Kazakistan’da Parlamento Seçimleri

Yorum

Kazakistan’ın siyasi hayatında bugünlerde köklü değişiklikler yaşanmaktadır. Kazakistan devleti, ekonomik ve sosyal sorunlara öncelik vererek, ülke ekonomisini istikrara kavuşturmuş, halkın refah seviyesini yükseltmiş ve tüm bunların ardından demokrasiyi geliştirip sağlamlaştırma konusunda da başarılı adımlar atmaya başlamıştır. ...

Kazakistan’ın siyasi hayatında bugünlerde köklü değişiklikler yaşanmaktadır. Kazakistan devleti, ekonomik ve sosyal sorunlara öncelik vererek, ülke ekonomisini istikrara kavuşturmuş, halkın refah seviyesini yükseltmiş ve tüm bunların ardından demokrasiyi geliştirip sağlamlaştırma konusunda da başarılı adımlar atmaya başlamıştır. Son üç ay içinde çok hızlı bir biçimde hazırlanan anayasal reform paketi, Parlamento’nun feshi ve erken seçim vb. bunun bir ispatıdır.

Feshedilmesi nedeniyle, Kazakistan Parlamento’su 18 Ağustos 2007 tarihinde erken seçime gitme kararı almıştır. Söz konusu seçim, şehir meclis üyeleri (encümen azaları) olağan seçimleriyle aynı zamanda yapılacak. Bu nedenle, ülkenin siyasi gündemi bugünlerde çok yoğun bir süreç içerisindedir ve bu süreçte Kazakistan dünya kamuoyu gözünde demokrasi sınavı verecektir.

Parlamento’nun kendini feshedip erken seçime gitmesinin nedeni neydi?

Bilindiği üzere, 21 Mayıs 2007 tarihinde Devlet Başkanı N. Nazarbayev’in önerisiyle Kazakistan Anayasası üzerinde birçok değişiklik ve ilave yapılmıştır. Bunların arasında en çok dikkat çeken değişiklik, başkanlık modelinden başkanlı-parlamenter modele geçiş olmuştur. Ayrıca Devlet başkanının yetkilerinin bir kısmını Parlamento’ya devretmesi, Devlet Başkanlığı görev süresinin 7 yıldan 5 yıla indirilmesi, Hükümet kurma görevinin çoğunluğu sağlayan partiye verilmesi, milletvekillerinin nispi temsil sistemiyle seçilmesi, milletvekillerinin sayılarının artırılması vb. gibi çok önemli yenilikler, Anayasa maddelerinde yer almıştır. Bunun üzerine, Parlamento’nun alt kanadından 57 milletvekili yapılan değişikliklerin ve ilavelerin ancak yeniden seçilecek bir Parlamento tarafından yerine getirilip uygulanabileceğini öne sürerek, Devlet Başkanına Parlamento’yu feshedip erken seçime gitmesini önermişlerdir ve öneri, Parlamento’yu feshetme yetkisine sahip Devlet Başkanı N. Nazarbayev tarafından kabul edilmiştir. Bu şekilde Kazakistan Meclisinin alt kanadı, Mayıs ayında yapılan Anayasal değişikliklerini uygulayacak yeni bir Parlamentoyu ve yeni hükümeti kurmak üzere erken seçime gitmiş oldu. Bu süreç içerisinde Parlamento’nun tüm görevleri Senato tarafından yerine getirilmektedir.

Siyasi partiler %7’lik seçim barajını geçmek zorundadırlar. Erken seçimle birlikte şehir meclislerinde görev almak üzere toplam olarak 3335 üye seçilecektir. Bunlardan 550’si 14 il ve Astana, Almatı şehir maslahatında, 2160 üye 160 ilçede, 625 üye ise 37 şehir maslahatında yer almak için yarışacaklardır. Uluslararası gözlemcilerin yaptıkları anket sonuçlarına göre, gözlemcilerin tescil işlemleri Kazakistan seçim yasaları şartlarına uygun bir biçimde gerçekleştirilmiştir.

