İpek Yolu Belleği, Barış Gelişim ve Uluslararası İş Birliği

Makale

Çalışmanın amacı, ortak hafızanın bir meselesi olarak, İpek yolu tasarısı ile geçmişe dayalı hafızası arasında ilişki kurmak. Buradaki kritik nokta, geçmişe dayalı ortak hafızanın bizi barışa mı yoksa çatışmaya mı yönlendireceğidir. Geçmişi hatırlamak yaralayıcı olabilir ya da gurur verici, özgüveni arttırıcı olabilir....

Giriş: Hatırlamak, Unutmak Meselesi ve Barış ya da Çatışma Güdüsü

Çalışmanın amacı, ortak hafızanın bir meselesi olarak, İpek yolu tasarısı ile geçmişe dayalı hafızası arasında ilişki kurmak. Buradaki kritik nokta, geçmişe dayalı ortak hafızanın bizi barışa mı yoksa çatışmaya mı yönlendireceğidir. Geçmişi hatırlamak yaralayıcı olabilir ya da gurur verici, özgüveni arttırıcı olabilir. Ortak hafıza bizi hapsedebilir ve durgunluğa neden olabilir ya da daha fazla ilerleyebilmemiz için bize ilham olabilir. Geçmiş, bir lideri savaşa ya da barışa teşvik edebilir. Geçmişi hatırlama ya da unutma arzusu politik dürtülerce şekillenir, ve bu arzu politikacılar tarafından olduğu kadar siyasi gruplar ve bağımsız araştırmacılarca da şekillendirilebilir. Ve bu arzu politik amaçlar, psikolojik güdüler ve etik taleplerle bozulabilir/saptırılabilir.

Geçmişi hatırlamak, bilhassa acı verici bir geçmişi, etik ,hukuki ve değerlerle de bağlantılı bir meseledir. Geçmişle başa çıkmanın önemli bir özelliği ve acı dolu geçmişi anabilmenin tek yolu adaleti sağlamaktır. Bu, çatışmaların çözümünde ve savaş sonrası barışın sağlanmasında, iç çekişmeler ve siyasi kargaşa durumunda ayrıca anlamlıdır. Acı hatıraların önemi, toplumun, ulusun, uluslararası toplumun değerlerini bir araya getirerek gelecekleri için temel oluşturmasıdır. Dahası, ulusal ve/veya uluslararası topluma değerler üzerinde fikir birliğine ulaşmak ve ilkelerle üyelerine bir daha asla acı verici geçmişin yaşanmamasının önemi konusunda liderlik edebilir.

Hatırlamak ile ilişkili politik ve etik, kritik sorular: Ne kadarını unutmalıyız? Geçmişin ne kadarını hatırlamalıyız? Eğer mümkünse kimi ve neyi bağışlamalıyız? Bu sorulara cevap olarak, Ricoeur(2009) ,uzlaşmanın ve ayrımcı olmaktansa birleştirici olmanın öneminin altını çiziyor. Riceour bize, hatırlamak,unutmak ve affetmenin; bizi geçmişte birleştirecek bir yol, barışın tesisi ve ortak kimlik ve değerlerin oluşturulması adına bir umut olduğunu anlatıyor.

Geçmişteki meselelerle başa çıkma konusunda kritik nokta, Nietszche’nin “On the Uses and Misues of History for Life“ adlı eserinde tarihteki önemli suistimallere odaklanılarak açıklanmıştır. Nietzsche’ye göre zararlı olan; İster insan isterse bir kültür olsun, unutmanın, derin düşünmede, tarihsel duygularda, yaşanması kötü gelen ve sonunda telef eden bir derecesidir. Nietzsche bunun yanında bize, kendimizi geçmişi hatırlamanın olumsuz cehresinden azat etmek adına bize umut verecek bir çatışmanın çözümünü hatırlamayı seçmemizi söylüyor. Tarihi faydalı şekilde kullanmak amaçlı, Nietzchenin teklifi, tarihin belirliliğini gelecek için bir çözüme/çareye dönüştürecek ve abartılan tarih-anıtsal tarihi karşılaştıracak bir kavramsal çerçeve. Nietzche’nin tezi, tarihin abartılması ve çok fazla tarihle meşgul olmanın insanlar için zararlı olduğudur. Ancak Nietzsche, anıtsal tarihin büyük projelere ilham vermek ve hayat enerjisi sağlamak adına yararlı olabileceğini de kabul etmektedir.

