Oy verme davranışını etkileyen pekçok faktörden birisi de ekonomi politikalarıdır. Ekonomik beklentilerin, seçmenlerin oy verme davranışı üzerindeki etkileri siyaset bilimcileri tarafından da uzun süredir incelenmektedir.
Gerald Kramer’in ABD’de yaptığı araştırmalar, iktidar partilerinin oylarında görülen dalgalanmaların büyük ölçüde izlenen ekonomik politikaların başarısına ya da başarısızlığına göre değiştiğini ortaya koymuştur. (1)
Daha sonraları ekonomik faktörlerin seçmen davranışı üzerindeki etkileriyle ilgili araştırmalar derinleştirilerek "ekonomik oy verme" diye tanımlanan teoriye dönüştürülmüştür. Siyaset Bilimci Key tarafından formüle edilen ve "sorumlu seçmen" düşüncesine dayanan teorinin özü şudur: “Seçmenler, ülke ekonomisinin performansından iktidardaki partiyi ya da partileri sorumlu tutarlar ve bu sorumluluk bilincine göre oy verirler. Eğer bu önerme doğruysa, yani ülkede cereyan eden ekonomik koşullar vatandaşın parti seçimi üzerinde güçlü etkiye sahipse, iktidar partisinin kaderinin önemli ölçüde ekonomideki başarısına bağlı olması gerekir. Buna göre ülkedeki genel refahın artışını izleyen dönemlerde yapılan seçimlerde, seçmenlerin iktidardaki partinin adaylarına daha fazla destek vermesi, genel refahın azaldığı dönemlerde ise iktidarın desteğini çekerek cezalandırması beklenir…"(2)
Kiwit ve Rivers da, ekonomik temelli oy verme davranışıyla "seçmenin geçmişe yönelik bir değerlendirme yaptığını" belirterek, seçmenlerin iktidar partisi merkezli bir düşünceyle hareket ettiklerini ve izlenen ekonomi politikalarının sonuçlarını değerlendirdiklerini ifade etmektedirler. (3)
Başta ABD ve İngiltere olmak üzere pekçok ülkede yapılan araştırmalar ekonomi politiğin seçmen davranışıyla doğrudan bir ilgisinin olduğunu ortaya koymuştur.
Acaba Türkiye için durum nedir?
Türkiye’de de seçmenler, sandık başına giderken, iktidardaki partinin uyguladığı ekonomi politikalarına göre mi oy kullanıyorlar? Ya da bir başka deyişle, ekonomi politikalarının oy verme davranışı üzerindeki etkisi ne kadardır?
Türkiye’de seçmen davranışlarının, ekonomi politik ile ilgisini inceleyen Birol Akgün, ilginç sonuçlara ulaşmıştır. Akgün, Türkiye’de ekonomik faktörlerin kollektif seçmen davranışları üzerinde önemli ölçüde belirleyici olduğunu belirtmektedir. Akgün, bu saptamasına dayanak olarak, Türkiye’de geçmiş yıllarda yapılan seçimlerin sonuçlarını göstermektedir.
Seçmenler "öç alma ya da ödüllendirme" duygusuyla hareket etmektedirler. Halk, ekonomik gelişmelerden direkt olarak etkilendiği için, olumlu ya da olumsuz gelişmelerden de doğrudan hükümeti sorumlu tutmaktadırlar. Olumlu ekonomik gelişmeleri halk sandıkta oyuyla ödüllendirirken, olumsuz gelişmeleri de yine oylarıyla cezalandırmaktadır.
Türkiye bağlamında, Akgün’ün yaptığı araştırmadan çıkan sonuç ilginçtir: "Türkiye ile ilgili bulgular göstermektedir ki, hükümetteki partilerin oyu ekonomideki fiyat hareketlerine bağlı olarak önemli ölçüde değişmektedir. Ekonomik büyüme hükümetlere siyasal desteğini devam ettirmede avantaj sağlamaktadır ama bunun etkisi nispeten azdır. Bunun bize öğrettiği gerçek şudur; Seçmen negatif ekonomik göstergelere pozitif ekonomik gelişmelerden daha güçlü biçimde duyarlılık göstermektedir. Daha çok cezalandırmakta, daha az ödüllendirmektedir.“(4)
22 Temmuz 2007 seçim sonuçlarına bakıldığında ekonomi politiğin sonuçlar üzerinde önemli bir etkisinin olduğu görülmektedir. Mevcut siyasal iktidarın ekonomi alanındaki uygulamaları sandıkta seçmen tarafından olumlu algılanmış ve devamı için vize verilmiştir.
Yapılan kamuoyu araştırmalarında seçmenlerin oy verme gerekçelerinde ekonominin birinci sırada yer alması da 22 Temmuz seçimlerinde ekonomi politiğin seçim sonuçlarına etkisine işaret etmektedir.
22 Temmuz seçimlerinde halk önce ekonomik sonra da güvenlik kaygısını önceleyerek sandığa gitmiştir. AKP’nin oylarını artırarak seçimden birinci parti olarak çıkması, MHP’nin de yine bir önceki seçime oranla oylarını önemli miktarda artırması bu tesbiti doğrulamaktadır.
Seçmenler gündelik hayatlarını doğrudan etkileyen konulara daha fazla duyarlılık göstermekte ve bazı toplum kesimlerinin gündeminde yer alan tartışma konularına ise sanıldığı kadar ilgi göstermemektedir. CHP’nin beklenenden daha az oy alması, sanırız bunun en açık göstergesidir.
Dipnotlar
-
Gerald Kramer, “Shorttern Fluctautions in US voting behavior: 1896/1964“, American Political Science Review, 1971, s. 65
-
V. Key, The Resbonsible Eleçtorate, New York, 1966
-
Roderic Kiwit, Douglas Rivers, “A Retrospective on Retrospective voting, New York: Chap.11, 1985, s. 207
-
4. Birol Akgün, “Türkiye’de Seçmen Davranışının Ekonomi Politik’i Üzerine Bir Model Denemesi“, (http://www.liberaldt.org.tr/ldd/m14/DDbiak.htm)
