Örnek Şahsiyet Hz. Muhammed Azerbaycan Edebiyatında

Makale

Tüm Müslümanlar gibi Azerbaycan Türkleri için de Allah’tan sonra en kutsal varlık, Yüce Yaradan’ın “Habibim“ (sevgilim) olarak hitap ettiği, âlemlere rahmet olan Hz. Muhammed’dir. Azerbaycan yazılı edebiyatında peygamber efendimizin ismi geçen ilk eser, Oğuz Türklerin ortak edebi abidesi olan “Kitab-i Dedem Korkut“tur. ...

Tüm Müslümanlar gibi Azerbaycan Türkleri için de Allah’tan sonra en kutsal varlık, Yüce Yaradan’ın “Habibim“ (sevgilim) olarak hitap ettiği, âlemlere rahmet olan Hz. Muhammed’dir. Azerbaycan yazılı edebiyatında peygamber efendimizin ismi geçen ilk eser, Oğuz Türklerin ortak edebi abidesi olan “Kitab-i Dedem Korkut“tur. “Resul aleyhisselâm zamanına yakın Bayat boyundan Korkut Ata dirler bir er koptu,“ sözleri ile başlayan bu abidenin on iki boyunun on biri “Günahunuzı adı görklü Muhammed Mustafa yüzi suyına bağışlasun“, “Günahunuzı adı görklü Muhammed Mustafa’ya bağışlasun“, “Günahunuzı adı görklü Muhammed Mustafa hürmetine bağışlasun“, “Günahunuz yüce Muhammed Mustafa hürmetine bağışlansun“, “Günahlarınızı Habib hürmetine bağışlasun Allah“ duaları ile sonlanıyor. Kitab-i Dedem Korkut’ta “Muhammed’in dini aşkına kılıç urdum“ diyen Kazan Han gibi diğer oğuz erlerinin de savaşlarını çoğu zaman İslam dini ve onun peygamberi Hz. Muhammed uğruna yaptıklarını görüyoruz. Abidenin bir boyunda savaş öncesi düşmene karşı saldırıya hazırlaşan oğuz yiğitlerinin “arı sudan abdest alıp, iki rekât namaz kılıp, adı görklü Muhammed’e salâvat getirdikleri“ yazılıyor. Kitapta İslam peygamberine oğuzların içten sevgisi İslam’la şereflenen Türklerin bu dine derinden bağlandıklarının delilidir(1).
 
Nizami Gencevi, Fazlullah Neimi, Essar Tebrizi, İmadeddin Nesimi, Muhammed Fuzuli, Şah İsmail Hatayi gibi Azerbaycan klasik şairleri cemi-i enbiya hatmi, nur-i hüda, mürşid-i kamil, ehl-i aman, bedr-i düça, kerim-i evliya vs. isimleri ile andıkları, seçilmiş elçi, beşerin en değerlisi, aklın sultanı, ilmin şehri, kırık kalplerin, muhtaçların penahı, hasta gönülleri merhemi, yetimlerin dostu, kibirlilerin düşmanı, suçları bağışlayan, adaletli olarak tanımladıkları ebedi saadet rehberi Hazret-i Peygamberimizin değerli haslet ve faziletlerini överek, tüm insanlığa örnek olacak şahsiyet gibi vasıflandırıyorlar.

Nizami Gencevi’nin “Hamse“sinde bulunan mesnevilerin her birinde Peygamber efendimizi öven naatlar vardır. “Hamse“nin ilk mesnevisi olan “Sırlar Hazinesi“nde sonuncu peygamberin övgüsüne Nizami şu beyitlerle başlıyor:
 
Varlığın levhasına ilk söz yazanda kalem, -
Ahmed’in “elif“ini yazıptır onda kalem.
“Elif“ “ha“yı mülküne hâkim edenden beri,
“Dal“ onun gerdanlığı, “mim“ de ki bir kemeri.
Bu kemer, gerdanlığı edip cemal sahibi,
Saadet dünyasında olup kemal sahibi…
Peygamberlik bayrağı göklere kalkan vade
Sonuncu peygamberlik verildi Muhammed’e…
Dünyanın küpesidir adındaki her bir “mim“,
Her iki cihanı da edip kendine teslim.(2)
 
Şair Hz. Muhammed’in en güzel ahlaki özelliklerini: ahde vefakârlığını, kibirden uzak olmasını, şu beyitlerle ifade ediyor:
 