Geçmişe anıtsal bir anlam yüklemek ilerlemeyi ve büyük projeleri arzulayan insanların seçimidir. Nietzsche’nin deyimiyle bu , başarı ve güç için büyük bir kavga veren, bir rol model,öğretici,destek arayan ve çağdaşları arasında bulamayan adamların seçimidir. Bu argümana dayanarak bu, vizyonu ve projeleri olmayan, güçsüz, durağan ve kaybolmuş bir adamın seçimiyle tarihte olumsuz bir durumun yüklenmesiyle sonuçlanabilir. İyi bir geleceğin hatırı için ihtiyaç olan, geçmişin olumsuz görüntüsünden korunmak. Nietzsche, bizi ufkumuzu tarihle kapatmaktansa, tarihi gelecek ve yeni projeler için bir vizyon olarak kullanmamız adına uyarıyor.

“ İnsanın doğal olarak içinde sahip olduğu güçlü köklere el koyulabilir ya da bunlar geçmişinden zorla kopartılabilir. Ve eğer çok güçlü ve engin bir doğa hayal edebilirsek ,tarihsel bir duygunun tamamen gelişebileceğini veya zarara neden olabileceğini kabul ederiz/ farkederiz. Geçmişteki herşey,kendi içinde ve bir çok farkın içinde,bu doğa üzerine çekilebilir, ona dönüşebilir ve adeta kana dönüşebilir. Boyun eğdirilmemiş doğa, nasıl unutacağını bilir. O artık yoktur. Ufuk kapanmış ve tamamlanmıştır ve hiçbirşey orada bunun ötesinde adamlar,tutkular,doktrinler ve amaçlar olduğunu hatırlatamaz.“

İpek Yolu Belleği ve İpek Yolu Rönesansı

Yazar, Nietzsche’nin geçmiş problemleri çözme konusundaki anlaşı içinde Richardson’un çalışmalarından yararlanmıştır.

İpek Yolu projesinin yansıtılmasında, Nietzsche’nin tarih felsefesinden ve Ricoeur’un tarihin makul ve mutlu anılarını kavramsallaştırmasından ne ders çıkartılabilir? Ricoeur’un çalışmasıda dayanarak, İpek Yolu belleğinin, ortak kimlik oluşturulması ve barışın değerlerinin paylaşılmasını sağladığını savunuyorum. Nietzsche’nin tarihi kullanma tezinden hareketle, İpek yolunun ufkumuzu daratmaktan ziyade bize İpek Yolu rönesansını inşa edecek vizyon vereceğini ve farklılıklar içinde bir uyum yaratacağını iddia ediyorum. İpek Yolu’nun anıtsal tarihi, barış ve ilerleme adına büyük işlere kalkışacak güçlü kadın ve erkeklere geniş fikir sağlayacaktır. İyi bir proje, belirli olaylar konusunda ustaca şekillendirilmiş bir kamu belleği gerektirir. Kamu belleğinin şekillendirilmesinde, kitle iletişim araçları, entelektüel çevreler ve bunların politik gücünün oynadığı birer rol vardır. İpek Yolu belleğinin şekillendirilmesinde ve bunun dışında fikirierin yaratılmasında, politikacılar ve aydınlar önemli rol oynayacaktır.

On asır önce, İpek Yolu, İmparator’un Yolu olarak bilinen, Doğu-Batı bağlantısını sağlayan, iki süper güç olan Çin ve Kutsal Roma İmparatorluğu’nu birbirine bağlayan ilk anayoldu. Bugün bu bellek , sorunları çözmede farklılıkların uyumunu baz alarak, çok uluslu düşünme şeklini ve uluslararası iş birliğini üretmektedir.

Eski İpek Yolu’nun Yeni İpek Yolu Stratejisini Doğurması

2000’lerde hızlanan İpek Yolu projesi sürecine, 90’ların ortasından itibaren birçok ülke ilerleme ve bölgesel ve küresel iş birliği adına dahil oldu. Bu kapsamda oluşturulan bölgesel iş birliklerinden bazıları şu şekidedir:

-TRACECA

-CAREC

-SPECA

-INOGATE

-MSR

TRACECA projesi 1998 yılına kadar dayanmaktadır. Proje, demir yolu ile deniz yolunu birleştiren bir ulaşım ağı kompleksidir. Projenin hedefi, ülkeler ve bölgeler (Avrupa, Kafkasya, Orta Asya, Uzak Doğu) arasında bir bağlantı oluşturmak. Koridor, Doğu Avrupa’dan başlayarak (Bulgaristan, Romanya, Ukrayna) Turkiye’den geçiyor. Bölgeleri birleştiren bu rota, Karadeniz’den geçerek Poti limanlarına ulaşıyor ve Gürcistan’da, Güney Kafkasya ulaşım ağları da kullanılarak bu bölgeden Türkiye’ye doğru bağlanıyor. Sonrasında Azerbaycan’dan Hazar feribotlarıyla, TRACECA rotası Orta Asya ülkelerinde bulunan tren ağına bağlanıyor( Türkmenistan-Kazakistan). Bu ülkelerdeki ulaşım ağları Özbekistan, Kırgızistan,Tacikistan üzerinden geçiyor ve Çin sınırına ve Afganistan’a ulaşıyor. Bu proje özellikle İpek Yolu çağının en ünlü yolunun canlandırılmasına katkıda bulunmaktadır.

