Kolluk, Birey ve Devlet Arasında Online İlişki Modeli: Kolluk Gözetim Komisyonu

Makale

Kolluk Gözetim Komisyonu; Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli ile vatandaş arasındaki ilişkilerin dönüşümünde büyük bir rol oynamaya aday bir kurum olarak 2019 yılında faaliyetlerine başlamıştır....

Dr. İmran Kürşad AĞCA, Mülkiye Baş Müfettişi, T.C. İçişleri Bakanlığı
Dr. Bilge FİLİZ, Yerleşik Eşleştirme Dan. Yrd.


Kolluk Gözetim Komisyonu; Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli ile vatandaş arasındaki ilişkilerin dönüşümünde büyük bir rol oynamaya aday bir kurum olarak 2019 yılında faaliyetlerine başlamıştır. Tüm dünyada çeşitli ülkelerde bulunan kolluk gözetim komisyonlarının bağımsızlığı, işleyişi, faaliyetlerinin etkinliği insan haklarının gelişmesi ve izlenmesi kapsamında literatürde çokça tartışılmış konulardır. Bununla beraber kolluk kuvvetlerinin 21. yy’de sivil gözetimini gerçekleştiren bu komisyonların, kolluk personeli, birey ve devlet arasında yeni tip bir ilişki yarattığı ve bu ilişkinin yönetimini online mekanizmalarla biçimsel değişikliğe uğrattığı da düşünülmektedir. Dijital toplumun üyeleri; bireyler, kolluk kuvvetlerinden herhangi bir memnuniyetsizliğini online olarak sadece olayı anlatarak elektronik kayıt sistemi ile doğrudan aracısız ve çok kısa bir sürede bildirebilmektedirler. Bu bilgi işlem sistemleri aracılığıyla merkezi bir yöntemle sivil idareye iletilen bildirim, şikâyet ve ihbarların kolluk birimlerinin yönetim ve işleyişini değiştireceği, dönüştüreceği ve yeniden yapılandıracağı öngörülmektedir. Bu araştırmada, bireyselleşen dijital toplumda; bu üçlü ilişkiye online mekanizmaların getirdiği yenilik, Türkiye’de İçişleri Bakanlığı bünyesinde faaliyetlerine yeni başlayan Kolluk Gözetim Komisyonu vaka analizi (case analysis) metoduyla incelenerek çözümlenmektedir. Bu Komisyon kapsamındaki Merkezi Kayıt Sistemi’nin online işleyişi; kolluk personeli ve birimleri, birey ve devlet ilişkisini nasıl dönüştüreceği analiz edilmektedir.

Anahtar kelimeler: Kolluk Gözetim Komisyonu, Dijital Toplum, Online Şikâyet/İhbar Mekanizması, Yönetişim, Vaka Analizi.
  1. GİRİŞ
Kolluk kuvvetlerinin sivil gözetimini gerçekleştiren kurumların bağımsızlığı, işleyişi, faaliyetlerinin etkinliği, insan haklarının gelişmesi ve izlenmesi kapsamındaki rolü literatürde tartışılan ve alanda incelenen konulardır. Fakat, bu özelliklerdeki kurumların kolluk personeli, birey ve devlet arasında yeni tip bir ilişki yarattığı son yıllarda gündeme gelmektedir. Aynı zamanda bu üçlü ilişkinin online mekanizmalarla yönetiminin kolluk personeli, birey ve devlet arasındaki ilişkinin yapısına getirdiği biçimsel değişiklik yeni bir konudur.

