Akşemseddin'in Hayatı ve Bazı Eserleri Üzerine bir Değerlendirme

Makale

Akşemseddin, Karamanoğulları ve Candaroğulları dışındaki bütün Anadolu beyliklerin Osmanlı idaresine girdiği ve geniş ölçüde Anadolu’da Türk birliğinin kurulduğu XV. yüzyılda yaşamış önemli bir şahsiyettir....

Akşemseddin (Muhammed bin Hamza), h. 792 m. 1389/1390 yılında Dımışk (Şam)’da doğdu ve 863/ 1458 yılında da Göynük’te vefat etti. Asıl adı Şemseddin bin Hamza olup Akşeyh ve Akşemseddin adlarıyla tanındı. Muhammed Sühreverdî’nin torunlarından Şamlı bilge Şerafeddin Hamza’nın oğludur. Soyu Hz. Ebubekir’e kadar uzanan Akşemseddin, yedi yaşında iken babasıyla birlikte Şam’dan Anadolu (Amasya)ya geldi.

Akşemseddin, Karamanoğulları ve Candaroğulları dışındaki bütün Anadolu beyliklerin Osmanlı idaresine girdiği ve geniş ölçüde Anadolu’da Türk birliğinin kurulduğu XV. yüzyılda yaşamış önemli bir şahsiyettir (Saraç, 2006: 36). Asıl adı Şemseddin Muhammed olan Akşemseddin’inin, 792 / 1389-1390’da Şam (Dımışk)’da doğduğu bilinir (Taşköprî-zâde Ahmed, 1985: 26); (Mehmed Mecdî, 1989: 240); (Kitâb-ı Silsile, 40); (Şemseddin Samî, 1889:265–266); (Özönder, 1974: 29-33). Suhreverdî’nin (ö. 632 / 1234) torunlarından olan babası Şeyh Hamza’nın şeceresi Hz. Ebubekir’e kadar uzanır (Riyâzî Muhammed, 76 b); (Kılıç, 1998:132); Enîsî,102a-b); (Bursalı Mehmed Tahir, 2000: 12).
 
Akşemseddin’in daha yedi yaşında iken babası Şeyh Hamza ile birlikte, hiçbir denetim ve gözetime tabi tutulmadan Şam’dan Anadolu’ya gelerek Kavak (bugün Samsun’a o zamanlarda da Amasya’ya bağlı) kasabasına yerleştiği bilinir. Babası Şeyh Hamza’nın mezarı hâlen burada bulunmaktadır (Enîsî,102 b); (Köprülü, 1950: 183).
 
Akşemseddin’le ilgili olarak son asır tezkirecilerimizden Mehmet Nâil Tuman, şu bilgileri verir: Şeyh Şemseddin Muhammed Efendi, Hamza Efendi’nin oğludur. Şehabeddin Sühreverdî sülâlesinden olmakla bu suretle nesli Hazreti Ebubekir-i Sıddîk’a müntehî olur. Şam’da doğdu. Vefâtı Cemâziyelâhir H. 863/ 1458. Göynük’de medfûndur. Kâşifü’l-Esrâr (Türkî) vefâtına tarihdir. Vefâtı târihini Kâmusu’l-Â’lâm ile Lügat-ı Tarihiye ve Coğrafiyye’nin 864 ve Sicill’in 880 olarak kaydetmeleri doğru değildir. Mutasavvıfâne ilâhiyyâtı (şiirleri) vardır (Mehmet Nâil Tuman, 2001: 233).
 
Manevî kir ve pasları temizleme işinde mahir, riyâzet ehli, saçı, sakalı bembeyaz ve yüzü, Yazd şehrindeki parlak ışıklar gibi çevresine nur saçan bir kimse olduğu için hocası Hacı Bayram-ı Velî tarafından kendisine Akşemseddin ve Akşeyh ünvanlarının verildiği rivayet edilir. Ayrıca az yeme, az uyuma ve az konuşma gibi özellikleri sebebiyle Akşemseddin’inin yüzünün tamamen beyazlaştığı bilinir (Özönder, 1974: 29).

(Makalenin tamamı alttaki ilgili dokümanda) 

Makalenin yer aldığı e-kitap için tıklayın > İSLAM DÜNYASI Stratejik İletişim: Referans Değerler, Kurumlar, Kişiler
 
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2763 ) Etkinlik ( 223 )
Alanlar
TASAM Afrika 77 647
TASAM Asya 98 1106
TASAM Avrupa 23 649
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 294
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1406 ) Etkinlik ( 54 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 23 623
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 189
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1304 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 518
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2053 ) Etkinlik ( 83 )
Alanlar
TASAM Türkiye 83 2053

Akşemseddin, Karamanoğulları ve Candaroğulları dışındaki bütün Anadolu beyliklerin Osmanlı idaresine girdiği ve geniş ölçüde Anadolu’da Türk birliğinin kurulduğu XV. yüzyılda yaşamış önemli bir şahsiyettir.;