Kolluk, Birey ve Devlet Arasında Online İlişki Modeli: Kolluk Gözetim Komisyonu

Makale

Kolluk Gözetim Komisyonu; Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli ile vatandaş arasındaki ilişkilerin dönüşümünde büyük bir rol oynamaya aday bir kurum olarak 2019 yılında faaliyetlerine başlamıştır....

Dr. İmran Kürşad AĞCA, Mülkiye Baş Müfettişi, T.C. İçişleri Bakanlığı
Dr. Bilge FİLİZ, Yerleşik Eşleştirme Dan. Yrd.


Kolluk Gözetim Komisyonu; Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli ile vatandaş arasındaki ilişkilerin dönüşümünde büyük bir rol oynamaya aday bir kurum olarak 2019 yılında faaliyetlerine başlamıştır. Tüm dünyada çeşitli ülkelerde bulunan kolluk gözetim komisyonlarının bağımsızlığı, işleyişi, faaliyetlerinin etkinliği insan haklarının gelişmesi ve izlenmesi kapsamında literatürde çokça tartışılmış konulardır. Bununla beraber kolluk kuvvetlerinin 21. yy’de sivil gözetimini gerçekleştiren bu komisyonların, kolluk personeli, birey ve devlet arasında yeni tip bir ilişki yarattığı ve bu ilişkinin yönetimini online mekanizmalarla biçimsel değişikliğe uğrattığı da düşünülmektedir. Dijital toplumun üyeleri; bireyler, kolluk kuvvetlerinden herhangi bir memnuniyetsizliğini online olarak sadece olayı anlatarak elektronik kayıt sistemi ile doğrudan aracısız ve çok kısa bir sürede bildirebilmektedirler. Bu bilgi işlem sistemleri aracılığıyla merkezi bir yöntemle sivil idareye iletilen bildirim, şikâyet ve ihbarların kolluk birimlerinin yönetim ve işleyişini değiştireceği, dönüştüreceği ve yeniden yapılandıracağı öngörülmektedir. Bu araştırmada, bireyselleşen dijital toplumda; bu üçlü ilişkiye online mekanizmaların getirdiği yenilik, Türkiye’de İçişleri Bakanlığı bünyesinde faaliyetlerine yeni başlayan Kolluk Gözetim Komisyonu vaka analizi (case analysis) metoduyla incelenerek çözümlenmektedir. Bu Komisyon kapsamındaki Merkezi Kayıt Sistemi’nin online işleyişi; kolluk personeli ve birimleri, birey ve devlet ilişkisini nasıl dönüştüreceği analiz edilmektedir.

Anahtar kelimeler: Kolluk Gözetim Komisyonu, Dijital Toplum, Online Şikâyet/İhbar Mekanizması, Yönetişim, Vaka Analizi.
  1. GİRİŞ
Kolluk kuvvetlerinin sivil gözetimini gerçekleştiren kurumların bağımsızlığı, işleyişi, faaliyetlerinin etkinliği, insan haklarının gelişmesi ve izlenmesi kapsamındaki rolü literatürde tartışılan ve alanda incelenen konulardır. Fakat, bu özelliklerdeki kurumların kolluk personeli, birey ve devlet arasında yeni tip bir ilişki yarattığı son yıllarda gündeme gelmektedir. Aynı zamanda bu üçlü ilişkinin online mekanizmalarla yönetiminin kolluk personeli, birey ve devlet arasındaki ilişkinin yapısına getirdiği biçimsel değişiklik yeni bir konudur.

Bilişim sistemlerinin kullanımı ve yaygınlaşması geleneksel devlet-vatandaş ilişkisinin yeniden yapılanmasına sebep olmaktadır. Offline sistemlerin aksine, internet hiyerarşik ve tek düze olmayan, çift yönlü, her gün 7/24 ulaşılabilen bir yapıda olduğu için bireylerin faaliyetlerini değiştirmektedir.[1] Bu değişim devlet-vatandaş etkileşim yollarını da etkilemektedir. Bu noktada e-devlet ve vatandaş ilişkisi üç temel modele oturtulmuştur: yönetici e-devlet, istişareci e-devlet ve katılımcı e-devlet.[2] Yönetici e-devlet modelinde bilişim sistemleri verimlilik, hız ve verilen hizmetlerin kontrol edilmesi amacıyla kullanılmaktadır. İstişareci e-devlet modelinde ise istişare mekanizmaları, e-oylama ve online mahalle toplantıları gibi mekanizmalar aktifleştirilmektedir. Katılımcı e-devlette ise çok aktörlü karar alma mekanizmalarını kolaylaştıran bir yapı mevcuttur. Bu modellemeye oldukça paralel şekilde, e-devletin vatandaşla etkileşimi kolluk kuvvetleri-vatandaş ilişkisi üzerinden analiz edilerek bu ilişki şekli (1) bilgilendirici ve otoriter, (2) işlem odaklı, bilgi alışverişi sağlayan (3) işbirlikçi, problemi çözme odaklı faaliyetler yürüten sınıflandırması üzerinden gerçekleştirilmektedir.[3]