Sadakatte, vefada “elif’ gördüler onu,
Peygamberliğin başı, peygamberliğin sonu!
Cihana baş eğmeyen kâmil kişi olsa da,
Övünmekten, kibirden uzak gezdi dünyada.(3)
 
Allahü teâlâ, yalnız Allah’a kulluk etmek, аtа-аnаyа saygı göstermek, akrabanın, yolcunun, fakirin hakkını vermek, cimri ve israfçı olmamak, zinaya yakınlaşmamak, haksız yere cana kıymamak, yetim malına dokunmamak, vade amel etmek, alış-verişi doğru yapmak, kibirli olmamak, gıybet etmemek, ilim öğrenmek, insanlarla yardımlaşmak gibi ahlak ve edep ölçütlerini(4) Hz.Muhammed’in elçiliği ve örneği ile insanlığa göstermiştir:
 
Şan-şöhret buldu “edep“, gelende onun sesi,
Felekler, Kehkeşanlar - kemerinin düğmesi.
Onun harem evinde perdecidir huriler,
Yüreğinden su içir ismet, liyakat, hüner.
Siler günahı gözden türbesini ziyaret,
Haraç aldı Mekke’den onun düştüğü gurbet.
Susması gönüllere ışık salan zariflik,
Kusurlara od vurur ondaki aşk, ariflik…
İnsanlığın en büyük başçısı, hayırhahı,
Ağır başlı, vakarlı, çevik yürüyüşlü dahi!
Odur ezel dersini ebedecen okuyan,
Canını çıra edip, Tanrı nurunu yayan.(5)

-----------------------------------------------------

(1) Dәdә Qorqud Kitabı. Ensiklopedik Lüğәt. “Öndәr Nәşriyyat“, Bakı, 2004, 368 s.
(2) Nizami Gәncәvi. Sirlәr xәzinәsi (http://salyan.cls.az/front/files/libraries/2467/books/258621402661224.pdf)
(3) Nizami Gəncəvi. Sirlər xəzinəsi. “Lider nəşriyyat“, Bakı, 2004, s. 33.
(4) Siracәddin Hacı. Hәzrәt Nizami Gәncәvinin Yaradıcılığında Peyğәmbәrlik Anlayışı vә
Hәzrәt Mәhәmmәd (s.a.s.). Qrifli neşr, 2006, ss. 293, 294.
(5) Nizami Gəncəvi. Sirlər xəzinəsi. “Lider nəşriyyat“, Bakı, 2004, s.33.

(Makalenin devamı alttaki ilgili dokümanda)

İlgili e-kitaba erişmek için tıklayın > Türk Dünyası “Stratejik İletişim: Referans Değerler, Kurumlar, Kişiler“
 
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2763 ) Etkinlik ( 223 )
Alanlar
TASAM Afrika 77 647
TASAM Asya 98 1106
TASAM Avrupa 23 649
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 294
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1406 ) Etkinlik ( 54 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 23 623
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 189
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1304 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 518
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2053 ) Etkinlik ( 83 )
Alanlar
TASAM Türkiye 83 2053

İnsanların vatandaşı oldukları, ikamet ettikleri veya yerleşik bulundukları topluluklardan ayrılarak farklı coğrafyalarda devam eden savaşlara gönüllü olarak katılmaları, devrimler çağından başlayarak modern devletler sisteminin oluşum sürecini takip eden bir olgudur. Bu süreci tanımlamak amacıyla a...;

İsrail ve Hamas arasında yeniden başlayan çatışmalar, yeniden yüz yüze gelinen Husi füze tehdidi, Hint Pasifik ve Kuzey Kutbu'nda yükselen tansiyon, Sahra Altı Afrika'daki çalkantılar ve Rusya'nın üçüncü yılına doğru ilerleyen Ukrayna savaşı geçtiğimiz yıl oldukça değişken bir güvenlik ortamı yaratt...;

Aliya İzzetbegoviç "ne yaparsanız yapın soykırımı unutmayın, çünkü unutulan soykırım tekrarlanır" derken geleceğe çok önemli bir öğütte bulunuyordu. Srebrenitsa’da yaşananlar bir hamaset tohumu değil gelecek nesiller için bu yüzden önemli bir dersti.;

