Ali Kerem KORKMAZ
TASAM Stajyeri
TASAM Stajyeri
Özet
İran sahip olduğu köklü devlet geleneği, kültürü ve coğrafi konumu ile Orta Doğu’nun; Orta Doğu’nun önemli bir ülkesi olması bakımından ise dünyanın önemli devletlerinden birisidir. Kamusal alanın kullanımı ve siyaset gibi konularda ülke tarihi çok eski zamanlara kadar götürülebilir. Kadının bir siyasi aktör olarak dünya siyasetine girmesi, kapitalist iktisadi ve sosyal dönüşüm sağlamasıyla Sosyalizm’in bir ideoloji olarak ortaya çıkması dünya siyasetini değiştirmiştir. Yeni aktörler modern ideolojilerin inşasında rol oynamış, ülkeleri dönüştürmüşlerdir. Bu çalışma kapsamında ideolojiler çağında yani 19. yüzyıldan itibaren İran’da ortaya çıkmış kadın hareketleri ve dönüşümleri, sol/sosyalist hareketlerin ortaya çıkışı ve pratik siyasetle beraber teorik tutumları incelenecek fakat çalışmanın kapsamı sebebiyle her sosyalist örgüte ve kadın hareketine eşit düzeyde önem gösterilmeyecektir.
GİRİŞ
İran, geçtiğimiz 100 yıl içinde biri Meşruti biri İslami olmak üzere iki devrim süreciyle karşı karşıya gelmiş, bu süreçlerin toplumsal ve siyasi gruplar üzerlerindeki etkileri de doğal olarak farklı olmuştur.
Meşrutiyetin ilanı ile oluşan ortamda özetle kamusal alana katılım artmış, basın yayın faaliyetlerine canlılık gelmiştir. Bu gibi araçlarla beraber ideolojilerin ve fikirlerin yayılması kolaylaşmıştır. İslam Devrimi ile beraber ise resmî ideolojiyi takip etmeyen istisnasız her ideolojiye, sınıfsal gruba, cinsiyete ve ırka toplumsal araçlarla beraber büyük baskı uygulanmış, çeşitli aygıtlarla (sivil toplum, eğitim vs.) resmî ideolojinin toplumun her zerresinde hegemon olması ve buralardaki hegemonyasını pekiştirmesi amaçlanmıştır.
Kadın mücadelesinin ortaya çıkışı bu ülke özelinde Sosyalist mücadelenin ortaya çıkışı ile benzer dönemlere rastlayıp benzer kökenlere dayanır. Her iki mücadelenin kaynağı da özgürlük, eşitlik, refah ve barışla özetlenebilir. Mücadeleler ve mücadelecilerin kaderleri ortak yazılmış gibi benzer zamanlarda birbirlerinin tetikleyicileri olarak güçlenmiş, özgürleşmiş zayıflamış veya tutsak düşmüştür. İki mücadele de zor zamanlarında faaliyetlerini yer altına indirmiş, özgürleşme ortamlarında yeniden hızlı örgütlenmişlerdir. Bu mücadelelerin basın ve yayın ayağı ise oldukça kuvvetlidir. Hemen hemen oluşumlarından itibaren hep en az bir dergi veya gazete ile temsil edilmişlerdir fakat gelinen noktada başarılı olup olmadıkları fazlasıyla tartışmalı bir konudur. Sol Hareket’e nazaran günümüzde (hatta içinden geçtiğimiz günlerdeki bunlara birebirde de şahit oluyoruz) Kadın Hareketi daha faaldir. Eylemselliği daha kuvvetlidir.
