Blokzincir
Başta Bitcoin olmak üzere kripto para kullanımının artması ile altyapısındaki Blokzincir teknolojisi de ilgi alanı haline gelmekte, bu teknolojinin diğer alanlarda da giderek daha fazla yer aldığı gözlenmektedir. Bu doğrultuda Blokzincir kullanım alanları üç kategoride değerlendirilmektedir:
Paranın İnterneti (Blokzincir 1,0), Sözleşmelerin İnterneti (Blokzincir 2,0) ve zirve noktası olan Yönetişimin İnterneti (Blokzincir 3,0).
Genel Amaçlı Teknoloji Bağlamında Yönetişimin İnterneti
Blokzincir; genelde en popüler uygulaması olan kripto paralar (Paranın İnterneti) üzerinden tarif edilse de, “Yönetişimin İnterneti“ olarak tanımlanan Blokzincir uygulamalarının, başta Akıllı Şehirler özelinde olmak üzere, tüm uygarlığımız üzerinde önemli etkisi olması beklenmektedir.
Bu doğrultuda, 2020 yılında Enterprise Information Management dergisinde de yer alan “Blockchain platform teknolojilerine dayalı inovasyon sistemlerini demokratikleştirme“ çalışmamızda, Blokzincir’in tıpkı internet, elektrik, otomotiv, nanoteknoloji vb. teknolojiler gibi, “Genel Amaçlı Teknoloji“ potansiyeli taşıdığı ortaya konmuştur.
Tipik olarak bir Genel Amaçlı Teknoloji, büyüme, üretkenlik ve inovasyon dönemlerinin tamamını yönlendirirken, sadece ekonomi değil, toplum üzerinde de büyük bir etkiye sahiptir. Örneğin bir Genel Amaçlı Teknoloji olarak buhar makinesinin ortaya çıkması, genel olarak ulaşımı değiştirmekle kalmamış, aynı zamanda insanların yaşam biçimini de, kırsal nüfusu kentsel alanlara taşımak suretiyle, radikal bir şekilde değiştirmiştir. Özellikle, Blokzincir yıkıcı bir yönetişim inovasyonu olarak etkileri dikkate alındığında, inovasyonun sadece teknoloji tabanlı inovasyonları kapsamadığını, aynı zamanda süreç ve yönetişimsel inovasyonları da kapsadığı ortaya konmuştur.
Geleneksel Kurumsal Yapıların Dönüşümünde İnovasyon
Blokzincir'in, özellikle “vatandaş“, “devlet“, “akademi“, “özel sektör“ olmak üzere, eski merkezî kurumsal yapıları etkilemesi, hatta kendi aralarındaki iletişimi de dönüştürmesi beklenmektedir.
Blokzincir teknolojisinin “vatandaş“ açısından etkisi, başta tüketiciler, bireysel yatırımcılar ve halkın fakir kesimi dâhil olmak üzere, vatandaş odağında değerlendirilebilir. Blokzincir, özellikle toplumun fakir kesiminin olumsuz şekilde etkilendiği, tapu kayıtları, dijital kimlik, finansman kaynaklarına kolay erişim ve hatta maliyetli bankacılık işlemleri vb. temel zorlukları hedeflemektedir. Blokzincir teknolojisinin bir yandan girişimciliği etkilemesi de beklenmektedir. Zira, Blokzincir daha önce finansal enstrümanlara erişim konusunda sıkıntı yaşayan girişimciye ve hatta girişimci adayına global seviyede fırsatlara erişimi demokratikleştirme potansiyeline sahiptir. Bu sayede profesyonel ve akredite yatırımcıların yanı sıra, bireysel yatırımcılar da proje ve girişimlere yatırım yapabilecektir. Bu aynı zamanda, girişimci sayısının radikal şekilde artması demektir.
