Denizde Otonom Gemilerin Kullanımı ve Sigorta Sorunları

Makale

İçinde bulunduğumuz çağda, teknolojinin gelişmesi neredeyse her alanda daha önce görülmemiş değişikliklere ve gelişmelere yol açmıştır. Denizcilik faaliyetleri de teknolojik gelişmelerden etkilenmektedir. Otonom gemilerin geliştirilmesiyle birlikte kullanımına yönelik test aşamaları hızlanmaktadır....

Halil Emre GÜRLER*
Avukat, GURLER L/LC, İstanbul, Türkiye


ÖZET

İçinde bulunduğumuz çağda, teknolojinin gelişmesi neredeyse her alanda daha önce görülmemiş değişikliklere ve gelişmelere yol açmıştır. Denizcilik faaliyetleri de teknolojik gelişmelerden etkilenmektedir. Otonom gemilerin geliştirilmesiyle birlikte kullanımına yönelik test aşamaları hızlanmaktadır. Sadece askeri veya deneysel değil, sivil taşımacılıkta da otonom araçların kullanılması gündem konusudur. Uluslararası Denizcilik Örgütü (International Maritime Organization - IMO) bu konuda etkin şekilde çalışmalarını sürdürmektedir.[1] IMO, uluslararası yasal mevzuatın noksanlarını tespit ederek geliştirilmesi yönünde çalışmaktadır.[2] IMO’nun tanımına göre insan unsurunun dahil olduğu ve olmadığı otonom gemiler 4 türde sınıflandırılmaktadır.

Yasal mevzuata ilişkin çalışmalar devam ederken otonom gemilerin kullanımına yönelik testler hızlanmaktadır. Birçok ülke otonom gemilerin geliştirilmesi için çalışmaktadır. Dünya çapında binden (1000) fazla otonom geminin elli üçten (53) fazla organizasyon tarafından işletildiği bilinmektedir. Mayıs 2022’de Japonya’da Tokyo Körfezi’nde dünyanın ilk otonom ticari gemisi 500 deniz mili (yaklaşık 1000 km) rotasını olası kazalardan yapay zeka ile kaçınarak başarılı şekilde tamamlamıştır. Norveç’te elektrikli ilk sıfır emisyonlu çevre dostu otonom kargo gemisi Yara Birkeland Kasım 2021’de ilk seferini gerçekleştirmiştir. Finlandiya, Çin, Belçika, İspanya, ABD gibi ülkeler de otonom gemi çalışmaları sürdürmektedir. Otonom gemilerin kullanımı güvenlik, maddi-parasal tasarruf, çevrenin korunması ve birçok konuda avantajlı olsa da riskleri de beraberinde getirmektedir.

Otonom gemilere ilişkin sorumluluk ve sigorta hukuku konularında mevcut yasal mevzuat sorunlara yol açmakta ve yetersiz kalmaktadır. Dolayısıyla, otonom araçların sigortalanması hususu yakın gelecek için önem taşımakta ve bugünün sigorta problemini oluşturmaktadır. Her ne kadar otonom gemilerle ilgili risklerin üstlenilmesi kârlılık potansiyeli gösterse de sigortacılar açısından bu konuya ihtiyatlı yaklaşılmaktadır.

Otonom gemilerin sigortalanmasında en başta denize elverişlilik sorunu, sorumluluk rejimi, sigortanın zorunlu veya isteğe bağlı olup olmaması, riskin belirlenmesi, deniz kazaları, siber riskin artışı, yapay zeka, belirsiz riskler, insan unsurunun yetersiz ya da hiç olmaması, prim ve tazminatın durumu, sigortalanabilir menfaatin belirlenmesi ve kapsamı, mevcut yasal mevzuatın yeterliliği gibi sorunlar bulunmaktadır.

Tebliğimizde, otonom gemilerin kullanımı ve güncel gelişmeler aktarılarak sigortacılık yönünden güncel sorunlar ulusal ve uluslararası mevzuat ile sigortacılık sektörü açısından ele alınacaktır.


1. GİRİŞ

Teknolojik gelişmelerin son yıllarda hız kazanması birçok alanda etkisini göstermektedir. Denizcilik faaliyetleri her zaman olduğu gibi teknolojik gelişmelerin getirdiklerinden faydalanmaktadır. Yapay zekanın öneminin artması ve teknolojik altyapıların yapay zeka temelinde dönüşüm geçirmesi hava ve kara araçlarının olduğu kadar denizcilik faaliyetlerinde kullanılan araçların da değişmesine ve dönüşmesine yol açmaktadır.

Deniz taşımacılığında kullanılan gemilerin teknolojiye uyumu ile otonom gemiler geliştirilmeye çalışılmaktadır. Birçok ülkenin ve kurumun otonom gemilerin geliştirilmesinde teknik ve hukuki çabaları sürmektedir. Teknolojinin hızlı dönüşüm geçirmesi ve sağladığı faydalar sebebiyle yakın gelecekte otonom gemilerin denizcilik faaliyetlerinde kullanımının artması beklenmektedir. Sektörel talep ve çabalar bu yöndedir.

Otonom gemilerin kullanımı güvenlik, maddi-parasal tasarruf, çevrenin korunması ve birçok konuda avantajlı olsa da riskleri de beraberinde getirmektedir.[3] Önemle belirtmek gerekir ki, otonom gemilere ilişkin risklerin en yenilerinden biri yapay zeka özellikli teknoloji barındırmasıdır. Yeni olmakla birlikte büyük öneme sahiptir. Zira, yapay zeka temelinde bir sorumluluk rejimi ulusal veya uluslararası hukuklarda bulunmamaktadır. Mevcut durumda yürürlükteki sorumluluk rejimleri yapay zekadan kaynaklanan zararlara ilişkin tazmin talepleri hâlinde kıyasen uygulanmaktadır. Bu durum, yapay zekanın kendine has özerklik ve kara kutu etkisi sebebiyle hukuki talepler bakımından yetersizdir. Bu nedenle, otonom gemilere ilişkin sorumluluk ve sigorta hususları çözümlenirken yapay zekaya dayalı ürün ve hizmetlerden kaynaklanabilecek zararlara ilişkin sorumluluk rejimini de takip etmek önem arz etmektedir.


