İsrail'deki Savaş IMEC Projesini Rafa Kaldırabilir

Makale

Geçtiğimiz ay Hindistan'da yapılan G20 Zirvesi'nin en önemli sonucu Hindistan'ı Orta Doğu'ya, Orta Doğu'yu da Avrupa’ya bağlayacak IMEC ticaret koridorunun ilanıydı. Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'ne karşı alternatif olarak algılanan bu yeni ekonomik koridor İsrail’e yapılan ani saldırı sonrası fiiliyata geçmeden rafa kalkma tehlikesiyle karşı karşıya....

Geçtiğimiz ay Hindistan'da yapılan G20 Zirvesi'nin en önemli sonucu Hindistan'ı Orta Doğu'ya, Orta Doğu'yu da Avrupa’ya bağlayacak IMEC ticaret koridorunun ilanıydı. Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'ne karşı alternatif olarak algılanan bu yeni ekonomik koridor İsrail’e yapılan ani saldırı sonrası fiiliyata geçmeden rafa kalkma tehlikesiyle karşı karşıya.

İsrail'de derinleşen çatışmalar Asya, Orta Doğu ve Avrupa arasındaki ticaret bağlantılarını genişleterek ekonomik kalkınmayı hedefleyen ve Suudi Arabistan-İsrail normalleşmesine bağlı olan IMEC projesinin geleceğinin sorgulanmasına neden oldu.

Oysa kısa süre önce Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan "Orta Doğu bölgesi şu an son 20 yıldır olmadığı kadar sakin." diyerek bölgenin ABD öncülüğünde yapılanan yeni bir ekonomik ve siyasal entegrasyonun eşiğinde olduğunu muştuluyordu. Hamas'ın silahlı kolu İzzeddin el-Kassam Tugaylarının 7 Ekim 2023 tarihinde İsrail'e yönelik başlattığı ani saldırı bölgenin karmaşık siyasal ve güvenlik yapısını derinden sarstı.

Bölgesel jeopolitik dengelere etkisi

İsrail'in saldırıya hazırlıksız yakalanması ve ertesinde meydana gelen gelişmeler durumun vahametini derinleştirdi. Geniş bir alana yayılan çatışmalar sonucu çok sayıda insan hayatını kaybederken İsrail tüm Orta Doğu'nun dengelerini yerinden oynatacak bir saldırı hazırlığında olduğunu ve Hamas'a gereken cevabın verileceğini defaatle vurgulayarak resmi olarak "savaş" ilan etti.

İsrail ve ABD, saldırının arkasında İran'ın olduğundan şüpheleniyor. Dolayısıyla İsrail'in başlattığı karşı saldırının Lübnan, Suriye ve hatta İran'a sıçraması olasılıklar dahilinde. İsrail'de cereyan eden savaş bölgesel jeopolitiği ciddi manada cendereye sokacak ve bir süredir devam eden normalleşme dinamiğini tersine çevirecek gibi görünüyor.

Bu yıl Orta Doğu'da Çin’in öncülüğünü yaptığı normalleşme çabalarının bir sonucu olarak İran ve Suudi Arabistan arasında önemli ve ses getiren bir uzlaşma sağlanmıştı. Bu uzlaşma bölgesel ve küresel çerçevede önemli bir etki de yaratmıştı. Buna karşılık, ABD ve müttefiklerinin IMEC projesi, Suudi Arabistan ve İsrail arasındaki yakınlaşmayı teşvik etmeyi ve Çin'in arabuluculuk rolünü dengelemeyi amaçlıyordu. Ancak Hindistan'dan Orta Doğu'ya yönelen "doğu koridoru" ve Orta Doğu'dan Avrupa'ya uzanan kuzey koridorundan oluşan projenin "kuzey koridoru" bölümünde halihazırda ciddi bir güvenlik sorunu mevcut.

