Çevre ve Suç: Şehir Güvenliğini Artırmada Çevre Psikoloji Yaklaşımı

Makale

Çevre psikoloji psikolojinin en önemli alt dallarından biri olan sosyal psikoloji içerisinde önemli bir yer tutar. Psikoloji tarihindeki bir çok öncü isim çevre konusuna odaklansa da çevre psikolojisinin kendi ismiyle ortaya çıkması ve gelişmesi 1960’lardan sonra olmuştur. ...

Dr. E. Ensari CİCERALİ
Nişantaşı Üniversitesi

Dr. Lütfiye Kaya CİCERALİ
Nişantaşı Üniversitesi


Giriş

Çevre psikoloji psikolojinin en önemli alt dallarından biri olan sosyal psikoloji içerisinde önemli bir yer tutar. Psikoloji tarihindeki bir çok öncü isim çevre konusuna odaklansa da çevre psikolojisinin kendi ismiyle ortaya çıkması ve gelişmesi 1960’lardan sonra olmuştur. Toplumlardaki çevre bilincinin artırılması ve sonraki nesillere daha sağlıklı sürdürülebilir bir çevrenin bırakılması teması önem kazandıkça bu alanın da önemi ve çevreyle ilgili uygulamalardaki yeri gittikçe artmaktadır. Çevre psikolojisi bireyler ile bireylerin yapılı ve doğal çevreleri arasındaki ilişkiyi inceleyen bir disiplin olarak tanımlanır. Örneğin aşırı stres yaşayan birisinin kendini bir deniz kenarına ya da yeşilliklerle dolu doğal bir çevreye atması neredeyse bir klişe haline gelmiştir. Deniz kenarına gitmek, açık havada yürümek ya da şehirden uzak bir ortamda zaman geçirmek gerçekten yaşadığımız stresi ya da bunalımı geçirir mi? Bu konuda yapılan bir çok araştırma olsa da çevrenin insan sağlığına olumlu etkisi olduğuna yönelik toplumda otomatik bir inanç oluşmuştur. İnsanlar böyle yerlerde kendilerini daha mutlu hissetmekte ve olumlu duygular yaşamaktadır. Şehrin merkezinde kalan yeşil alanlara da bu yüzden şehrin akciğerleri denir. Yeşil alan ile sağlıklı olmak arasında genel olarak inanılan pozitif bir ilişki bulunmaktadır.

Çevre psikolojisi bir yandan çevrenin insan deneyim, davranış ve sağlığına etkisini incelerken diğer yandan da insanın çevreye olan ya da olabilecek etki faktörlerini inceler. Konumuzla yakından ilgili olan suç davranışı da çevrenin davranışa olan etkisi bağlamında incelenir. Suç davranışı psikolojiiçerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Suç ile doğrudan ilgili olan adli psikoloji alanı psikolojinin önemli ve geniş bir alt dalını oluşturmaktadır ve bu alanda ciddi çalışmalar yapılmaktadır. Çevre psikolojisi daha dolaylı yoldan olsa da suç davranışıyla ilgilenmektedir. Temel hedef bu davranışın, suç davranışının ortaya hiç çıkmaması yani yok edilmesi ya da azaltılmasıdır. Bu yönde bir çok örnek çalışma yapılmış ve ortaya ciddi bulgular konmuştur. Örneğin bir çevre içerisinde toplumsal kabul görmüş bir normun çiğnenmesinin diğer normların da çiğnenmesine neden olduğu farklı çalışmalarda ortaya çıkmıştır. Çapraz norm engelleme etkisi denen bu durumda bir kişi başkalarının bir norma açıkça aykırı hareket ettiğinin ipuçlarını taşıyan bir çevrede (ör. duvarda grafitiler, yolda çöpler olan bir yer gibi), sosyal normlara bağlı kalmakta zorlanır. Örneğin bir kişinin otobanda arabasıyla seyrederken elindeki çöpü yola atması, atılan bu çöpü gören yüzlerce farklı kişinin de oraya çöp atmasına neden olabilir. Bir norma uymayan bir davranışın bir çevrede görülmesi benzer davranışları ve farklı normlara da uymama davranışlarını artırır. Çevredeki normlara karşı yapılan saygısızlıkların oluşturduğu ipuçları bir ‘düzensizlik’ algısı oluşturur ve bu durum suç olaylarını ve suç korkusunu da artırabilir.