Bilişim sistemlerinin kullanımı ve yaygınlaşması geleneksel devlet-vatandaş ilişkisinin yeniden yapılanmasına sebep olmaktadır. Offline sistemlerin aksine, internet hiyerarşik ve tek düze olmayan, çift yönlü, her gün 7/24 ulaşılabilen bir yapıda olduğu için bireylerin faaliyetlerini değiştirmektedir.[1] Bu değişim devlet-vatandaş etkileşim yollarını da etkilemektedir. Bu noktada e-devlet ve vatandaş ilişkisi üç temel modele oturtulmuştur: yönetici e-devlet, istişareci e-devlet ve katılımcı e-devlet.[2] Yönetici e-devlet modelinde bilişim sistemleri verimlilik, hız ve verilen hizmetlerin kontrol edilmesi amacıyla kullanılmaktadır. İstişareci e-devlet modelinde ise istişare mekanizmaları, e-oylama ve online mahalle toplantıları gibi mekanizmalar aktifleştirilmektedir. Katılımcı e-devlette ise çok aktörlü karar alma mekanizmalarını kolaylaştıran bir yapı mevcuttur. Bu modellemeye oldukça paralel şekilde, e-devletin vatandaşla etkileşimi kolluk kuvvetleri-vatandaş ilişkisi üzerinden analiz edilerek bu ilişki şekli (1) bilgilendirici ve otoriter, (2) işlem odaklı, bilgi alışverişi sağlayan (3) işbirlikçi, problemi çözme odaklı faaliyetler yürüten sınıflandırması üzerinden gerçekleştirilmektedir.[3]

Bu modellemeler göz önünde bulundurularak Kolluk Gözetim Komisyonu bünyesinde çevrimiçi kullanılan mekanizma Merkezi Kayıt Sistemi, vaka analizi metoduyla incelenecektir. Kolluk-birey-devlet ilişkisinin online mekanizmalar ile nasıl değiştiği ve Merkezi Kayıt Sistemi’nin hangi e-devlet-vatandaş etkileşim modeline benzerlik gösterdiği tartışılmaktadır. İlk olarak bu etkileşim modellerinden teorik olarak bahsedilecek, ardından Kolluk Gözetim Komisyonu ve Merkezi Kayıt Sistemi’nin yasal çerçevesi tartışılacak, son olarak da e-devlet-vatandaş etkileşim modelleri üzerinden Merkezi Kayıt Sistemi analiz edilecektir.
  1. TEORİK ÇERÇEVE
Verimliliğin artırılası ve masrafların azaltılması amacıyla 1990’ların sonuna doğru e-devlet modelleri birçok ülkede kullanılmaya başlanmıştır. Çeşitli online faaliyetlerin sürekli içinde olan vatandaşlar, devletler ile de elektronik olarak iletişim sağlamaya daha fazla eğilimli hale gelmektedirler.[4] Bu beklentilere cevap niteliğinde e-devlet uygulamaları birçok farklı kurum tarafından değişik şekillerde uygulanmaktadır. Bu noktada, Türkiye’de e-devlet kapısının kullanıcı sayısı ve e-devlet kapısı yoluyla verilen hizmetlerin sayısı bu yönelimi gözler önüne sermektedir. İlk kullanılmaya başlanan yıl olan 2008 yılında, e-devlet kapısı kullanıcı 6.990 iken 2020 yılında yaklaşık 47 milyona ulaşmıştır. [5] Diğer taraftan, 2008 yılında verilen hizmet sayısı 22 iken 2019 yılında bu rakam 5170’dir[6]. Bu yönelim ve artışın yanında kamu sektörüne e-devlet uygulamaları ciddi yenilikler getirmiş ve kamu hizmetine yönelik kökten değişikliklere sebep olmuştur. Devlet sisteminin siyasi ve yapısal kompleks işleyişi, bilgi çağındaki ağ teknolojileriyle sadeleştirilmeye çalışılmaktadır[7]. Dolayısıyla teknolojiyi kullanma şekli yönetim sisteminde birçok değişikliğe sebep olmuştur.

Bu değişiklikleri açıklamak için Chadwick ve May, e-devlet vatandaş ilişkisinde devletin rolü nasıl tanımlandığı; temel aktör ve çıkarlar nasıl şekillendiği; bilgi paylaşımında baskın bakış açısını ne olduğu; devlet-vatandaş arasındaki etkileşimi sağlayan mekanizmaların neler olduğu; hizmetlerin kullanım şeklinin nasıl oluştuğu konuları dikkate alınarak üç temel model ortaya koymaktadırlar (Tablo 1) .[8]