IMEC projesi ile ilgili mutabakat zaptını imzalayan ülkeler 60 gün içerisinde hızlıca hareket edip bir eylem planı hazırlamayı planlıyorlardı ancak İsrail'deki çatışmalar bunu engelleyecek gibi görünüyor. ABD Başkanı Joe Biden'a göre "ezber bozan tarihi bir adım" olan proje İsrail Başbakanı Binyamin Netenyahu tarafından "Orta Doğu'nun çehresini değiştirecek tarihteki en büyük işbirliği projesi" olarak tanımlanmıştı.

Suudi-İsrail uzlaşmasının IMEC için önemi

IMEC projesi aslında bir anda ortaya çıkan bir girişim değil. G7 ülkeleri tarafından desteklenen Küresel Altyapı ve Yatırım Ortaklığı (PGII) çatısı altında yer alıyor. Ayrıca 2021'de oluşturulan ve Hindistan, İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve ABD'den oluşan I2U2 adlı grup tarafından uzunca müzakere edilen bir konu. Suudi Arabistan da daha sonra bu grubun bir parçası haline geldi.

Jeostratejik çerçevede koridor, Biden yönetiminin Suudi Arabistan'ı Çin'den uzaklaştırma ve İsrail ile yakınlaştırma girişiminin bir parçası olarak okunabilir. Ancak Orta Doğu'daki bu jeostratejik dönüşüm çabaları İsrail'de meydana gelen çatışmalarla ciddi anlamda sekteye uğramış görünüyor. Bu çerçevede ABD'nin IMEC koridoru ya da Suudi-İsrail yakınlaşmasına dönük planları artık umut verici görünmüyor.

ABD'nin Çin'in Orta Doğu'daki etkisine karşı koymak için diplomatik bir araç haline gelen söz konusu proje Orta Doğu'daki yayılma emareleri gösteren çatışmalar nedeniyle başlamadan sonlanabilir. Bölgede ortaya çıkan güvensizlik, gerilimin ve istikrarsızlığın artmasına yol açarak bölgedeki yatırımları caydırabilir. Ayrıca derinleşen savaş bölgedeki nakliye ve ticaret yollarını aksatarak Hindistan ile Avrupa arasında mal taşımacılığını alternatif rotalara yönlendirecektir. Çünkü ancak Suudi Arabistan ve İsrail'in ilişkileri normalleştirmesi halinde, IMEC projesinin gelişme şansı var. Suudi Arabistan'ın Filistin meselesindeki tutumu net. 1967 sınırları dahilinde bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasını destekliyor ve barış sürecini canlandırma çabalarının "bağımsız bir Filistin devletinin" kurulmasına katkıda bulunmasını bekliyor. Bu arada Suudi Arabistan'ın kısa süre önce Filistin'e ilk büyükelçisini atadığını not etmekte fayda var.

Dolayısıyla Filistin meselesinde gelinen son durum ve çatışmaların derinleşmesi Suudi Arabistan'ın İsrail ile olası bir yakınlaşma konusunda geri adım atmasına neden olacaktır. Şanghay İşbirliği Örgütü'nde (ŞİÖ) diyalog ortağı olan ve geçtiğimiz aylarda yapılan zirvede BRICS'e de üye olan Suudi Arabistan mevcut jeostratejik manzara çerçevesinde Pekin ve Moskova hattına biraz daha yaklaşabilir.

Biden yönetiminin önerdiği IMEC projesinin Çin ve İran karşıtı yapısı, bir yandan Çin'in Orta Doğu'daki nüfuzunu azaltmaya çabalarken diğer yandan hasımları ile normalleşen İran'ı oyunun dışında bırakmayı amaçlıyordu. ABD'nin koridor ile ilgili bir başka stratejik hedefi ise hem BRICS hem de G20 içerisinde önemli bir aktör olan Hindistan'ın Çin-Rusya hattından uzaklaştırılmasıydı. Buna ek olarak Türkiye ve Mısır'ı baypas eden projenin "kapsayıcılığı" ile ilgili de bazı soru işaretleri ortaya çıkmıştı.