Keizer ve arkadaşları1 şöyle bir çalışma gerçekleştirmişlerdir. İki farklı çevrede dışarı sarkacak ve içinde görülecek şekilde beş Euroluk banknotlar bulunan zarfları posta kutularına yerleştirmişler ve oradan geçenlerin ne kadarının bu zarfları çalacaklarını gözlemlemişlerdir. Yoldan geçenlerden geniş bir gurubunun (%13), bu zarfları aldığı ortaya çıkmıştır. Eğer posta kutusu grafitiyle kaplıysa, yani üzeri yazıyla boyanmışsa hırsızlık yapanların oranı ikiye katlanmıştır. Armitage’ın yaptığı bir çalışmada, civarında belirgin bakımsızlık ve grafiti sinyalleri bulunan evlerin daha fazla suça maruz kaldığı ortaya çıkmıştır2. Doran ve Lees insanların da özellikle bu türden ve böyle çevresel ipuçları içeren çevrelerde güvensiz hissettiklerini ortaya koymuştur3. Markowitz, Bellair ve Liu fiziksel düzensizlik ipuçlarının artan suç döngüsü için bir vasıta olduğunu bulmuştur4. Yapılan diğer çalışmalarda da potansiyel saldırganlara saklanma olanağı sunan sık zemin bitki örtüsü, yüksek suç korkusuyla ve şehir parklarında güvensiz hissetmeyle ilişkilidir5,6.

Diğer yandan İngiltere’de yapılan ilginç bir araştırmada belediye tarafından cadde aydınlatmasında yapılan tamirat ve iyileştirmelerin sadece aydınlatmanın yapıldığı geceleri değil gündüzleri de o bölgelerde işlenen suç oranlarını azalttığı ortaya konmuştur7. Araştırmacılar daha önceden bozuk olan ve görevlilerce tamir edilen ve bu nedenle artan ışıklandırmanın o işi yapan belediyenin normları önemsediğinin bir göstergesi olduğunu ve bunun yurttaşların norma uyma davranışını aktive etmiş olduğunu ortaya çıkardılar. Bu durum yalnızca normlara uymamayı azaltmamış aynı zamanda sosyal kontrolü de artırmıştır. Yani vatandaşlar şüpheli gördükleri şeyleri daha çok polise bildirmiş ve önemli kuralları ihlal edenlerin bilgisini diğerleriyle paylaşmak yoluyla da normlara bağlılıkları artmıştır. Bütün bu örnekler suç davranışının azalmasında ve çevresel güvenliğin artırılmasında fiziksel çevre tasarımının ve fiziksel çevre ile ilgili bir takım özelliklerdeki iyileştirmenin önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Özellikle fiziksel çevrenin tasarımı ve bu yolla suç davranışının azaltılmasıyla ilgili olarak gün geçtikçe önem kazanan bir terim çevresel kriminoloji terimidir. Çevresel kriminoloji kriminolojide yeni bir düşünce okulu olarak karşımıza çıkmaktadır. Geleneksel kriminoloji suçun genel nedenleri ve insanların neden suç işlediği ile ilgilenirken, çevresel kriminoloji suç desenleri, suçun meydana gelmesi için oluşan fırsatlar, mağdurların olaylar içerisinde korunması ve olayların oluştuğu çevreler ile ilgilenir8. Çevresel kriminoloji ilk olarak Ray Jeffery tarafından Çevresel Tasarım ile Suçun Önlenmesi adlı kitabında ortaya atılmıştır9. Bu yaklaşım klasik kriminolojinin temel ilkesini kullanır ki bu prensip suç işleme potansiyeli olan kişiyi suçtan caydırmaktır. Bu kişiyi caydırırken toplumu korur. Ancak çevresel kriminoloji temel olarak suçlu potansiyeli olan kişinin kendisinden çok suçun işlendiği çevreye odaklanmıştır.