Yürütme odaklı yönetici e-devlet, bireye erişirken bilişim teknolojilerini bilginin devlet tarafından etkin bir şekilde paylaşılması ve yayılması amacını öne çıkarmaktadır. Devletin kamu hizmetini hızlı ve etkin bir şekilde sağlayan ve kontrol eden yapıdadır. Yatay ilişki şekilleri yaygınlaştırılarak gereksiz kurumsal ve bürokratik engel yaratan durumları tamamen ortadan kaldırmayı hedeflemektedir. Bilgi akışı, tek yönlü olup vatandaştan devlete veya devletten vatandaşa şekilde sağlanmaktadır. E-devlet mekanizmalarının bireylerle etkileşiminde kullanılmasının temel mantığı ise bireylerin hizmetlere kolay erişimini sağlamak ve politikaları tanıtmak olduğu görülmektedir.

İstişareci e-devlet, yönetici e-devlete kıyasla vatandaşın devlete ulaşması ve devletin daha iyi hizmet vermesi ve iyi yönetim sunmasına öncelik vermektedir. Kullanıcıların görüşlerinin merak edildiği konularda oylama ve kamuoyu yoklamalarının yapılması önemsenmektedir. Gelişmiş demokrasiye geçiş için katılımcı e-devletten önceki aşama olarak değerlendirilebilir. Yönetici e-devlet modeline göre daha fazla demokratik katılımı önemseyen araçlar kullanmaktadır. Bilişim teknolojilerini, kamu hizmetine hızlı ve etkin erişim için olduğu kadar çeşitli konuları bireylerle istişare edebilecek mekanizmaları hayata geçirmek için de kullanmaktadır.

Katılımcı e devlet modelinde sistem içerisinde alınan ve verilen bilgi; kompleks, yatay ve çok yönlü etkileşim gerektiren bir yapıdadır. Bu yapısı ile yönetici ve istişareci e-devlet modellerinden farklılık gösterir. Zira bu iki sistemde de bilgi akışının dikey olduğu gözlemlenmektedir. Katılımcı e-devlet mekanizması bilgi toplumunda siyasi katılım için temel prensipleri sağlayacak niteliktedir. Tüm vatandaşların veya mümkün olan en fazla sayıdaki kişinin karar alma mekanizmalarına katılımı sağlanmaktadır. Sinerji ve karşılıklı yardım anlayışı tüm sistemin işleyişine hâkimdir. Kullanılan katılımcı sistem ile toplum her ihtiyaç duyulduğunda ilgili konuda bilgilendirilmektedir. Bununla beraber bireylerin mevcut sorunların çözümüne katkı sunacak fikirler beyan etmesinin önünü açan ve kolaylaştıran araçlar mevcuttur. Bu modelde etkileşim demokrasinin temel yapı taşı gibi değerlendirilmektedir ve bilişim teknolojileri bu amacı gerçekleştirmek ve pekiştirmek için kullanılmaktadır. E-devlet mekanizması, içindeki sanal gruplarda ve forumlarda herkesi ilgilendiren konuların tartışılmasını sağlayacak bir yapıda tasarlanmıştır.


Makalenin devamını okumak için lütfen tıklayınız.

TASAM Yayınları’nın yayımladığı “Kovid-19 Sonrası Geleceğin Güvenlik Kurumları ve Stratejik Dönüşüm“ e-kitabından alınmıştır. Kitabı incelemek için lütfen tıklayınız.
 