* Doktora Adayı/Avukat, Ankara Üniversitesi, Gürler L/LC Hukuk & Danışmanlık, ORCID: 0000-0002-7585-3417, E-Posta: av.emregurler@gmail.com, hegurler@ankara.edu.tr
[1] Autonomous Shipping Web Page / International Maritime Organization Website, https://www.imo.org/en/MediaCentre/HotTopics/Pages/Autonomous-shipping.aspx
[2] IMO, Maritime Safety Committee (MSC), 101 session, 5-14 June 2019, https://www.imo.org/en/MediaCentre/MeetingSummaries/Pages/MSC-101st-session.aspx
[3] Mustafa Burak Nalbant, “Uluslararası Taşımacılık Sözleşmeleri Açısından İnsansız Gemilerde Denize Elverişliliğe Genel Bir Bakış“, Adalet Dergisi, Cilt 1, Sayı 66, 2021, s. 424 vd.

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2765 ) Etkinlik ( 223 )
Alanlar
TASAM Afrika 77 647
TASAM Asya 98 1107
TASAM Avrupa 23 649
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 295
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1406 ) Etkinlik ( 54 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 23 623
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 189
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1304 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 518
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2054 ) Etkinlik ( 83 )
Alanlar
TASAM Türkiye 83 2054

Kuantum teknolojileri algılama, görüntüleme, iletişim ve hesaplamanın son sınırlarına ulaşabilmek için doğanın temel yasalarından yararlanmakta ve böylece şu an için imkansız görünen teknolojileri imkanlı kılabileceğini iddia etmektedir. Nanoteknoloji, biyoteknoloji, uzay teknolojisi, yapay zeka ve ...;

Mohammad GAWDAT; Üretkenlik tarafından öylesine beyni yıkanmış durumdayız ki Artificial Intelligence AI-Yapay Zeka'yı durdurmak imkansız. 2027'ye bakıp “Neden dinlemedik?” diyeceksiniz. İnsanları korkutmak istemiyorum. Sadece insanların uyanmasını istiyorum. Daha ne kadar yüksek sesle bağırabili...;

Bugüne kadar hiç aksamadan devam ettirdiğimiz İstanbul Güvenlik Konferansı’nın 9.’sunda ve eş etkinliklerinde birlikte olmaktan dolayı çok mutluyuz. Yurt içinden, yurt dışından bütün konuklarımıza şükranlarımızı sunuyoruz. Bu açılış oturumunu müteakip, üç farklı salonda önümüzdeki 2 gün boyunca 127 ...;

6. Türkiye - Afrika Savunma Güvenlik ve Uzay Forumu, TASAM MSGE ve Afrika Enstitüsü tarafından “Afrika’da Türk Askerî Varlığı ve Yeni Ufuklar" ana teması ile küresel ölçekte katılımla 23-24 Kasım 2023 tarihinde İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü’nde düzenlenecek 9. İstanbul Güvenlik Konfe...;

Alınan kararların bağlayıcı olmaması her işbirliği kuruluşunda olduğu gibi APEC de de bir sorun. Ama 34 yıldır devam eden süreç önemli. Bunda tüm üyelerin başlangıç amacı olarak benimsedikleri “büyüyen ve zenginleşen bir bölgesel ekonomiyi“ destekleme konusuna hala önem veriyor olmaları etkili. ;

Uluslararası sistem kaotik bir organik kriz içerisinde debeleniyor, ABD ve Çin ise her geçen gün büyük güç rekabetine daha fazla saplanıyor. Belirsizliğin karakteristik bir hal aldığı bu yeni dönemde, iki dev mufassal çözümler üretmekte zorlanıyor.;

Karabağ’daki son gelişmeler Zengezur geçidi, İran, Rusya derken Türkistan’da tarihin ve coğrafyanın önümüze bedelsiz, zahmetsiz yahut bedeli geçmiş asırlarda ödenmiş fırsatları önümüze koyduğunu görmüyor gibiyiz. ;

Çin'in devlet merkezli veri yönetimi rejimi; hükûmetin kişisel verilere çoğunlukla sınırsız erişimi nedeniyle önemli ölçüde tehlikeye giren kişisel bilgilerin korunması pahasına hem ekonomik büyümeyi hem de ulusal güvenliği desteklemek için bu ikili hedefin peşinde koşan bir çerçeveye dönüşmüştür. ;

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) bünyesinde yaptığımız bilimsel çalışmalar ile Dünya ve Türkiye’deki gelişmeleri kavrama ve analiz etmeye yönelik çabalarımızın ortaya koyduğu açık bir gerçek var: Aktörleri, kuralları, vizyonu eskisinden çok farklı olan yeni bir uluslararası sistem il...

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir.

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir.

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir. Değişimin çok hızlı ve ola...

Teknolojideki hızlı gelişmeler, toplumun ilgilendiği tüm alanlarda büyük değişim ve dönüşümlere neden olmaktadır. Bilim, teknoloji, ekonomi, siyaset, güvenlik, sosyoloji ve kültür alanlarındaki değişim ve dönüşümler, olayların ve sonuçların algılanmasını güçleştirmektedir.