1. Çevresel Tasarım Yoluyla Suçun Önlenmesi

Jeffery’e göre suçun sosyal nedenleri yanında biyolojik ve çevresel nedenlerin de incelenmesi gerekir. Suçun nedenleri aslında sadece bir bakış açısıyla değil bir çok disiplinin bir araya gelmesiyle daha net ortaya çıkar. Yani sosyal, politik, biyolojik ve psikolojik açıklamalar suçun nedenlerine inebilmek için gereklidir. Suçlunun beyninin içini anlayabilmek ne kadar önemliyse suçluluğa neden olabilecek dış çevre de o kadar önemlidir. Crowe’a göre yapılı çevrenin düzgün tasarımı ile etkin kullanımı suç davranışının ve suça maruz kalma korkusunun azalmasına yol açar ve bu yolla hayat kalitesi artar10. Jeffery çevresel tasarım ile suçun önlenmesi yaklaşımı konusunu ilk kendi yazdıklarıyla başlatsa da sonradan kendi yaklaşımını Oscar Newman’ın savunulabilir alan yaklaşımı üzerine oturtmuştu. Bunun bir nedeni de kendi yaklaşımını çok karmaşık bulmasıdır.

Savunulabilir alan ise Newman tarafından şöyle tanımlanmıştır11: Bir yerleşim çevresinin fiziksel karakteristiklerinin- binaların planı, genel yerleşim özellikleri gibi - orada oturanlar için kendi güvenliklerini sağlamalarında anahtar kişiler haline gelmelerine izin verecek şekilde işlev görmesidir. Burada daha sonra detaylarına inilecek başlıca teorilerde de bulunan bir güçlendirme yaklaşımı söz konusudur. Çevresel tasarım yoluyla bir yerde yerleşik olan bireyler suçun önlenmesi açısından yetkin kılınmış olurlar. Kağıt üzerinde olmasa da ortamın bu güçlendirmeyi yapması sağlanmaya çalışılır. Örneğin bir sokakta gasp yapmak isteyen bir suçlu etraftaki binalardan bir çok kişinin kendisini görebileceği ve müdahale edebileceği bir ortamda bu suçu işlemeye cesaret edemeyebilir. Kendine daha tenha ve gözetimden uzak bir yer aramak ister. Bu tenha ve suça açık alanların mümkün olduğunca azaltılması ya da kontrol altına alınması gerekir.

TASAM Yayınlarının "Devlet Doğasının Değişimi: Güvenliğin Sınırları" isimli kitabından alınmıştır.
“Devlet Doğasının Değişimi: Güvenliğin Sınırları“ e-kitabı için Tıklayınız
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2634 ) Etkinlik ( 212 )
Alanlar
Afrika 73 621
Asya 95 1029
Avrupa 22 633
Latin Amerika ve Karayipler 14 66
Kuzey Amerika 8 285
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1346 ) Etkinlik ( 51 )
Alanlar
Balkanlar 24 282
Orta Doğu 21 595
Karadeniz Kafkas 3 294
Akdeniz 3 175
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1288 ) Etkinlik ( 74 )
Alanlar
İslam Dünyası 56 778
Türk Dünyası 18 510
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1994 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
Türkiye 77 1994

Arjantin ise 45 milyonluk nüfusu, 2 milyon 791 bin kilometrekarelik yüzölçümü ve 518 milyar doları aşan GSYİH’sı ile Latin Amerika’da önemli bir siyasi ve ekonomik bir aktör olup üyesi olduğu bölgesel ve küresel uluslararası örgütler içindeki aktivitesi ile dikkatleri üzerine çekmektedir. Arjantin, ...;