Seçimlere Katılan Siyasi Partiler

Çok partili sisteme göre işleyecek olan seçim sürecine ve kampanyalara gelince;

18 Ağustos’ta yapılacak olan Parlamento seçimlerine toplam olarak 7 siyasi parti katılacaktır:

  1. Nur Otan Demokrat Halk Partisi
  2. Ulusal Sosyal Demokrat Parti
  3. Vatanseverler Partisi;
  4. Ruhaniyat Partisi
  5. Sosyal Demokrat Avıl (Köylü) Partisi;
  6. Komünist Halk Partisi;
  7. Ak Jol Partisi;

14 Temmuz 2007 tarihi itibariyle siyasi partilerin aday belirleme işlemleri sona ermiş olup, seçim kampanyaları yasalara ve demokrasi normlarına uygun olarak gerçekleştirilmektedir. Seçime katılacak olan partilerin tümüne eşit oranla yayın ve propaganda hakkı tanınmıştır. Ülkedeki muhalif partilerin seçim kampanyaları da hiçbir sınırlama ve engel ile karşılaşmaksızın yürütülmüştür.

Bu seçimlerde Kazakistan tarihinde ilk kez gerçekleşecek bir durum da söz konusudur. Buna göre, Kazakistan Parlamentosu’na değişik etnik grup temsilcileri arasından 9 milletvekili seçilecektir. Söz konusu seçim, Parlamento ve şehir meclis üyeleri seçimlerinden sonra Kazakistan Halklar Asamblesi tarafından 20 Ağustos 2007 tarihinde yapılacaktır. 130’dan fazla farklı etnik grup temsilcileri arasından seçilecek olan 9 milletvekili, Parlamento’daki toplam 98 milletvekili ile birlikte Kazakistan Halklar Asamblesi’nin önerisi üzerine yeni Hükümet kurma süreçlerinde de aktif olarak yer alacaklardır.

Seçimler ve Gözlemci Uluslararası Örgütler

Kazakistan’da yapılacak erken Parlamento ve şehir meclis üyeleri olağan seçimlerini dünya basını ve kamuoyu yoğun ilgi göstermekte ve yakından takip etmektedir. Merkezi Seçim Komitesi Başkanı K.Tugrankulov’un basın mensuplarına yaptığı açıklamaya göre, 12 Ağustos 2007 tarihi itibariyle AGİT ile Demokratik Enstitüler ve İnsan Hakları Bürosu’ndan 460, Şanghay İşbirliği Örgütü’nden 13, 71’i çeşitli uluslararası örgütlerden ve 137’si yabancı ülkelerden olmak üzere toplam 1129 temsilci gözlemci olarak görev alacaktır. Aynı zamanda Türkiye’den 30’dan fazla temsilci de seçimlerde gözlemcilik yapacaktır. Ayrıca, Merkez Seçim Komitesi Başkanı söz konusu seçimlerin Kopenhag Kriterileri ile belirlenen uluslararası demokratik seçim standartlarına uygun olarak ve halkın hür iradesini esas alan Kazakistan Cumhuriyeti Seçimler Yasa’sı çerçevesinde gerçekleştirileceğini dile getirmiştir.

Seçimlerin sonuçları ile ilgili olarak uluslararası gözlemcilerin fikirleri de çok merak edilmektedir. Demokrasi konusunda aynı anlayışa ve zihniyete sahip olmaları nedeniyle, eski Sovyet ülkeleri temsilcilerinin değerlendirmelerinin genel anlamda olumlu olması beklenmektedir. Batı ülkeleri gözlemcilerine gelince, bunların demokrasi anlayışları farklıdır ve demokrasi ilkelerinin sıkı bir biçimde uygulanmasını talep edecekleri kesindir. AGİT temsilcileri ile ABD’nin seçimlerle ilgili görüşleri ise çok büyük bir önem taşımaktadır. Çünkü Kazakistan 2009 AGİT Başkanlığı adaylığı için başvurmuş bir Orta Asya ülkesidir. Bu nedenle, AGİT’in ve ABD’nin Kazakistan’daki seçimleri siyasi bir araç olarak kendi çıkarları doğrultusunda kullanabilecekleri tahmin edilebilir.