[1] Darrell. M. West. “E-Government and the Transformation of Service Delivery and Citizen Attitudes“. Public Administration Review, Vol: 64. No: 1. (2004): 15-27. DOI:10.1111/j.1540- 6210.2004.00343.
[2] Andrew Chadwick and Christopher May. “Interaction between States and Citizens in the Age of the Internet: “e-Government“ in the United States, Britain, and the European Union“. An International Journal of Policy, Administration, and Institutions, Vol: 16. No: 2. (2003): 271–300.
[3] ALori. A Brainard and John. G. McNutt. “Virtual Government- Citizen Relations: Informational, Transactional or Collaborative?“ Administration & Society. Vol: 42. No: 7. (2010): 836-858. DOI: 10.1177/0095399710386308.
[4] Arthur D. P. Sweeney. “Electronic Government- Citizen Relations: Exploring Citizen Perspectives“. Journal of Information Technology & Politics. Vol: 4. No: 2. (2007). DOI:10.1080/19331680802076165.
[5] “E- Devlet Kapısı İstatistikleri ve Değerlendirmeler“. E-devlet Türkiye. 4 Mart 2020. http:// www.egovturkey.com/e-devlet-kapisi-istatistikleri-ve-degerlendirmeler-04032020.
[6] E-devlet Türkiye, “E- Devlet Kapısı İstatistikleri, “.
[7] Christine Bellamy. “Implementing Information- Age Government: Principles, Progress and Paradox“. Public Policy and Administration. Vol: 15. No:1. (2000): 29-42.
[8] Andrew Chadwick and Christopher May. “Interaction between States and Citizens in the Age of the Internet: “e-Government“ in the United States, Britain, and the European Union“. An International Journal of Policy, Administration, and Institutions, Vol: 16. No: 2. (2003): 271–300.

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2673 ) Etkinlik ( 219 )
Alanlar
Afrika 74 628
Asya 98 1055
Avrupa 22 636
Latin Amerika ve Karayipler 16 68
Kuzey Amerika 9 286
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1367 ) Etkinlik ( 52 )
Alanlar
Balkanlar 24 290
Orta Doğu 22 599
Karadeniz Kafkas 3 297
Akdeniz 3 181
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1289 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
İslam Dünyası 58 779
Türk Dünyası 19 510
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2033 ) Etkinlik ( 80 )
Alanlar
Türkiye 80 2033

Avrupa Birliği’nin Küresel Geçit (KG) projesinin; Çin’in uzun vadeli “siyasi” hedefleri olduğu anlaşılan yatırım stratejisinin konjonktürel değişikliklerle birlikte giderek zemin kazanmasına karşı ve esas itibarıyla Batı Avrupa ve ABD’den oluşan G7 grubunun küresel vizyonuna temellenen “united” (bir...;

Çin’in “Orta Krallık” konseptini bırakarak Mavi Su Donanması’na geçiş yapmasıyla birlikte artan ekonomik, siyasi ve askeri gücünün bir fonksiyonu olarak coğrafya telakkisinde de açık şekilde bir değişim gözlemlenmektedir. ;

Çağımızın stratejik hammaddeleri olan Nadir Toprak Elementleri (NTE-Rare-Earths) günümüz teknolojisinin vazgeçilemez temel girdilerindendir. Bu ham maddeler olmadan ileri teknoloji ürünü olan araç ve vasıtaları üretmek mümkün değildir. ;

Eski Japonya Başbakanı Shinzo Abe (2012-2020) hükûmeti tarafından 2013 yılında oluşturulmasından bu yana ülkenin uzun vadeli diplomasisini ve savunma politikasını düzenleyen Japonya’nın Ulusal Güvenlik Stratejisi, 2022 yılında tekrar gözden geçirilecek ve Kishida hükûmeti 2022 yılı içerisinde strate...;

Bilindiği üzere SSCB’nin yıkılmasının ardından siyasi, askerî ve sosyo-ekonomik açıdan çeşitli zorlukla mücadele eden Rusya Federasyonu’nun kısa sürede toplanıp yeniden küresel güç olmak hedefinde Afrika önemli stratejik konuma sahiptir.;

2010-2016 döneminde Suudi Arabistan, İran’ın artan bölgesel etkinliğinin önüne geçmek amacıyla, dengeleme stratejisini benimsedi ve diğer bölgesel güçler olan Mısır ve Türkiye ile ittifak ilişkisi tesis etti. ;

Güneydoğu Asya’dan Avustralya hattına uzanan kara coğrafyasına yakınlığı ve Pasifik Okyanusu’nun ortalarında yer alan coğrafi konumu ülkeye jeopolitik değer katıyor. Ülkeyi kontrolü altında tutmayı başaran küresel aktör, Pasifik coğrafyasını kontrol etme noktasında rakiplerine karşı avantaj kazanıyo...;

