Türk İHA Ve SİHA’larının Afrika Güvenliğine Etkisi

Özet
Uluslararası güvenlik teknolojik gelişmelerle birlikte değişmekte ve dönüşmektedir. 2000’lerdeki teknolojik gelişmeler ise baş döndürücü bir hızla ivme almaya devam etmektedir. Türkiye de bu noktada hem bulunduğu jeopolitik konumunun güvenliğini sağlamak hem de uluslararası güvenliğin gelişimini desteklemek amacıyla son dönemde Selçuk Bayraktar öncülüğünde tekno-güvenlik alanında önemli adımlar atmıştır. Bu bağlamda, İHA (İnsansız Hava Aracı) ve SİHA (Silahlı İnsansız Hava Aracı) üretimindeki kalitesi ve aldığı talepler ile Türkiye dünyanın gündemine oturmuştur. Ukrayna, Libya, Azerbaycan Cumhuriyeti, Katar, Polonya, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Tunus, Irak, Litvanya, Pakistan, Umman, Macaristan ve Sırbistan, Arnavutluk, Suudi Arabistan ve Afrika kıtasından Nijerya, Angola, Etiyopya ve Fas gibi ülkelere İHA ve SİHA satışı yapan Türkiye, ABD ve Birleşik Krallık ve Fransa gibi küresel aktörler tarafından tehdit olarak algılanmaya başlamıştır.

Çalışma kapsamında Türk İHA ve SİHA’larının Afrika ülkelerine satışları ve bu satışların etkileri çok boyutlu perspektiflerle değerlendirilecektir. Bu bağlamda çalışmada birden çok yönteme başvurulacaktır. İHA ve SİHA satış detayları nicel veri analizi olarak değerlendirilirken, içerik analizi yöntemi de uygulanacaktır. Yorumlayıcı analiz yöntemiyle birlikte çalışmadaki bulgular değerlendirilerek çıkarsamalarda bulunulacaktır.

Anahtar kelimeler: İHA, SİHA, Türkiye, Afrika, Güvenlik.

1. Türk İHA ve SİHA’larının Ortaya Çıkışı ve Önemi

Türkiye’deki İHA ve SİHA’ların TSK bünyesinde kullanılması süreci 1980’lerin sonu ve 1990’ların başlarına denk gelmektedir. 1980’li yılların sonları ve 1990'lı yılların başlarında yoğun terör olaylarıyla mücadele eden Türkiye, teknolojik gelişmeler ışığında İHA sistemlerinin önemini kavramış devletlerden biri olmuştur. Dolayısıyla Türkiye’de İHA sistemlerinin geliştirilmesi ve TSK bünyesine dahil edilmesi yönündeki çalışmalar, uluslararası sistemdeki gelişmelere paralel olarak 1989 yılında gerçekleşmiştir. Meggitt firması üretimi olan Banshee sistemi, ilk insansız hedef uçağı olarak 1989 yılında TSK tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Hemen ardından 1993 yılında Almanya tarafından hibe edilen 5 adet Canadair firması üretimi CL-89 İHA’sıyla 1994 yılında uçuşlara başlanmıştır. Fakat lojistik sıkıntılar ve kazalar sonucu yaşanan sorunlar nedeniyle sistem kısa süre içinde TSK bünyesinden çıkarılmıştır.[1]

İHA’ların genel perspektiften tarihsel sürecine bakıldığında 1989 yılında ilk kez “GNAT İHA’sı“ ismiyle ABD’li General Atomics tarafından üretilmeye başlandığı görülmektedir. Türkiye ise, ABD menşeli bu ürünü 1993 yılında almış ve özellikle GNAT 750’leri uzun yıllar kullanmıştır. Bu araçlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinin kayıtlarına dahil olan ilk İHA'lar olarak bilinmektedir.[2]
1990’ların başında GNAT'ların yerli ve milli imkanlarla üretilebileceği fikri ortaya çıkmış ve gerekli adımlar atılmaya başlanmıştır. Bu kapsamda Türk Havacılık ve Uzay Sanayii tarafından sırasıyla; İHA-X1 (1992), Turna- Keklik (1996), Pelikan- Martı (2003), Gözcü (2007), Öncü (2008), Şimşek (2012) ve en nihayetinde de ANKA (2010) insansız hava araçları geliştirilmiştir (Ateş, 2021: 10). Ayrıca rotorlu İHA (2012) gibi çalışmalar da yapılmıştır. Bu kapsamda 1990 yılında TUSAŞ tarafından çalışması başlanılan İHA-X1 Şahit sistemi, ilk üretilen yerli İHA olmuştur. Bunlar, 1992 yılında iki adet üretilmiş, ancak seri üretimi gerçekleşmemişti. Diğer yandan kamu tarafında bu adımlar atılırken, sivil olarak da bu teknolojiyi Türkiye’ye kazandırmak için çabalayan milli şirketler olmuştur. Onlardan biri de günümüzde uluslararası platformda ilgili sektördeki herkesin yakından takip ettiği Baykar Savunma olmuştur. 2000’de projeye başlayan Bayraktar Savunma, ilk çalışmalarını Şırnak 6. İç Güvenlik Tugayının bulunduğu Gabar Dağı’nda gerçekleştirmişlerdir. 3 yıl yoğun çalışmalar neticesinde bölge incelenmiş ve Türkiye’nin ihtiyacı olan “Bayraktar Gözcü mini İHA“ ortaya çıkmıştır. Bu süreçte Savunma Sanayii Başkanlığı ile Türk Havacılık ve Uzay Sanayii arasında, 24 Aralık 2004 yılında “ANKA“ nın geliştirme sözleşmesi imzalanmıştır.[3]

Makalenin tamamını okumak için lütfen tıklayınız.