Türkiye'nin Kalkınma Yolu Projesi

Bu noktada özellikle Türkiye'nin "Kalkınma Yolu Projesi" ile önemli bir alternatif ortaya koyduğunu da not etmek gerekiyor. Türkiye'yi Basra Körfezi'ndeki Büyük Faw Limanı'na bağlayan ve 1200 kilometrelik demir yolu ve otoyoldan oluşan "Kalkınma Yolu Projesi" yeni ipek yolu olarak tanımlanıyor ve projeyle ilgili somut adımlar da atılmış durumda.

Mevcut manzarada kaybeden ülke Hindistan gibi görünüyor. IMEC projesinin en büyük kazananı olması beklenen Hindistan'ın İsrail'deki savaşın projeye etkisini azaltmak için bazı adımlar atması beklenebilir. Bölgede Tahran, Moskova ve Pekin hattı ile ABD, İsrail ve Hindistan hattı arasında beliren bu yeni jeostratejik çekişme teolojik, ideolojik ve politik faylar üzerinden test ediliyor. Stratejik tarafsızlığıyla bilinen Hindistan'ın Rusya ve İran tarafından planlanan Kuzey-Güney koridoruna meyletmesi de beklenebilir.

Sonuç olarak İsrail’in Körfez ülkeleriyle Abraham Anlaşmaları üzerinden başlayan normalleşme çabaları IMEC projesiyle nihayete erecekken patlayan çatışmalar bölgedeki dinamikleri derinden etkileyecek gibi görünüyor. Hindistan'ın Mumbai Limanı ile Almanya'nın Hamburg kentini birbirine bağlayacak koridor kısa süre önce İsrail Başbakanı Netanyahu'nun Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada "kıtalar arasında bir barış ve refah köprüsü" haline gelecek ve sonunda "yeni bir Orta Doğu yaratacak" devasa bir proje olarak lanse edilmişti. Oysa şu anda söz konusu proje fiilen başlamadan sonlanmış gibi görünüyor. Projenin yeniden mobilize edilmesi taraf ülkelerin güçlü bir irade göstermesine bağlı.

İsrail’de cereyan eden savaş Washington tarafından mobilize edilen İsrail-Suudi normalleşme sürecini sekteye uğratmakla kalmayıp Çin'in arabuluculuğunda Suudi Arabistan ve İran arasında yeni tesis edilen karşılıklı güveni de tehdit edebilir.

Küresel hegemonya mücadelesi çerçevesinde şekillenen ABD-Çin rekabetinin en yoğun cephelerinden Orta Doğu bu derin kırılmayla sarsılırken mezkur savaşın en önemli sonuçlarından biri de "yeni Orta Doğu" anlatısının çökmesi olacak gibi görünüyor. Çin'in bölgedeki arabulucu rolü ya da IMEC projesi gibi girişimlerin geleceği, çöken bu anlatının yeniden inşa edilebilmesine bağlı. Tabii asıl husus bu yeni anlatıyı hangi aktörün nasıl inşa edebileceği noktasında kilitleniyor.

[AA]
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2765 ) Etkinlik ( 223 )
Alanlar
TASAM Afrika 77 647
TASAM Asya 98 1107
TASAM Avrupa 23 649
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 295
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1406 ) Etkinlik ( 54 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 23 623
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 189
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1304 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 518
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2054 ) Etkinlik ( 83 )
Alanlar
TASAM Türkiye 83 2054

Bölgemizdeki savaş ve çalkantıların ortasında İran'ın siyasi sistemi, bazı ülkelerde "İran uzmanları" tarafından ortaya atılan iddiaları boşa çıkaracak şekilde seçimleri rekabetçi, barışçıl ve düzenli bir şekilde gerçekleştirerek kayda değer bir istikrar sergilemiştir.;

İçinde bulunduğumuz 21. yüzyılda küresel bazda insanlığı ve ülkeleri bekleyen tehditlerin başında iklim değişikliği gelmektedir. İklim değişikliğinin karasal alandaki etkilerinin yanında deniz kıyısındaki coğrafyalarda ve denizlerde de büyük olumsuzluklar yaratacağı değerlendiriliyor.;