Üstüne inceleme yapılan devletin, “modern devlet” yani “burjuva devleti” olduğunu hatırlatmak gerekir. Ancak burada, Pierre Clastres’nin1 ilkel (ilksel) toplulukların, siyasal yapılanmalarıyla “devlete karşı” topluluklar oldukları ve ilksel halkların tarihinin devlete karşı mücadeleler tarihi olduğu...;

Güvenlik üzerinden yeni ittifakların gelişmesi ise başat ülkelerin aldıkları risklerden ve inisiyatiflerden okunabilmektedir. Mülkiyet ve güç kavramlarının niteliği ile iş modeli tarihsel olarak değişmektedir. “Başarıda Başarısızlık” sendromu yaşayan AB’nin geleceğini; Brexit sonrası Batı’da yeniden...;

Klasik diplomasiye ekonomik, sosyal, kültürel ve insani alanlarda açılım imkanı sunan kalkınma işbirliğindeki aktörlerin etkili koordinasyonu için proje, program ve proaktif inovasyon desteği sağlamak üzere kurulan TASAM Kalkınma ve İşbirliği Enstitüsü’nün resmî internet sitesi yenilendi.;

Emekli Albay Dr. Cengiz Topel Mermer’in “Yeni Soğuk Savaşın Sıcak Cephesi Himalayalar’da Çin-Hint Çatışması” isimli yeni kitabı TASAM Yayınları tarafından kitap ve e-kitap olarak yayımlandı.;

Meriç ile Karasu arasında bulunan ve Meriç, Rodop ve İskeçe illerinden oluşan bölgede, 1923 yılında imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile bugün yaklaşık 150 bin Müslüman Türk yaşamaktadır. ;

Türkiye’nin 7 ana bölgesi ve 81 ilimizin her birinin akademik, sosyal, kültürel ve ekonomik kalkınması ile Ülkemizin yapısal dönüşümüne stratejik, bilimsel, derinlikli katkılar sağlamak üzere kurumsal altyapısı oluşturulan TASAM Türkiye Mükemmeliyet Merkezleri’nin resmî internet sitesi açıldı.;

Son günlerde Türk Dış Politikasının en sıcak konularından birisi Amerikan ve NATO güçlerinin ayrılmasından sonra Kabil Havaalanının güvenliği konusunda ortaya konulan tekliftir. ;

Türk Dünyası Bilim ve Teknoloji Kurultayı

  • 25 May 2022 - 27 May 2022
  • CVK Park Bosphorus Oteli -
  • İstanbul - Türkiye

"Türkiye - Rusya İlişkileri" Konferansı

  • 22 Haz 2005 - 22 Haz 2005
  • İstanbul - Türkiye

3. Türkiye - Çin Forumu

  • 15 Eki 2018 - 20 Eki 2018
  • Pekin - Çin

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır.

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin bugünü ve geleceğinin ele alındığı Avrupa Birliği Sempozyumu, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) ile Türk Avrupa Bilimsel ve Eğitimsel Araştırmalar Vakfı (TAVAK) işbirliğinde 02 Şubat 2018’de İstanbul Taksim Hill Otel’de gerçekleştirildi.

Rusya'nın hem Avrasya bölgesine hâkim olmak hem de dünya politikalarında lider aktörlerden biri olmak amacıyla geliştirdiği Avrasyacılık tartışmaları, analitik olarak klasik ve modern olarak değerlendirilebilir.

Soğuk savaşın ardından, “yeni dünya düzeni“ olarak adlandırılan dönem, hegomonik bir güç olarak beliren ABD’nin “büyük vaadi“ ile başladı: “Demokrasiyi dünyada yaygınlaştırmak“. Bu “büyük“ vaad, yoksulluk, adaletsizlik ve şiddet dolu bir dünyayı kurmak biçiminde gerçekleşti ve iki “siyasi/askeri“ ar...