Dünyadaki ticari taşımacılık faaliyetlerinin %85’ten fazlası deniz yolu ile gerçekleştirilmektedir. Rusya ve Ukrayna temel birçok emtianın ithalat ve ihracatının yapıldığı etkin ve önemli ticaret limanlarına sahiptir. Rusya ile Ukrayna arasında 2014 yılından beri süregelen siyasi ve askeri gerilimle...;

Avrupa Konseyi 14 Aralık 2023 de yapılan toplantıda Ukrayna ve Moldova ile üyelik görüşmelerinin resmen açılmasına karar verdi. Ama akabinde, Konsey oylamasında bulunmayan Macaristan 15 Aralık itibarı ile Ukrayna için düşünülen 50 milyar Avroluk yardım paketine veto kartını kullandı.;

Son yıllarda neredeyse herkes tarafından kabul edilen ve sıklıkla dile getirilen husus, küresel çapta yaşanmakta olan değişim ve dönüşümler olarak göze çarpmaktadır. Bunun başlıca sebeplerinden birisi teknoloji alanında ortaya çıkan baş döndürücü hızdaki gelişmelerin küreselleşme olarak insan hayatı...;

Alınan kararların bağlayıcı olmaması her işbirliği kuruluşunda olduğu gibi APEC de de bir sorun. Ama 34 yıldır devam eden süreç önemli. Bunda tüm üyelerin başlangıç amacı olarak benimsedikleri “büyüyen ve zenginleşen bir bölgesel ekonomiyi“ destekleme konusuna hala önem veriyor olmaları etkili. ;

Yayılmacı siyonist aşırılıkçılardansanız; ABD ve AB’den İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, Hollanda gibi devletlerin kışkırtması ile istediğinizi yapmak size mümkün olur. Ancak, kirli işiniz bittiğinde iki önemli kaybınız olacağını biliniz.;

3. Türkiye - ABD Forumu

Türkiye - ABD Forumu bu amaçla oluşturulmuştur. Karşılıklı gerçekleştirilecek Forum’un; aktif ve proaktif müzakerelerle Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilerin güçlenmesine katkı yapması, ikili ve çok taraflı menfaatleri karşılıklı yükseltecek fırsatlar ve fikirleri ortaya koyan bir platform olarak hizmet sunması hedeflenmiştir.

  • 14 Ağu 2017 - 17 Ağu 2017
  • Washington - ABD

3. Türkiye - Pakistan Yuvarlak Masa Toplantısı

  • 06 Şub 2020 - 06 Şub 2020
  • CVK Park Bosphorus Oteli -
  • İstanbul - Türkiye

Türkiye - Pakistan Yuvarlak Masa Toplantısı - 2

  • 10 Eki 2019 - 10 Eki 2019
  • TASAM Merkez Ofisi -
  • İstanbul - Türkiye

İstanbul Güvenlik Konferansı 2018 Danışma Kurulu Toplantısı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM), Millî Savunma ve Güvenlik Enstitüsü (MSGE) ve Nişantaşı Üniversitesi tarafından

  • 24 Nis 2018 - 24 Nis 2018
  • TASAM -
  • İstanbul - Türkiye

İstanbul İktisat Konuşmaları - 1

İktisat yazınına katkıda bulunmuş, yaratıcı düşünceyi uygulamaya taşıyabilmiş, ülke ve küresel sorunlara cevap vermek amacıyla yenilikçi araştırmalar yapan, alanında seçkin

  • 26 Nis 2018 - 26 Nis 2018
  • Hilton Istanbul Bosphorus - 19:00
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “ABD Hegemonyasına Meydan Okuyan Çin’in Zorlu Virajı; Güney Çin Denizi” isimli stratejik raporu yayımladı.

Uzun yıllar boyunca Liberya meselesi, dünya gündemini meşgul eden bir konu olmuştur. Yaşanan İç Savaş boyunca sıklıkla çatışmalar ve ölümlerle anılan ülkenin günümüzde yeniden dirilme mücadelesi vermesi, diğer aktörler tarafından dikkatle izlenmektedir.

21. yüzyılın kuşkusuz en önemli paradigma değişimlerinden birini küreselleşme süreci oluşturuyor. Bu süreçle beraber siyasal, sosyal, ekonomik pek çok alanda köklü değişimler yaşandı, yeni yol ve yöntemler keşfedildi, eski yöntemler yeniden inşa edildi; sonuçta yepyeni bir anlayışla karşı karşıya ka...