Yeni Kavramlar, Eski Kaygılar: Post-Güvenlik Dönemde ABD ve Çin’in Birbirlerine Yönelik Algılarının Değerlendirilmesi

Makale

Güvenlik kavramı, insanların değişen ihtiyaçları göz önüne alınarak değişirken, beraberinde Uluslararası İlişkiler alanını da dönüştürmektedir. Tarihten bu yana süre gelen konvansiyonel güvenlik, terörizm ve organize suç gibi sorunların yanında gelişme, cinsiyet, iklim, pandemi gibi yeni konular da hızla hayatımıza girmektedir....

Dr. Öğr. Üyesi Nur ÇETİNOĞLU HARUNOĞLU
Marmara Üniversitesi
Nobuhide Mert MATSUMOTO
Marmara Üniversitesi

Özet

Güvenlik
kavramı, insanların değişen ihtiyaçları göz önüne alınarak değişirken, beraberinde Uluslararası İlişkiler alanını da dönüştürmektedir. Tarihten bu yana süre gelen konvansiyonel güvenlik, terörizm ve organize suç gibi sorunların yanında gelişme, cinsiyet, iklim, pandemi gibi yeni konular da hızla hayatımıza girmektedir.

Tüm bu post-güvenlik kapsamındaki güvenlik algısının yanında büyük güç rekabeti gibi konular, önemini korumakta, büyük güçlerin birbirlerine yönelik kaygıları hala daha benzer özellikler sergilemektedir. Bu çalışma son yıllarda ABD ve yükselen Çin rekabeti arasında gittikçe hararetli bir tartışma konusu olan “çevreleme“ kavramına odaklanacaktır. Çevreleme, her ne kadar Soğuk Savaş döneminde Uluslararası İlişkiler disiplininin günlük dilinin bir parçası haline gelse de, aslında tarihsel anlamda oldukça eskilere dayanmaktadır. Çevreleme, son dönemde yeniden popülerlik kazanmış bir kavram haline gelmiş olmakla beraber, bu kavrama odaklanmak son yıllarda ABD-Çin arasında belirsiz bir politik ortam oluşturduğundan ve algısal tansiyonlara neden olduğundan, oldukça elzemdir.

Stratejik/askeri, ekonomik ve sosyo-kültürel alanda etkili olan çevreleme kavramı büyük güç rekabetinde çeşitli tarihi örneklerde kullanılmıştır. Bu çalışma, çevreleme kavramının tarihiyle başlayıp, bu kavramın günümüze kadar nasıl değişmiş olduğunu ancak aynı zamanda nasıl devamlılık arz ettiğini inceleyecektir. Hem ABD’den hem de Çin’den çevreleme kavramına yönelik görüşleri karşılaştıracak olan bu çalışma, bu kavramın günümüz büyük güç rekabetine ve ABD-Çin ilişkilerine nasıl yansıdığını ve karşılıklı algıları ortaya koyacaktır. Bunları yaparken ABD’de yayımlanan strateji belgeleri, Kongre tutanakları ve Çin’de Çin Komünist Partisi’ne yakın medya organları ile hükümet yetkililerinin açıklamalarını ve bazı teorileri kullanacaktır. Çalışma sonunda çevreleme kavramına yönelik tartışmalı ve girift tutumun iki ülke ilişkilerinde gerginliğe sebep olduğu ve bunun aşılması için iki ülke arasında diyalog kurulması gerektiği sonucuna varılacaktır. Bu sonuç Çin ve ABD’nin yapıcı ve felaketlerden uzak bir ilişki kurması ve bir arada var olması için oldukça büyük bir önem arz etmektedir.


1. Giriş

21. yüzyıl güvenlik kavramının hızla değiştiği, dönüştüğü ve yeni meydan okumalarla karşılaştığı bir dönemdir. Güvenlik, salt askeri olarak değerlendirilemeyecek bir kavram haline gelmiş; iklim, kalkınma, yoksulluk, pandemi gibi konular, klasik anlamdaki devlet merkezli güvenlik kavramının genişlemesine ve derinleşmesine neden olmuştur. Post-güvenlik gibi yeni kavramların ortaya çıkması, eski jeopolitik kaygıları ise yok edememiştir.

ABD’nin 2022 Ulusal Güvenlik Stratejisi’nde Çin, ABD’nin en önemli stratejik rakibi olarak değerlendirilmiştir. Aynı şekilde 2022 Ulusal Savunma Stratejisi’nde Çin, ABD’ye meydan okuyan en önemli güç olarak tanımlanmıştır. Ağustos 2022’de ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin Asya turuna çıkıp buradaki müttefikleri ziyaret etmesi, ABD’nin Hint-Pasifik’te hızla yükselen Çin’i dikkate aldığını gösteren bir başka örnektir. Tüm bu son dönem gelişmelerine ve güvenliğin genişleyen ve derinleşen doğasına rağmen, ABD’nin Çin ile arasındaki rekabeti yürütmek adına benimsediği yol ve söylem, kökeni çok eski büyük güç mücadelelerine kadar varan “çevreleme“ kavramıyla kesişmektedir.

1990’ların başından bu yana süren Çin’in yükselişi tartışmaları, artan bir şekilde hem ekonomik hem siyasi yönüyle, hem de büyüyen askeri varlığı, yapay zekâ ve dijitalleşme yatırımlarıyla dikkate değer bir noktaya erişmiştir. Son yıllarda ABD’de artan neo-çevreleme politikası tartışmaları Çin’de de büyük bir yankı bulmuş ve çevreleme karşıtı yaklaşımlar ve yeni bir stratejik izolasyon durumu arasında gelip giden bir karşı politik akıma dönüşmüştür. Ağustos 2022’de Çin Hükümeti, ABD Ordusu ile doğrudan yapılan bilgi alışverişi ve iklim değişikliği ortaklığının sona erdiğini duyurmuştur. Bu karar mevcut krizde çok dikkate alınmamış olsa da, Pekin’in ABD’de artan çevreleme söylemine karşı yanıtı olarak ciddiye alınması gerekir. Öyle ki bu karar, iki ülke arasında 2000’lerden bu yana özenle şekillendirilen neo-güvenlik tabanlı rekabet halini tek hamlede noktalamıştır.