Bu modellemeler göz önünde bulundurularak Kolluk Gözetim Komisyonu bünyesinde çevrimiçi kullanılan mekanizma Merkezi Kayıt Sistemi, vaka analizi metoduyla incelenecektir. Kolluk-birey-devlet ilişkisinin online mekanizmalar ile nasıl değiştiği ve Merkezi Kayıt Sistemi’nin hangi e-devlet-vatandaş etkileşim modeline benzerlik gösterdiği tartışılmaktadır. İlk olarak bu etkileşim modellerinden teorik olarak bahsedilecek, ardından Kolluk Gözetim Komisyonu ve Merkezi Kayıt Sistemi’nin yasal çerçevesi tartışılacak, son olarak da e-devlet-vatandaş etkileşim modelleri üzerinden Merkezi Kayıt Sistemi analiz edilecektir.
  1. TEORİK ÇERÇEVE
Verimliliğin artırılası ve masrafların azaltılması amacıyla 1990’ların sonuna doğru e-devlet modelleri birçok ülkede kullanılmaya başlanmıştır. Çeşitli online faaliyetlerin sürekli içinde olan vatandaşlar, devletler ile de elektronik olarak iletişim sağlamaya daha fazla eğilimli hale gelmektedirler.[4] Bu beklentilere cevap niteliğinde e-devlet uygulamaları birçok farklı kurum tarafından değişik şekillerde uygulanmaktadır. Bu noktada, Türkiye’de e-devlet kapısının kullanıcı sayısı ve e-devlet kapısı yoluyla verilen hizmetlerin sayısı bu yönelimi gözler önüne sermektedir. İlk kullanılmaya başlanan yıl olan 2008 yılında, e-devlet kapısı kullanıcı 6.990 iken 2020 yılında yaklaşık 47 milyona ulaşmıştır. [5] Diğer taraftan, 2008 yılında verilen hizmet sayısı 22 iken 2019 yılında bu rakam 5170’dir[6]. Bu yönelim ve artışın yanında kamu sektörüne e-devlet uygulamaları ciddi yenilikler getirmiş ve kamu hizmetine yönelik kökten değişikliklere sebep olmuştur. Devlet sisteminin siyasi ve yapısal kompleks işleyişi, bilgi çağındaki ağ teknolojileriyle sadeleştirilmeye çalışılmaktadır[7]. Dolayısıyla teknolojiyi kullanma şekli yönetim sisteminde birçok değişikliğe sebep olmuştur.

Bu değişiklikleri açıklamak için Chadwick ve May, e-devlet vatandaş ilişkisinde devletin rolü nasıl tanımlandığı; temel aktör ve çıkarlar nasıl şekillendiği; bilgi paylaşımında baskın bakış açısını ne olduğu; devlet-vatandaş arasındaki etkileşimi sağlayan mekanizmaların neler olduğu; hizmetlerin kullanım şeklinin nasıl oluştuğu konuları dikkate alınarak üç temel model ortaya koymaktadırlar (Tablo 1) .[8]

Yürütme odaklı yönetici e-devlet, bireye erişirken bilişim teknolojilerini bilginin devlet tarafından etkin bir şekilde paylaşılması ve yayılması amacını öne çıkarmaktadır. Devletin kamu hizmetini hızlı ve etkin bir şekilde sağlayan ve kontrol eden yapıdadır. Yatay ilişki şekilleri yaygınlaştırılarak gereksiz kurumsal ve bürokratik engel yaratan durumları tamamen ortadan kaldırmayı hedeflemektedir. Bilgi akışı, tek yönlü olup vatandaştan devlete veya devletten vatandaşa şekilde sağlanmaktadır. E-devlet mekanizmalarının bireylerle etkileşiminde kullanılmasının temel mantığı ise bireylerin hizmetlere kolay erişimini sağlamak ve politikaları tanıtmak olduğu görülmektedir.