Son yıllarda bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan büyümeler, internet kullanımının yaygınlaşması, bilgi çağına ve bilgi toplumu olarak nitelendirilen döneme geçiş ile birlikte kurumların görevlerini ifa etme şekli de dönüşüme uğramıştır. Birbirlerine internet aracılığıyla bağlı hale gelen insa...;

Dünya İslam Forumu Yetkin Kişiler Grubu Toplantısı 10

  • 15 Haz 2022 - 15 Haz 2022
  • İstanbul -
  • İstanbul - Türkiye

İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

Bilgi teknolojilerinin hızlı gelişimi, aynı büyüklükteki güvenlik sorunlarını beraberinde getirmiştir. İnternetin ilk yıllarında bilgi güvenliğinin üç önemli bileşeni olan “erişilebilirlik, gizlilik, bütünlük” kavramlarından “erişilebilirlik” öne çıkmış; önce internetin gelişmesi ve işletilmesi düşünülmüş, “gizlilik ve bütünlük” geri planda kalmıştır.

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • DTB Hilton İstanbul Topkapı Otel -
  • İstanbul - Türkiye

6. Türkiye - Körfez Savunma Ve Güvenlik Forumu

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Harbiye Askerî Müzesi ve Kültür Sitesi -
  • İstanbul - Türkiye

5. Türkiye - Afrika Savunma Güvenlik Ve Uzay Forumu

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Harbiye Askerî Müzesi ve Kültür Sitesi -
  • İstanbul - Türkiye

4. Denizcilik Ve Deniz Güvenliği Forumu 2022

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Harbiye Askerî Müzesi ve Kültür Sitesi -
  • İstanbul - Türkiye

8. İstanbul Güvenlik Konferansı (2022)

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Harbiye Askerî Müzesi ve Kültür Sitesi -
  • İstanbul - Türkiye

Dünya Türk Forumu Akil Kişiler Kurulu Toplantısı 5

Dünya Türk Forumu Akil Kişiler Kurulu’nun beşinci toplantısı 25 Mayıs 2022 tarihinde İstanbul’da 6. Dünya Türk Forumu marjında gerçekleştirilecektir.

  • 14 Haz 2022 - 14 Haz 2022
  • İstanbul - Türkiye

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...

Soğuk savaşın ardından, “yeni dünya düzeni“ olarak adlandırılan dönem, hegomonik bir güç olarak beliren ABD’nin “büyük vaadi“ ile başladı: “Demokrasiyi dünyada yaygınlaştırmak“. Bu “büyük“ vaad, yoksulluk, adaletsizlik ve şiddet dolu bir dünyayı kurmak biçiminde gerçekleşti ve iki “siyasi/askeri“ ar...

Yemen, Coğrafi konumu itibarıyla kızıl denizin Hint Okyanusu’na açıldığı kapıdır. Afrika boynuzu ile birlikte Bab’ül Mendeb boğazının doğu kıyısında yer almaktadır. Yeryüzünde denizler üzerinde seyreden malların p gibi büyük bir oranı Süveyş kanalı, Kızıl Deniz ve Aden körfezinden geçtiği düşünülürs...

Somali Cumhuriyeti; Afrika’nın doğusunda yer almakta olup Afrika Boynuzu olarak adlandırılan ve dünya gündemine açlığın, kıtlığın ve bulaşıcı hastalıkların yol açtığı felaketler nedeniyle sık sık gelen bir bölgede konumlanmış durumdadır.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) bünyesinde yaptığımız bilimsel çalışmalar ile Dünya ve Türkiye’deki gelişmeleri kavrama ve analiz etmeye yönelik çabalarımızın ortaya koyduğu açık bir gerçek var: Aktörleri, kuralları, vizyonu eskisinden çok farklı olan yeni bir uluslararası sistem il...

Devleti hiçbir zaman, hiçbir yerde gören olmamış. Ancak devlet her zaman var… Devlet, fizik bir mekâna, yapılara indirgenemez. Devlet, hukuk kurallarının hayatının maddi pratiğinde uygulayıcısı olan idari teşkilata ve dolayısıyla insan unsuruna da indirgenemez.