CAREC ise İpek yolu ülkelerinin gelişimine destek olmak ve iyi ilişkilerin geliştirilmesini sağlamak adına bir diğer önemli program. Bu programa dahil on partner ülke (Afganistan, Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan, Pakistan, Çin, Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan), işbirliğine bağlı gelişimi sağlamak, büyüme ve yoksulluğun azaltılması konularında birlikte çalışmaktadır.

SPECA, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan,Özbekistan, Türkmenistan başkanlarınca 1998’de oluşturulmuştur. Programa, 2002’de Azerbaycan, 2005’te ise Afganistan katılmıştır. İki kıta arasında bir potansiyel ulaşım merkezi ve terörizm,radikal din hareketleri, uyuşturucu kaçakçılığı gibi global güvenlik tehditlerine karşı aktif rol oynayacak bir proje olarak tanımlanmıştır.

INOGATE, 1996’da oluşturulmuştur. Hedefleri şu şekilde listelenebilir, enerji güvenliğinin sağlanması, AB ilkeleri çerçevesinde enerji pazarlarının yakınlaştırılması, sürdürülebilir enerjinin gelişiminin desteklenmesi, bölgeyi yatırımlar için cazip, ilgi çekici hale getirmek.

MSR, Çin ve Sri Lanka tarafından geliştirilmiştir. Şubat 2013’te iki ülke bir araya gelerek projenin inşasına başladılar. Başkan Xi Jinping’in Ekim 2013’teki Güneydoğu Asya seyahati sırasındaki öneriden doğdu, Endonezya parlamentosundaki “Çin ve ASEAN ülkeleri arasındaki denizcilik iş birliğinin geliştirilmesi“ adlı konuşma esnasında geliştirilmiştir.

Türkiye’nin İpek Yolu Projesi

İpek Yolu’nun canlanması Türkiye’nin çok boyutlu dış politikasının önceliklerinden biridir. Türkiye’nin İpek Yolu vizyonu “ İpek Yolunun demir yolu ağları, ıulaşım noktaları, gümrükler, enerji koridorları ve doğal boru hatları ile bağlantısını kapsamlı şekilde geliştirerek, bölgeyi dünya ekonomisinin önemli oyuncularından biri haline getirmektir.“ Kasım 2008’de “İpek Yolu, Gelişim Yolu“ isimli program geliştirildi ve Haziran 2010’da Kalkınma Bakanlığı himayesinde devreye girdi. Bu projeye katılan diğer ülkeler, Azerbaycan , Gürcistan, Hindistan, Irak, İran, Kazakistan,Kırgızistan,Moğolistan, Özbekistan,Pakistan, Afganistan, Çin, Rusya, Suriye, Tacikistan, Güney Kore şeklindedir. Proje öncelikle ulaşım, güvenlik, lojistik ve sınırlardaki gümrük prosedürleri konularına odaklanmaktadır. Türkiye’de bu hususta özellikle önemli olan şehirler, Gaziantep, Adıyaman ve Kilis’tir.

Sonuç ve Politika Tavsiyeleri

İpek Yolu Projesi, Yunan felsefesinin kozmopolitliği ile Konfüçyüsçü düşüncenin farklılıkların uyumu fikrini birleştirmektedir. İpek Yolu belleği, farklılıkların çatıştığı bir bölgede, bölgesel iş birliğini doğurmuş ve karşılıklı ilişkileri geliştirmiştir. Bu bellek, din ve etnisitenin insanları ayrıştırdığı topraklarda, insanlar arasında yeni projeleri geliştirmektedir. Tüm tartışmalara rağmen, İpek Yolu’nun eski hikayesi, daha çok modern bir Asya-Avrupa iş birliğine evrilmiştir.

Acil bir ihtiyaç olarak, yeni nesilin, daha iyi bir geleceğin inşası adına, Eski İpek Yolun’dan ders çıkartması sağlanmalıdır. Bunun yanı sıra, öğrenci değişim programlarının oluşturulması bir gerekliliktir ve ortak araştırma ve eğitim aktivitelerinin organizasyonu hayati önem taşımaktadır. Toplumsal cinsiyet adına, kadın girişimcilerin entegrasyonu ve kadınların resmi karar süreçlerine katılımları , kimilerinin acilen yoksullukla mücadele programlarına ihtiyaç duyduğu, İpek Yolu ülkelerinde hızlı gelişim için önem arz etmektedir. Kadınlar, gelişen pazar ekonomisine sahip ülkelerde ekonomik büyümenin anahtarıdır.