Blokzincir “devlet“ kurumları için verimli ve şeffaf devlet süreçlerine imkân tanıma potansiyeline sahiptir. Günümüzde birçok devlet, dijital kimlik, yargı kararlarının saklanması, e-oylama, işletme lisansları, pasaportlar, sabıka kayıtları ve hatta vergi kayıtları dâhil olmak üzere çeşitli Blokzincir tabanlı devlet hizmetlerini hâlihazırda denemektedir. Ayrıca, normal şartlarda birden fazla veri tabanında bulunan vatandaş verilerinin tek bir Blokzincir özellikli platforma taşınması için projeler de yürütülmektedir.
Blokzincirin, “akademi“ kurumlarını küresel akademik ağın birer üyesi haline dönüştürmesi mümkündür ve bu sayede sırasıyla: “akademik çalışmaları düzenleme, inceleme ve yayınlama“, “bilimsel verileri yönetme“ ve “fikrî mülkiyet“, “bilimdeki karar süreçlerini demokratikleştirme“ ve “araştırma topluluğu için bir ödül mekanizmasının etkinleştirilmesi“ hususlarının daha etkin ve demokratik şekilde hayata geçmesine imkân tanıma potansiyeline sahiptir.
Öte yandan, günümüzde gittikçe yaygınlaşan hayat boyu öğrenme süreçlerinde hayati rol üstlenmiş olan, başta ‘açık üniversiteler’ olmak üzere, halka açık öğretim kurumlarının eğitim alan kişilere sunduğu sertifikaların kaynağını ve geçerliliğini tespit etme imkanını da sağlamaktadır. Bu ise yakın gelecekte üniversitelerin mevcut yapılarının da radikal şekilde değişeceği anlamına gelmektedir.
Blokzincir teknolojisinin etkisi “özel sektör“ odağında değerlendirildiğinde, mevcut çalışmalar; havacılık, sigorta, eğlence, enerji ve emlak dahil olmak üzere mevcut farklı endüstrileri nasıl değiştirebileceğini örneklemektedir. Öte yandan muhasebe, denetim, satış ve pazarlama, üretim, ar-ge, lojistik ve tedarik zinciri gibi işletmelerin geleneksel işlevlerinin de dönüşeceği tespit edilmektedir.
Söz konusu çalışmalar, aynı zamanda, Blokzincir teknolojisini entegre etmiş olan işletmelerin operasyon masraflarını aşağıya çekerek daha rekabetçi olabileceklerini de göstermektedir. Örnek olarak, Blokzincir teknolojisinin aracıyı gereksiz kılma, şeffaflığı sağlama, manipüle edilemeyen işlemler vb. özellikleri; tüketiciler ile küçük çaplı enerji üreticilerinin pozisyonunu güçlendirmek için yeni çözümlerin önünü açarak enerji piyasasını daha verimli ve işlevsel kılmaktadır.
Bu doğrultuda, enerji sektörünün giderek paylaşım ekonomisine dönüşmesi beklenmektedir ve yeni piyasa modellerine, diğer bir deyişle enerjinin demokratikleşmesine, imkân sağlayacağı görülmektedir.
Ulusal Güvenlik Stratejisinde Yıkıcı İnovasyon Blokzincir
Blokzincir gibi çok etkili bir yıkıcı inovasyon, özellikle “güvenlik“ odağında değerlendirildiğinde, dikkati çeken hususlardan biri de ABD Başkanı Joe Biden tarafından 2021 yılının son günlerinde imzalanan 2022 Mali Yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası ve bununla ilişkili 770 milyar dolarlık millî savunma bütçesidir. Bu vesileyle, Joe Biden Savunma Bakanlığını Blokzincir de dâhil olmak üzere birçok yıkıcı teknoloji için bir dijital savunma stratejisi geliştirmeye yönlendirmektedir. Burada amaç ABD’nin siber güvenlik seviyesini daha üst noktaya çekmektir.
Örnek olarak, ülkelerin siber savunma stratejileri, başta kritik endüstriyel kolları olmak üzere, global anlamda farklı unsurların bir arada uyumlu şeklinde çalışması gereken tedarik zincirlerini de kapsamaktadır. Zira Blokzincir, eşsiz özellikleri ile artık devletlerin güvenlik stratejilerinde önemli bir yer tutmaktadır. Bu bağlamda, patentlerden elde edilen bulgular; devlet bazında, başta Çin ve ABD olmak üzere, bazı önemli ülkelerin, ar-ge kapasitelerini Blokzincir teknolojisi üzerinde yoğunlaştırdıklarını göstermektedir. Öbür yandan, Huawei, IBM, MasterCard, Walmart, Samsung, Siemens, NEC, British Telecom ve Alibaba gibi özel kuruluşlar da Blokzincir alanında aktiftir.
Özellikle paylaşım ekonomisi ve büyük veriler gibi bazı önemli mega trendlerin tetiklemesi ile, geleneksel iş modellerinden yeni tip iş modellerine (AirBnb veya Uber örneğinde olduğu gibi) geçiş söz konusudur. Bunun farkında olan, Çin ve ABD gibi ülkeler, bu değişimden maksimum şekilde faydalanabilmek için, Blokzincir gibi yıkıcı “Genel Amaçlı Teknolojiye“ odaklanmıştır.
Söz konusu örneklerden de anlaşılacağı üzere, Blokzincir ile ilgili politikaları oluştururken, konuya Paranın İnterneti (Blokzincir 1,0) odağından ziyade, Yönetişimin İnterneti (Blokzincir 3,0) odağından yaklaşılması elzemdir. Zira Blokzincir, başta inovasyon politikaları olmak üzere, modern ekonomi politikalarını birçok açıdan değiştirecektir.
Bahsi geçen tüm konularla ilintili olarak bu teknolojinin, ulusal güvenlik perspektifinde ivedilikle desteklenmesi ve zamanlı entegrasyonu ülkemizin ilgili asitmetrik tehditlere karşı alabileceği önlemlerin en önemlilerinden biridir.
Yıkıcı İnovasyon Blokzincir teknolojisine dair çalışmaların irdelendiği Uygulama Programı kapsamında bu teknolojinin, aynı zamanda güvenlik boyutu da düşünülerek ulusal güvenlik şemsiyesinin tamamlayıcı unsuru olarak değerlendirilmesi esas alınmaktadır.
Ulusal Blokzincir - Kripto Varlıklar Stratejisi ve Eylem Planı
Blokzincir ve kripto varlıklar ile ilgili muhtelif regülasyon hazırlığı içindeki birçok ülkeye kıyasla; Türkiye’nin, Blokzincir teknolojisini “Yönetişimin İnterneti“ üzerinden değerlendirip hâlihazırda muhtelif yıkıcı inovasyonlar için de kullanılan inovasyon sistemi yaklaşımı ile ele alması elzemdir. Zira, kripto varlıklar yasası, Blokzincir yasası olarak görülmeli ve mutlaka (tıpkı “Ulusal Akıllı Şehirler Strateji ve Eylem Planı“ gibi) bir “Ulusal Blokzincir - Kripto Varlıklar Stratejisi ve Eylem Planına“ dayandırılmalıdır. “Yönetişimin İnterneti (Blokzincir) ve Kripto Varlıklar Stratejisi“ teması altında planlanan Uygulama Programı, hâlihazırda Ülkemizin üzerinde çalışmakta olduğu kripto varlıklarla ilgili yasama sürecine katkıda bulunmayı da amaçlamaktadır. Bu yönde bir strateji ve eylem planının geliştirilebilmesi için de Blokzincir ile ilgili farklı paydaşların bulunduğu bilimsel etkinlikler ve stratejik hizmetler gerçekleştirilerek, Blokzincir teknolojisinin gelişimine yönelik muhtelif politika önerileri ortaya konması son derece zamanlı, önemli ve gereklidir.
Türkiye’nin millî menfaatleri doğrultusunda bu teknolojik inovasyon kaynağının sosyal, politik ve ekonomik açılardan olduğu kadar, aynı zamanda ulusal güvenlik bağlamında da öncelikli ve derinlikli değerlendirilmesi, kamusal ve sivil amaçlarla birlikte özel sektör bazında da Türkiye kurumlarına ve yönetişimine kazandırılması temel referanstır.
Ana Tema
Yönetişimin İnterneti (Blokzincir) ve Kripto Varlıklar Stratejisi
Alt Temalar
Genel Amaçlı Teknolojilerde Devrim ve Blokzincir
Ekosistem İnşası ve Aktörler
Yıkıcı İnovasyon Blokzincir - Çok Boyutlu Ulusal Güvenlik Stratejisi
Paranın İnterneti (Blokzincir 1,0)
Sözleşmelerin İnterneti (Blokzincir 2,0)
Yönetişimin İnterneti (Blokzincir 3,0)
Kripto Varlıklar Stratejisi
UYGULAMA ALANLARI
Yıkıcı İnovasyon Blokzincir teknolojisinin sunduğu çığır açıcı imkanlar kadar, tehlikelere zemin teşkil eden istismara ve manipülasyona yönelik yaklaşım ve uygulamaların da ne denli hızlı geliştiği ve yol açabileceği olumsuz sonuçlar dikkate alındığında; çözümün; kamu, özel sektör, üniversiteler ve düşünce kuruluşlarını da kapsayacak şekilde bütüncül bir çerçevede, hem çok disiplinli kolektif akıl ve uzmanlık hem de spekülasyon ve dezenformasyon ile mücadele kapsamında ele alınmasının gereği anlaşılmaktadır.
Temel Çalışmalar
Ekosistem Envanteri
Çalıştaylar
Araştırma Raporları
Uluslararası Karşılaştırmalı Strateji Belgeleri
Çerçeve Politikalar
Ekonomi, Güvenlik ve Regülasyonu
Başta kripto varlıklar ve diğer sosyal blokzincir platformlarının özellikle ekonomik ve politik spekülasyonlara ve manipülasyonlara izin vermesi ve kitlesel infiallere sebep olması gibi çok net ve ölçülebilir şekilde tanımlanmış “ilgili tehditleri önleyici“ ve aynı nispette inovatif çeşitlenme ile “sosyal ve ekonomik gelişmeleri besleyici“ regülasyonların kamu - özel sektör - üniversite - düşünce kuruluşları işbirliği içinde çalışılması gerekmektedir.
Eğitim
İnsanların her geçen gün cep telefonları, tabletler ve bilgisayarlar başta olmak üzere nesnelerin internetini kullanan daha birçok cihaz üzerinden interneti yaşamlarına daha fazla dâhil etmeleri çok farklı blokzincir platformları ile karşılaşma durumunu da giderek artırmaktadır. Halkın gerek bu platformları bilinçli kullanımı yönünde bilgilendirilip eğitilmesi, gerek çığ gibi büyüyen manipülatif blokzincir tehditlerine karşı özel olarak bilinçlendirilmesi ve bu bilincin bilhassa eğitim kurumları kanalı ile kademeli şekilde yaygınlaştırılması daha yüksek bir hassasiyet ve bilinç oluşturulması bakımından önem arz etmektedir.
Standartlar
İnovatif blokzincir teknolojisine sahip platformların yönetişim kontrolü ve olumlu/olumsuz gelişmelerin değerlendirme kriterlerinin tespiti noktasında standardizasyonların geliştirilmesi ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. Teknolojinin sivil kullanım alanının yeni dünyada çok önemli bir yer teşkil etmesi nedeniyle bu konuda uygulanacak plansız ve acele regülasyon tedbirlerinin ulusal bazda teknolojik gelişimi ve inovasyonu ciddi anlamda sekteye uğratabilme riski bulunmaktadır. Bu nedenle özel sektör, düşünce kuruluşları ve üniversiteler ile yakın temas içinde kamunun strateji ve eylem planları titizlikle çalışılarak oluşturulmalıdır.
Süreli Raporlama
Kamu - özel sektör - üniversite - düşünce kuruluşları ile yakın işbirliği içinde ulusal ve uluslararası düzeyde yıkıcı inovasyon blokzincir ekosisteminin düzenli incelenmesi ve değerlendirmelerin yer alacağı düzenli raporlama ihtiyacı vardır. Bu konuda özel bir bütçe ayrılması ve bu çalışmaların spekülatif ve manipülatif dezenformasyon ile mücadele kapsamında titizlikle yürütülmelidir.