Bir diğer ifadeyle, söz konusu örgütler ve ülkeler, seçimi değerlendirirken kendi siyasi, jeopolitik ve ekonomik menfaatlerini her zaman ön planda tutacaklardır. Çoğu zaman olduğu gibi, bu değerlendirmeler, “seçimlerde önemsiz, ufak tefek yolsuzluklara yer verilmiştir“ şeklinde olur. Ancak, Batılı gözlemcilerin birçoğu seçimlerin sonuçlarını kabul etmektedirler.

Seçim Sonuçları hakkındaki tahminler

Çeşitli kuruluşların yapmış oldukları anket sonuçlarına göre, seçimlerde oy dağılımı konusundaki tahminler aşağıdaki şekilde çıkmıştır:

Nur Otan Demokrat Halk Partisi %72,42;

Ak Jol Halk Demokrat Partisi %6, 33;

Ulusal Sosyal Demokrat Partisi %3,82;

Komünist Partisi %2,33;

Auıl Partisi %1,83;

Vatanseverler Partisi %1,48;

Ruhaniyat Partisi %0,16.

Bu tahminlere göre, Nur Otan sandıktan çıkacak oyların büyük çoğunluğunu alacaktır. Bu durumda ikinci sırada hangi parti olacak?

Önemli olan %7’lik barajı geçebilmektir, ancak seçime katılan partiler bir birleriyle mi, yoksa oyların büyük çoğunluğunu alacağına kesin gözüyle bakılan Nur Otan Partisi’yle mi yarışacaklardır? Kazakistan Sosyal ve Ekonomik Haberler ve Öngörü Enstitüsü tarafından “Muhalif partiler arasında rekabet hangi partiler arasında yaşanacaktır?“ konulu bir anket yapılmıştır. Bu anket tahminlere göre, seçmenlerin %21,9’u “esas rekabetin bizzat muhalif partiler arasında yaşanacağını“, %24,4’ü “muhalif partilerin ilk sıradaki Nur Otan partisini geçemeyeceklerini“, %53,7’si ise “partilerin hem kendi aralarında, hem de Nur Otan Partisi’yle yarışacaklarını“ belirtmişlerdir.

Tahminlerimize göre, asıl rekabet Nur Otan Partisi, muhalif Ak Jol Partisi ve Ulusal Sosyal-Demokrat Parti arasında yaşanacaktır. Bu üç partinin Parlamento’ya girmesi mümkün olup, diğer partilerin %7’lik barajı aşmaları biraz zor gibi görünmektedir.

Sonuç olarak, dünyayla bütünleşme yolunda sosyo-ekonomik alanlarda diğer Orta Asya Cumhuriyetleriyle kıyaslandığında önde gelen, ülke içinde huzur ve refah bakımından, bölgede ise barış ve güvenlik konusunda istikrarlı bir biçimde ilerleyen Kazakistan’da çok partili seçimlerin de demokratik ve adil bir şekilde yapılacağı tahmin edilmektedir.

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2567 ) Etkinlik ( 173 )
Alanlar
Afrika 65 606
Asya 76 1000
Avrupa 13 616
Latin Amerika ve Karayipler 12 64
Kuzey Amerika 7 281
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1326 ) Etkinlik ( 44 )
Alanlar
Balkanlar 22 276
Orta Doğu 18 584
Karadeniz Kafkas 2 293
Akdeniz 2 173
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1280 ) Etkinlik ( 69 )
Alanlar
İslam Dünyası 53 774
Türk Dünyası 16 506
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1940 ) Etkinlik ( 71 )
Alanlar
Türkiye 71 1940

Son Eklenenler