İstişareci e-devlet, yönetici e-devlete kıyasla vatandaşın devlete ulaşması ve devletin daha iyi hizmet vermesi ve iyi yönetim sunmasına öncelik vermektedir. Kullanıcıların görüşlerinin merak edildiği konularda oylama ve kamuoyu yoklamalarının yapılması önemsenmektedir. Gelişmiş demokrasiye geçiş için katılımcı e-devletten önceki aşama olarak değerlendirilebilir. Yönetici e-devlet modeline göre daha fazla demokratik katılımı önemseyen araçlar kullanmaktadır. Bilişim teknolojilerini, kamu hizmetine hızlı ve etkin erişim için olduğu kadar çeşitli konuları bireylerle istişare edebilecek mekanizmaları hayata geçirmek için de kullanmaktadır.

Katılımcı e devlet modelinde sistem içerisinde alınan ve verilen bilgi; kompleks, yatay ve çok yönlü etkileşim gerektiren bir yapıdadır. Bu yapısı ile yönetici ve istişareci e-devlet modellerinden farklılık gösterir. Zira bu iki sistemde de bilgi akışının dikey olduğu gözlemlenmektedir. Katılımcı e-devlet mekanizması bilgi toplumunda siyasi katılım için temel prensipleri sağlayacak niteliktedir. Tüm vatandaşların veya mümkün olan en fazla sayıdaki kişinin karar alma mekanizmalarına katılımı sağlanmaktadır. Sinerji ve karşılıklı yardım anlayışı tüm sistemin işleyişine hâkimdir. Kullanılan katılımcı sistem ile toplum her ihtiyaç duyulduğunda ilgili konuda bilgilendirilmektedir. Bununla beraber bireylerin mevcut sorunların çözümüne katkı sunacak fikirler beyan etmesinin önünü açan ve kolaylaştıran araçlar mevcuttur. Bu modelde etkileşim demokrasinin temel yapı taşı gibi değerlendirilmektedir ve bilişim teknolojileri bu amacı gerçekleştirmek ve pekiştirmek için kullanılmaktadır. E-devlet mekanizması, içindeki sanal gruplarda ve forumlarda herkesi ilgilendiren konuların tartışılmasını sağlayacak bir yapıda tasarlanmıştır.


Makalenin devamını okumak için lütfen tıklayınız.

TASAM Yayınları’nın yayımladığı “Kovid-19 Sonrası Geleceğin Güvenlik Kurumları ve Stratejik Dönüşüm“ e-kitabından alınmıştır. Kitabı incelemek için lütfen tıklayınız.
 

[1] Darrell. M. West. “E-Government and the Transformation of Service Delivery and Citizen Attitudes“. Public Administration Review, Vol: 64. No: 1. (2004): 15-27. DOI:10.1111/j.1540- 6210.2004.00343.
[2] Andrew Chadwick and Christopher May. “Interaction between States and Citizens in the Age of the Internet: “e-Government“ in the United States, Britain, and the European Union“. An International Journal of Policy, Administration, and Institutions, Vol: 16. No: 2. (2003): 271–300.
[3] ALori. A Brainard and John. G. McNutt. “Virtual Government- Citizen Relations: Informational, Transactional or Collaborative?“ Administration & Society. Vol: 42. No: 7. (2010): 836-858. DOI: 10.1177/0095399710386308.
[4] Arthur D. P. Sweeney. “Electronic Government- Citizen Relations: Exploring Citizen Perspectives“. Journal of Information Technology & Politics. Vol: 4. No: 2. (2007). DOI:10.1080/19331680802076165.
[5] “E- Devlet Kapısı İstatistikleri ve Değerlendirmeler“. E-devlet Türkiye. 4 Mart 2020. http:// www.egovturkey.com/e-devlet-kapisi-istatistikleri-ve-degerlendirmeler-04032020.
[6] E-devlet Türkiye, “E- Devlet Kapısı İstatistikleri, “.
[7] Christine Bellamy. “Implementing Information- Age Government: Principles, Progress and Paradox“. Public Policy and Administration. Vol: 15. No:1. (2000): 29-42.
[8] Andrew Chadwick and Christopher May. “Interaction between States and Citizens in the Age of the Internet: “e-Government“ in the United States, Britain, and the European Union“. An International Journal of Policy, Administration, and Institutions, Vol: 16. No: 2. (2003): 271–300.

