatırımların artması bekleniyor. Ana yatırım alanları arasında hidrokarbonlar, madencilik girişimleri, yenilenebilir enerji, fintech, bilgi ve iletişim teknolojisi, tarımsal işleme, ilaç, e-ticaret, lojistik ve hafif sanayi yer alacak.
AGOA Yeniden
ABD’nin Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası (AGOA) 2025’te yenilenecek ve anlaşmanın bazı ülke bazlı düzenlemelerle birlikte uzatılmasını bekliyoruz. AGOA’nın yenilenmesi, yeni Trump yönetimi için nispeten kolay ve düşük maliyetli bir dış politika zaferi sağlayabilir ve ABD’nin bazı Afrika ülkelerindeki stratejik çıkarlarını güvence altına alabilir.
Jeopolitik Rekabet
Büyük bölgesel aktörler ve uluslararası güçler arasındaki jeopolitik rekabetler, 2025’te Afrika genelinde, özellikle de Afrika Boynuzu’nda sahne alacak. Alt bölge, bir yanda Etiyopya ile diğer yanda Mısır, Eritre ve Somali arasında büyüyen bir ayrışmaya tanık olabilirken; ABD, AB, Çin, Rusya ve Körfez Arap ülkeleri stratejik pozisyonlar için yarışacak.
Sosyal Huzursuzluk
Ekonomik büyüme oranlarının toparlanmasına ve bazı sektörler için umut vaat eden görünümlere rağmen, Afrika ülkeleri 2025 yılında geniş çaplı protestolar, gösteriler ve hatta ayaklanmalar gibi olaylar nedeniyle kesintiye uğrama riski taşıyacak. Yaygın bir “Afrika ayaklanması“ olası görünmese de sosyoekonomik ve siyasi şikayetler yoğun sivil huzursuzluk patlamalarına neden olabilir.
AFRİKA’NIN DİNAMİZMİ
2025 yılında Afrika, dünyanın en hızlı büyüyen ekonomilerinin çoğuna ev sahipliği yapacak. Dünyanın en hızlı büyüyen ilk 20 ekonomisinin dörtte üçü Afrika’da bulunacak ve sadece on Afrika ülkesi, 2024’e kıyasla daha düşük bir büyüme oranı sergileyecek. Ancak, 2025 itibarıyla Afrika ülkelerinin neredeyse yarısı—28 ülke—IMF programları kapsamında kalmaya devam edecek ve önemli makroekonomik istikrar sorunlarıyla mücadele edecek.
Bu ülkeler, genellikle küresel emtia fiyatlarının dalgalanması ve tedarik zinciri kesintileriyle daha da kötüleşen yüksek enflasyon oranlarıyla karşı karşıya kalacak. IMF programları mali disiplin sağlamayı ve yapısal reformları teşvik etmeyi amaçlasa da jeopolitik gerilimler, iklim değişikliği etkileri ve sosyal huzursuzluk gibi zorluklar istikrarı tehdit etmeye devam ediyor. Bu nedenle, bu ülkelerin yalnızca kısa vadeli makroekonomik sorunları ele almakla kalmayıp aynı zamanda sürdürülebilir uzun vadeli kalkınma için zemin hazırlayan kapsamlı ve kapsayıcı stratejiler uygulamaları hayati önem taşıyor.
Son Yıllarda Birçok Afrika Ülkesi Için Daha Fazla Doğrudan Yabancı Yatırım (FDI) Çekmek Zor Oldu, Ancak Afrika’yı Hedefleyen Yabancı Yatırımların 2025 Yılında Artması Bekleniyor
(Pat Thaker, MEA Editör ve Bölgesel Direktör)
Yabancı şirketler, Afrika’nın genişleyen petrol ve gaz sektörü girişimlerinden ve küresel enerji ve dijital dönüşüm için kritik olarak görülen bol miktardaki maden ve metalleri değerlendirmeye devam edecek. Özellikle ABD ile Çin arasında Afrika ülkeleri üzerindeki nüfuzu ve Afrika kaynaklarına erişimi güvence altına almak için süregelen rekabet 2025’te yoğun olmaya devam edecek. Aynı şekilde, Körfez Arap ülkelerinin önemli lojistik merkezleri geliştirme konusundaki ilgisi de sürecek.
Afrika Boynuzu'ndaki Rekabet
2025 yılında büyük bölgesel aktörler ve uluslararası güçler arasındaki jeopolitik rekabetler Afrika genelinde ve özellikle stratejik açıdan önemli ancak istikrarsız bir alt bölge olan Afrika Boynuzu’nda sahne alacak. Karmaşık ittifaklar ve rekabet eden çıkarlar bu bölgede istikrarsızlık ve çatışmayı körüklüyor. 2025’te, Etiyopya ile diğer tarafta Mısır, Eritre ve Somali arasında artan bir ayrışma yaşanması muhtemel görünüyor.
Ayrıca Sudan’daki iç savaş, komşu ülkeleri ve büyük dış paydaşları çatışmanın farklı taraflarına yerleştirerek devam edecek ve Afrika Boynuzu’nun daha geniş bölgesinde istikrarı tehdit etmeyi sürdürecek.
Sosyal Huzursuzluk
2025 yılında Afrika ülkeleri, geniş çaplı protestolar, gösteriler ve hatta ayaklanmalarla bağlantılı kesintilere karşı risk altında olmaya devam edecek. 2020-21 pandemi kaynaklı ekonomik bozulmalardan bu yana ekonomik dengesizlikler iyileşiyor, ancak birçok ülkede hükümet bütçe açıkları ve borç seviyeleri yüksek kalacak.
Afrika’daki pek çok devlet, 2025 yılında vergileri artırma veya harcamaları kesme gibi zor seçimlerle karşı karşıya kalmaya devam edecek. Sosyoekonomik hoşnutsuzluklar, kötü yönetim, yolsuzluk ve baskıyla suçlanan siyasi sınıflara yönelik kamu memnuniyetsizliğini artırabilir.
Önemli Seçim Sonuçları
Afrika, 2024’te yoğun bir seçim döngüsü geçirdi ve 20’den fazla ülkede ulusal seçimler düzenlendi. Bu seçimler arasında Cezayir, Botsvana, Çad, Mozambik, Somaliland, Güney Afrika, Togo ve Tunus’ta tartışmalı liderlik seçimleri de yer aldı. Burkina Faso, Mali ve Nijer’deki askeri cunta rejimleri, seçimleri ulusal güvenliği sağlama ve kontrollerini genişletme gerekçesiyle öncelik sırasının gerisine atarak ertelemeye devam edecek.
2025 için bir başka kapsamlı seçim turu planlanıyor. Bu süreçte daha fazla mevcut liderin baskı altına girmesi bekleniyor, ancak genel olarak, yetkilerini koruyarak kontrollerini genişletmeyi sürdürecekler.
Çeviri: Büşra BÜYÜK