Bu çalışma son dönemdeki gelişmeler ışığında ABD ve Çin’in birbirlerinin güvenlik algılarındaki yerlerini “çevreleme“ kavramı çerçevesinde incelemeyi ve bu algıların ekonomik, stratejik ve sosyo-kültürel anlamda birbirleriyle uyumlu olup olmadığını değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2708 ) Etkinlik ( 221 )
Alanlar
Afrika 76 639
Asya 98 1077
Avrupa 22 637
Latin Amerika ve Karayipler 16 67
Kuzey Amerika 9 288
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1379 ) Etkinlik ( 52 )
Alanlar
Balkanlar 24 293
Orta Doğu 22 606
Karadeniz Kafkas 3 296
Akdeniz 3 184
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1292 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
İslam Dünyası 58 781
Türk Dünyası 19 511
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2045 ) Etkinlik ( 82 )
Alanlar
Türkiye 82 2045

Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bugüne ABD’nin büyük stratejisinin ne olması gerektiği konusunda yoğun bir tartışma yaşanmaktadır. Özellikle 11 Eylül olayları, Irak Savaşı ve 2008 küresel finansal krizinin etkileriyle ABD dış politikasının tarihsel motiflerinden biri olan izolasyonist eğilimin yeni b...;

Güvenlik kavramı, insanların değişen ihtiyaçları göz önüne alınarak değişirken, beraberinde Uluslararası İlişkiler alanını da dönüştürmektedir. Tarihten bu yana süre gelen konvansiyonel güvenlik, terörizm ve organize suç gibi sorunların yanında gelişme, cinsiyet, iklim, pandemi gibi yeni konular da ...;

Büyük güçlerin siber uzay ve siber güvenlik stratejileri 21. yüzyılın başlarında somut olarak şekillenmeye başlamıştır. Ancak bu stratejilerin temeli ABD ve SSCB'nin Soğuk Savaş dönemi boyunca tecrübe ettikleri uzay ve silahlanma yarışının bir sonucu olarak atılmıştır.;

ABD'nin Trump döneminden itibaren Afrika ile daha az ilgilendiği, Fransa’nın ise her geçen gün güç kaybettiği bir ortamda, uluslararası alanda yalnızlığa itilen Rusya, Afrika’da etkinliğini artırmaya yöneldi.;

İlk kez 2015 yılında düzenlenen ve bu yıl dokuzuncusu gerçekleştirilecek İstanbul Güvenlik Konferansı 2023, TASAM Millî Savunma ve Güvenlik Enstitüsü (MSGE) tarafından “Ekosistemde Stratejik Dönüşüm: İklim, Gıda, Demografi, Meritokrasi, Ekonomi, Sağlık, Eğitim, İstihdam, Aile-Gençlik ve Şehir Güvenl...;

Bu çalışmada, bipolar ve monopolar dönemlerdeki enerji dengeleriyle günümüzde oluşmakta olan multipole doğru geçilirken enerji dengelerinin değişimleri ele alınarak irdelenmektedir. Burada, Ukrayna’da yaşanan sıcak çatışmaların, önemli bir kırılma noktasını oluşturduğu üzerinde durulmaktadır. ;

Çin'in 'yeni bir süper güç' olarak yükselişi Afrika ülkeleriyle olan ilişkilerinin de yoğunlaşmasını beraberinde getirmiş ve önemli bir tartışma konusu olmuştur. Çin-Afrika ilişkisinin hızla artmasının nedenleri ve bu ilişkinin eşit bir ilişki olup olmadığı, faydaları bu makalenin araştırma konusudu...;

Uluslararası güvenlik teknolojik gelişmelerle birlikte değişmekte ve dönüşmektedir. 2000’lerdeki teknolojik gelişmeler ise baş döndürücü bir hızla ivme almaya devam etmektedir. Türkiye de bu noktada hem bulunduğu jeopolitik konumunun güvenliğini sağlamak hem de uluslararası güvenliğin gelişimini des...;

9. İstanbul Güvenlik Konferansı (2023)

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul - Türkiye

Afrika 2063 Ağı İstişare Toplantısı 2

  • 20 Eki 2022 - 20 Eki 2022
  • Çevrimiçi - 14.00

Afrika 2063 Ağı İstişare Toplantısı 1

  • 06 Eki 2022 - 06 Eki 2022
  • Çevrimiçi - 14.00

İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

Bilgi teknolojilerinin hızlı gelişimi, aynı büyüklükteki güvenlik sorunlarını beraberinde getirmiştir. İnternetin ilk yıllarında bilgi güvenliğinin üç önemli bileşeni olan “erişilebilirlik, gizlilik, bütünlük” kavramlarından “erişilebilirlik” öne çıkmış; önce internetin gelişmesi ve işletilmesi düşünülmüş, “gizlilik ve bütünlük” geri planda kalmıştır.

  • 03 Kas 2022 - 03 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

6. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 04 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

5. Türkiye - Afrika Savunma Güvenlik ve Uzay Forumu

  • 04 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

4. Denizcilik Ve Deniz Güvenliği Forumu 2022

  • 03 Kas 2022 - 03 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

8. İstanbul Güvenlik Konferansı (2022)

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye