Yeni Cumhurbaşkanı Ve Irak Politikası

Yorum

2003 Mart tezkeresi, Amerika’nın Irak politikasına eleştirel tavrı, Irak’a komşu ülkeler platformu ve Sünnilerin siyasal sürece katılması girişimleri ile dikkat çeken Türkiye bölgesel diplomasinin gerisinde kaldı. Tüm bölge ülkeleri ile gerek Kürtlerin bağımsızlığı endişesi, gerekse Şiilerin endişe oluşturan Irak hakimiyeti dolayısıyla iyi ilişkilere sahip Türkiye bu konumunu kaybediyor....

2003 Mart tezkeresi, Amerika’nın Irak politikasına eleştirel tavrı, Irak’a komşu ülkeler platformu ve Sünnilerin siyasal sürece katılması girişimleri ile dikkat çeken Türkiye bölgesel diplomasinin gerisinde kaldı. Tüm bölge ülkeleri ile gerek Kürtlerin bağımsızlığı endişesi, gerekse Şiilerin endişe oluşturan Irak hakimiyeti dolayısıyla iyi ilişkilere sahip Türkiye bu konumunu kaybediyor. Irak’ın geleceği Suriye-Suudi Arabistan, İran ve Amerika arasında gerçekleşen yoğun, çok taraflı ve girift diplomasiyle oluşuyor. Ancak tüm bu çabaların sonucunda ortaya çıkan Irak’ta korkunç bir iç savaş ortamı. Türkiye’nin bölgesel düzeyde ve Irak’ta yeniden durumunu belirlemesi hem Türkiye’nin güvenlik endişelerini gidermesi, hem de yanıbaşındaki soruna katkı yapmasını sağlayabilir.

Abdullah Gül’ün Cumhurbaşkanlığına seçilmesi Irak’a yönelik yeni bir atılımın gerçekleştirilmesine yardımcı olabilir. Gül’ün temsil ettiği dış politika çizgisi uzun soluklu, etik kaygıları olan ve reel politikaları gözeten bir yaklaşım sergiliyor. Gül’ün Dışişleri Bakanlığı döneminde öncülük ettiği Irak’a komşu ülkeler platformu, Irak’ta tüm kesimleri içine alacak bir hükümet tesisi ve Irak’ın büyük ticaret ortaklarından biri olma çalışmalarını sürdürmesi beklenebilir. Irak sorununun dokunulan boyutları itibarıyla dış politikanın mesafe katettiğini söylemek münkün. Ancak bu alanlarda henüz yapılması gerekenler olmakla birlikte, sorunun daha aktif ve dinamik bir diplomasi gerektiren çok farklı boyutlarıyla gündeme geleceğini söylemek mümkün. Mevcut çalışmaların anlamlı bir bağlama oturtulması ve muhtemel gelişmelerin vakit geçmeden karşılanması için Irak ile ilgili daha kuşatıcı, bölgesel/uluslararası gelişmeleri izleyen ve dikkate alan politikalar gerekmekte. Cumhurbaşkanı Gül’ün aktif katılımı yeni bir Irak vizyonunun oluşmasına katkıda bulanabilir.

Irak’ta Durum

Temmuz ayı içerisinde Ortadoğu başkentlerini ziyaret eden Amerika Dışişleri Bakanı Rice’in gündemindeki önemli konulardan birisi Irak Başbakanı Nuri el-Maliki’nin desteklenmesini sağlamaktı. Bu amaçla Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Suud el-Faysal ile görüşmesinde diplomatik nezaketi aşacak ısrarla Bağdat’ta kapalı tutulan Suudi büyükelçiliğinin açılması talebini dile getirdi. Faysal’ın cevabı teorik olarak büyükelçiliğin açılmasının mümkün olduğu. Ancak Faysal bir tarih ifade etmeden bu talebi belirsiz bir geleceğe erteledi. Faysal’ın tutumu Irak’taki Maliki yönetimine karşı bir tavır olarak değerlendirildi. Maliki’nin İran dışında bölge ülkeleri ile iyi ilişkiler kurmada başarılı olamadığı sıkça dile getiriliyor.

Mayıs 2006 da işbaşına gelen Maliki, başbakanlığı döneminde ne Irak halkına ne de Amerika’ya verdiği sözleri yerine getiremedi. Maliki’nin temel vaatleri ülkedeki etnik ve sekteryan bölünmeye son vermek, milis güçleri ortadan kaldırmak, silahları toplamak ve daha güvenli bir Irak için çalışmaktı. Maliki yönetimine Irak’taki farklı kesimler tarafından daha önceki İbrahim Caferi kabinesine verilmeyen bir desteğin olduğunu söylemek mümkün. Kürtlerden Mukteda el Sadr grubuna ordan Sünni Irak Uyum Cephesine kadar geniş bir kesim Maliki yönetimine şans tanıdı. Ancak kısa bir süre içerisinde Maliki yönetimi ciddi kan kaybetti ve arkasında sadece Birleşik Irak İttifakı ve Kürt bloğunun desteği kaldı. Barzani’nin Kerkük tutumunu destekleyen Maliki, Kürtlerin sempatisine ve desteğine sahip. 275 üyeli Irak Meclisinde Kürt İttifakının 58, Birleşik İttifakın 85 koltuğu var.

Maliki’nin alternatifleri arasında yer alan Iyad Allavi bölge ülkeleri arasında daha fazla desteğe sahip. Şam ve Riyad’ın Allavi desteği açıkça gözleniyor. Adil Abdul Mehdi bir diğer potansiyel aday. Hem İran, hem de ABD ile iyi ilişkilere sahip. Dava Partisi içinden bir değişiklik de imkan dahilinde ve Maliki’nin eski patronu İbrahim Caferi yeniden gündeme gelebilir. Amerika’nın desteğini çekmesi Maliki’nin dayandığı meclis aritmetiğini alt üst edebilir. Bush yönetiminin desteği Eylül ayında Temsilciler Meclisine sunulacak Irak raporu ve Amerikan askerlerinin çekilme takviminin tartışıldığı bir dönemde Irak’ta hükümet krizi çıktığı izlenimi vermemeyi amaçlıyor.

Türkiye’nin Tutumu

Maliki’nin bölge ülkeleri içerisinde karşılıksız destek gördüğü tek ülke Türkiye. Sünnilerin siyasal sürece dahil olması ve Maliki hükümetinin ortaya çıkmasında Ankara’nın tartışılmaz bir desteği var. Irak devlet başkan yardımcısı Tarık El-Haşimi’nin ziyareti Irak’ta hükümet krizinin aşılmasında Türkiye’nin oyanayabileceği rol ile ilgili. Ancak Maliki’nin Kerkük ve PKK ile ilgili turumunun Türkiye’nin endişelerini dikkate aldığını söylemek zor. Türkiye’nin PKK terör örgütü ile ilgili eleştrilerini yoğunlaştırıdığı dönemde Kürdistan Bölgesel Yönetimine destek ziyareti gerçekleştirmesi Maliki’nin tavrını ortaya koyuyor. Maliki’nin Türkiye ziyareti, imzalanan güvenlik protokolü ve basın toplantısı, Maliki yönetiminde Irak ile Türkiye arasında ufukta zor günlerin beklediğinin habercisi. Dış politika yapıcılarının Maliki yönetimi ile ilişkileri gözden geçirmesi ve Irak’ta muhtemel değişikliğe hazır olması gerekir. Maliki’nin Suriye’ye gerçekleştirdiği ziyaret sonrası Haşimi’nin Türkiye ziyaretinin daha olumlu bir havada geçmesinde Irak yönetiminin bölgedeki sıkışmışlığını farketmesi önemli rol oynadı.

Maliki iktidarda olsun yada olmasın, Türkiye’nin Iraklı Şii grupları dikkate alması gerekiyor. Irak’ta İran benzeri bir teokratik yapıyı reddeden ve modern bir devlet kurmak isteyen seküler gruplarla daha rahat ilişki kurulabilir. Bu ilişki Irak’ın diğer meşru Şii oluşumlarını kapsayacak şekilde genişletilebilir.Böylelikle dış politika sadece Sünnileri dikkate alan bir görünümden kurtulabilir. Öte yandan Sunniler ile kurulan iyi ilişkiler korunmalı ve Sunnilerin hükümette yer almasının Şii-Kürt birlikteliğini zayıflatacağı ve istikrara katkıda bulunacağı akılda tutulmalı. Haşimi akıllı bir tercih olmakla birlikte Sunni cephe ile ilişkiler derinleştirilmeli. Kürdistan Bölgesel Yönetimini daha yapıcı bir çizgiye çekmek, Irak’ın genelini kapsayacak etkili politikalar ile gerçekleşebilir.

Ayrıca Gül sembolik önemi olan ziyaretler ve kabuller ile Iraklı siyasilere ve devlet adamlarına diplomatik dersler verebilir ve yapıcı Türk tavrını ortaya koyabilir. Irak’ta hükümet ve diğer siyasi aktörlerin iç politik mülahazaların ötesine geçen ve komşu ülkelerin kaygıları ile kendi çıkarlarını barıştıran politikalar izlemeleri daha fazla diyalog ile mümkün olabilir. Daha dinamik ve aktif bir diplomasi ile şekillenecek yeni Irak vizyonu aynı zamanda Amerikan askerlerinin çekilmeye başladığı döneme hazırlık anlamı taşıyacak.Türkiye’yi önemli bir bölge ülkesi ve potansiyel siyasi ve ekonomik işbirliği imkanı olarak görecek bir Irak yönetimi etnik öngörülerle tüm bölgede sorun oluşturacak politikaların hayata geçirilmesine destek vermeyecektir. Bu yaklaşım Irak’ın içişlerine karışmak yada Irak batağına düşmek şeklinde eleştirilebilir. Ancak Türkiye halihazırda Irak’a müdahil durumda ve dışarıda kalma şansı mümkün gözükmüyor.

Prof.Dr., Işık Universitesi ve TASAM Yönetim Kurulu Üyesi.
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2643 ) Etkinlik ( 216 )
Alanlar
Afrika 73 621
Asya 97 1035
Avrupa 22 634
Latin Amerika ve Karayipler 16 68
Kuzey Amerika 8 285
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1348 ) Etkinlik ( 51 )
Alanlar
Balkanlar 24 283
Orta Doğu 21 596
Karadeniz Kafkas 3 294
Akdeniz 3 175
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1288 ) Etkinlik ( 74 )
Alanlar
İslam Dünyası 56 778
Türk Dünyası 18 510
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1995 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
Türkiye 77 1995

Daha önce, bu platformda kaleme aldığımız bazı çalışmalarda sıklıkla ifade etmiştik ki; bugün Balkanlar olarak adlandırılan Avrupa topraklarının “Batı Medeniyeti”nin dışında tutulmasının en kolay yolu, onu asla tam manası ile tanımlamamak olarak belirlenmişti. ;

Meksika ise yaklaşık 2 milyon kilometrekarelik yüzölçümü ile Orta Amerika’daki stratejik konumu, 124 milyon civarındaki nüfusu, insan kaynağı, 1,223 trilyon GSYİH ile büyüyen ve gelişen ekonomisi, BM, Amerika Devletleri Örgütü (ADÖ), Rio Grubu, OECD, ANDEAN, Orta Amerika Entegrasyon Sistemi (SICA),...;

Afganistan, dünyadaki hemen her sorunun önüne geçti. Gazze’ye artık sadece göz ucu ile bakıyoruz. Yemen’i unuttuk gibi. Doğu Akdeniz ve Kıbrıs, Libya ve deniz yetki alanları ile ilgili belirsizlikler sanki bir kenara itildi. ;

Suudi Arabistan ise Asya’yı Afrika’ya ve Akdeniz’i Hint Okyanusu’na bağlayan bölgedeki stratejik konumu, Arap ve İslam dünyasındaki öncü rolü, 34 milyon’a yaklaşan dinamik nüfusu, doğal kaynakları, kanıtlanmış dünya petrol rezervlerinin yaklaşık % 20’si ile enerjide öncü ülke oluşu, turizm ve insan ...;

Türkiye’de ve dost/kardeş ülkelerde stratejik vizyonu temsil eden devlet adamları ile bürokratlar, bilim insanları, kurumlar, iş insanları, sanatçılar, siyasetçiler ve gazeteci-yazarları onurlandırmak amacıyla 2006 yılından beri gerçekleştirilen TASAM Stratejik Vizyon Ödülleri’nin resmî internet sit...;

Brezilya ise 213 milyonu aşan nüfusu ile dünyanın altıncı ve 8,5 milyon km² üzerindeki yüzölçümü ile beşinci büyük ülkesi olarak Latin Amerika’da önemli bir siyasi ve ekonomik güç ve küresel düzeyde önemli bir aktördür. 2 trilyon dolar civarındaki GSYİH’sı ile Latin Amerika’nın en büyük, dünyanın do...;

Muhammed Nadir Şah, Afgan kraliyet ailesi üyelerinden birisidir. Amanullah Han ile aynı soydan gelmektedir. Nadir Şah, Amanullah Han’ın kuzenidir. Eski Afgan Emiri Dost Muhammed’in yeğeni Mehmet Yusuf Han’ın oğludur. ;

Doğu; nüfuz ve müdahale etmeye çalışan Batı’ya karşı müdafaanın sınırları, özellikle sömürgecilik dönemi süresince ve Sanayi Devrimi sonrasında gerçekleştirilen etkiye karşı geliştirilen tepki olarak nitelenebildiği gibi, Batı’nın sınırlarını çizdiği (Edward Said’in ifade ettiği) “bağımlı ırkların” ...;

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır.

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin bugünü ve geleceğinin ele alındığı Avrupa Birliği Sempozyumu, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) ile Türk Avrupa Bilimsel ve Eğitimsel Araştırmalar Vakfı (TAVAK) işbirliğinde 02 Şubat 2018’de İstanbul Taksim Hill Otel’de gerçekleştirildi.

1982 Anayasası'nın defalarca değişikliğe uğramasına rağmen iskeletinin değiştirilememesi nedeniyle Türkiye'nin yeni bir anayasaya gereksinimi olduğu konusunda kamuoyunda genel bir konsensüs bulunmaktadır.

Bu rapor, Türk savunma sanayiinin gelişme sürecinin sürdürülebilirliginin ve ihracat potansiyelinin arttırılmasında, şekillendirilecek geleceğe uygun; insan sermayesi, yapı, süreç ve stratejilerin tasarlanmasına ışık tutmak, bu kapsamda alınabilecek tedbirleri saptamak maksadıyla hazırlanmıştır.