İnsanların vatandaşı oldukları, ikamet ettikleri veya yerleşik bulundukları topluluklardan ayrılarak farklı coğrafyalarda devam eden savaşlara gönüllü olarak katılmaları, devrimler çağından başlayarak modern devletler sisteminin oluşum sürecini takip eden bir olgudur. Bu süreci tanımlamak amacıyla a...;

Ruanda ve Uganda, Afrika Büyük Göller Bölgesi'nde konumlanmış, tarihsel bağlamda derin etkiler bırakmış iki komşu ülke olarak "3. Dünya" ülkeleri arasında önemli bir yer tutmaktadır. Bölgedeki siyasi ve etnik çatışmalar, uzun vadeli kalkınmayı olumsuz etkileyerek ekonomik istikrarsızlığa sebep olmuş...;

Asya’dan sonra dünyanın en kalabalık insan nüfusunu barındıran Afrika, nice kadim kültüre ev sahipliği yapmış, insanlığın ve medeniyetin beşiği olmuş bir kıtadır. Dünyanın yedi harikasından biri olan Mısır piramitlerinin inşa sisteminin henüz çözülmemiş olması gibi tarihin çeşitli zaman aralıklarınd...;

Bu metin, meritokrasinin Türkiye'nin genel güvenliğine ve istikrarına olan etkilerini detaylı olarak inceler. Meritokrasinin potansiyel zorlukları ve fırsatları, Türkiye'nin karşı karşıya olduğu güvenlik kaygıları bağlamında tartışılmaktadır.;

Doğu Akdeniz’de keşfedilen enerjinin bölge ülkeleri yanında Avrupa devletlerinin geleceğinde şekillendirici jeoekonomik, jeostratejik ve jeopolitik güç olacağının öne çıktığı 21’inci asırda, Rusya-Ukrayna savaşından sonra daha da önem kazanmış ve enerji güvenliği konusunda rekabet alanlarının enerji...;

Altın; fiziksel özellikleri, kültürel önemi, ekonomik rolleri ve tarihsel faktörlerin bir kombinasyonu nedeniyle yüzyıllardır talep görmekte. Altının tarih boyunca çok değerli olmasının başlıca nedenlerinden biri fiziksel özelliği. Altın her şeyden önce oldukça dayanıklı bir maden. Kararmaz, aşınmaz...;

10. İstanbul Güvenlik Konferansı (2024)

  • 21 Kas 2024 - 22 Kas 2024
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 2

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Nis 2024 - 11 May 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 1

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Oca 2024 - 10 Şub 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2023 Dönem 1

21. yüzyıl güvenlik sorunlarının dönüşümünü takip edebildiğimiz bir dönem olarak dikkat çekmektedir.

  • 11 Kas 2023 - 02 Ara 2023
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Doğu Akdeniz Programı 2023-2025

  • 17 Tem 2023 - 19 Tem 2023
  • Sheraton Istanbul City Center -
  • İstanbul - Türkiye

5. Denizcilik ve Deniz Güvenliği Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

2. İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

7. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “ABD Hegemonyasına Meydan Okuyan Çin’in Zorlu Virajı; Güney Çin Denizi” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Küresel Rekabet Penceresinden Pasifik Adaları” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “TEKNOLOJİK ÜRETİMDE BAĞIMSIZLIK SORUNU; NTE'LER VE ÇİPLER ÜZERİNDE KÜRESEL REKABET” isimli stratejik raporu yayımladı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Sri Lanka’nın Çöküşüne Küresel Siyaset Çerçevesinden Bir Bakış” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Çin-Japon Anlaşmazlığında Doğu Çin Denizi Derinlerdeki Travmalar” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “MYANMAR; Büyük Oyunun Doğu Sahnesi” isimli stratejik raporu yayımladı

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.