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2763 ) Etkinlik ( 223 )
Alanlar
TASAM Afrika 77 647
TASAM Asya 98 1106
TASAM Avrupa 23 649
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 294
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1406 ) Etkinlik ( 54 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 23 623
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 189
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1304 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 518
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2053 ) Etkinlik ( 83 )
Alanlar
TASAM Türkiye 83 2053

Bölgemizdeki savaş ve çalkantıların ortasında İran'ın siyasi sistemi, bazı ülkelerde "İran uzmanları" tarafından ortaya atılan iddiaları boşa çıkaracak şekilde seçimleri rekabetçi, barışçıl ve düzenli bir şekilde gerçekleştirerek kayda değer bir istikrar sergilemiştir.;

İnsanların vatandaşı oldukları, ikamet ettikleri veya yerleşik bulundukları topluluklardan ayrılarak farklı coğrafyalarda devam eden savaşlara gönüllü olarak katılmaları, devrimler çağından başlayarak modern devletler sisteminin oluşum sürecini takip eden bir olgudur. Bu süreci tanımlamak amacıyla a...;

Ruanda ve Uganda, Afrika Büyük Göller Bölgesi'nde konumlanmış, tarihsel bağlamda derin etkiler bırakmış iki komşu ülke olarak "3. Dünya" ülkeleri arasında önemli bir yer tutmaktadır. Bölgedeki siyasi ve etnik çatışmalar, uzun vadeli kalkınmayı olumsuz etkileyerek ekonomik istikrarsızlığa sebep olmuş...;

Asya’dan sonra dünyanın en kalabalık insan nüfusunu barındıran Afrika, nice kadim kültüre ev sahipliği yapmış, insanlığın ve medeniyetin beşiği olmuş bir kıtadır. Dünyanın yedi harikasından biri olan Mısır piramitlerinin inşa sisteminin henüz çözülmemiş olması gibi tarihin çeşitli zaman aralıklarınd...;

Bu metin, meritokrasinin Türkiye'nin genel güvenliğine ve istikrarına olan etkilerini detaylı olarak inceler. Meritokrasinin potansiyel zorlukları ve fırsatları, Türkiye'nin karşı karşıya olduğu güvenlik kaygıları bağlamında tartışılmaktadır.;

Altın; fiziksel özellikleri, kültürel önemi, ekonomik rolleri ve tarihsel faktörlerin bir kombinasyonu nedeniyle yüzyıllardır talep görmekte. Altının tarih boyunca çok değerli olmasının başlıca nedenlerinden biri fiziksel özelliği. Altın her şeyden önce oldukça dayanıklı bir maden. Kararmaz, aşınmaz...;

Dört gün önce, Çin silahlı kuvvetlerinin yıllık tatbikatı olan "Exercise Joint Sword" sona erdi. Bu yıl, Çin bu tatbikatı, Tayvan'ın yeni seçilen Cumhurbaşkanı Lai'nin göreve başlamasına "güçlü bir ceza" olarak nitelendirdi - Pekin'in kazanmasını istemediği aday. 46 Halk Kurtuluş Ordusu Donanması (P...;

Doğu Afrika’nın jeopolitik konumuyla ilişkili olarak Ortadoğu, Körfez ve Hint- Pasifik stratejik alanlarıyla entegrasyonu bölgede yabancı aktörlerin askerî varlıklarının önemli bir nedenini meydana getirmektedir. Yabancı askerî varlıklar; çoğunlukla terörle mücadele, barış operasyonlarına destek, il...;

10. İstanbul Güvenlik Konferansı (2024)

  • 21 Kas 2024 - 22 Kas 2024
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 2

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Nis 2024 - 11 May 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 1

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Oca 2024 - 10 Şub 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2023 Dönem 1

21. yüzyıl güvenlik sorunlarının dönüşümünü takip edebildiğimiz bir dönem olarak dikkat çekmektedir.

  • 11 Kas 2023 - 02 Ara 2023
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Doğu Akdeniz Programı 2023-2025

  • 17 Tem 2023 - 19 Tem 2023
  • Sheraton Istanbul City Center -
  • İstanbul - Türkiye

5. Denizcilik ve Deniz Güvenliği Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

2. İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

7. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “ABD Hegemonyasına Meydan Okuyan Çin’in Zorlu Virajı; Güney Çin Denizi” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Küresel Rekabet Penceresinden Pasifik Adaları” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “TEKNOLOJİK ÜRETİMDE BAĞIMSIZLIK SORUNU; NTE'LER VE ÇİPLER ÜZERİNDE KÜRESEL REKABET” isimli stratejik raporu yayımladı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Sri Lanka’nın Çöküşüne Küresel Siyaset Çerçevesinden Bir Bakış” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Çin-Japon Anlaşmazlığında Doğu Çin Denizi Derinlerdeki Travmalar” isimli stratejik raporu yayımladı.

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...