Son olarak, Sivil Toplum Örgütlerinin bölgesel ve uluslararası düzeyde gelişim adına önem arz eden itici gücü göz önünde bulundurulmmalıdır. İpek yolu’nda bir bağlantı yaratılmasında ,STK’lar , farklı katmanlarrın harekete geçirilmesiyle İpek Yolu gelişim ve iletişiminde anahtar nitelik taşımakta. Belki de İpek Yolu Barış Ödülü “second track“ diplomasi için iş dünyası,STK’lar, akademisyenler ve sanatçıların da dahil olduğu bir hazırlık dönemi olabilir.

ÇEVİREN: ECE MOZAKOĞLU

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2643 ) Etkinlik ( 216 )
Alanlar
Afrika 73 621
Asya 97 1035
Avrupa 22 634
Latin Amerika ve Karayipler 16 68
Kuzey Amerika 8 285
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1348 ) Etkinlik ( 51 )
Alanlar
Balkanlar 24 283
Orta Doğu 21 596
Karadeniz Kafkas 3 294
Akdeniz 3 175
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1288 ) Etkinlik ( 74 )
Alanlar
İslam Dünyası 56 778
Türk Dünyası 18 510
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1995 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
Türkiye 77 1995

Daha önce, bu platformda kaleme aldığımız bazı çalışmalarda sıklıkla ifade etmiştik ki; bugün Balkanlar olarak adlandırılan Avrupa topraklarının “Batı Medeniyeti”nin dışında tutulmasının en kolay yolu, onu asla tam manası ile tanımlamamak olarak belirlenmişti. ;

Meksika ise yaklaşık 2 milyon kilometrekarelik yüzölçümü ile Orta Amerika’daki stratejik konumu, 124 milyon civarındaki nüfusu, insan kaynağı, 1,223 trilyon GSYİH ile büyüyen ve gelişen ekonomisi, BM, Amerika Devletleri Örgütü (ADÖ), Rio Grubu, OECD, ANDEAN, Orta Amerika Entegrasyon Sistemi (SICA),...;

Afganistan, dünyadaki hemen her sorunun önüne geçti. Gazze’ye artık sadece göz ucu ile bakıyoruz. Yemen’i unuttuk gibi. Doğu Akdeniz ve Kıbrıs, Libya ve deniz yetki alanları ile ilgili belirsizlikler sanki bir kenara itildi. ;

Suudi Arabistan ise Asya’yı Afrika’ya ve Akdeniz’i Hint Okyanusu’na bağlayan bölgedeki stratejik konumu, Arap ve İslam dünyasındaki öncü rolü, 34 milyon’a yaklaşan dinamik nüfusu, doğal kaynakları, kanıtlanmış dünya petrol rezervlerinin yaklaşık % 20’si ile enerjide öncü ülke oluşu, turizm ve insan ...;

Türkiye’de ve dost/kardeş ülkelerde stratejik vizyonu temsil eden devlet adamları ile bürokratlar, bilim insanları, kurumlar, iş insanları, sanatçılar, siyasetçiler ve gazeteci-yazarları onurlandırmak amacıyla 2006 yılından beri gerçekleştirilen TASAM Stratejik Vizyon Ödülleri’nin resmî internet sit...;

Brezilya ise 213 milyonu aşan nüfusu ile dünyanın altıncı ve 8,5 milyon km² üzerindeki yüzölçümü ile beşinci büyük ülkesi olarak Latin Amerika’da önemli bir siyasi ve ekonomik güç ve küresel düzeyde önemli bir aktördür. 2 trilyon dolar civarındaki GSYİH’sı ile Latin Amerika’nın en büyük, dünyanın do...;

Muhammed Nadir Şah, Afgan kraliyet ailesi üyelerinden birisidir. Amanullah Han ile aynı soydan gelmektedir. Nadir Şah, Amanullah Han’ın kuzenidir. Eski Afgan Emiri Dost Muhammed’in yeğeni Mehmet Yusuf Han’ın oğludur. ;

Doğu; nüfuz ve müdahale etmeye çalışan Batı’ya karşı müdafaanın sınırları, özellikle sömürgecilik dönemi süresince ve Sanayi Devrimi sonrasında gerçekleştirilen etkiye karşı geliştirilen tepki olarak nitelenebildiği gibi, Batı’nın sınırlarını çizdiği (Edward Said’in ifade ettiği) “bağımlı ırkların” ...;

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır.

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin bugünü ve geleceğinin ele alındığı Avrupa Birliği Sempozyumu, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) ile Türk Avrupa Bilimsel ve Eğitimsel Araştırmalar Vakfı (TAVAK) işbirliğinde 02 Şubat 2018’de İstanbul Taksim Hill Otel’de gerçekleştirildi.

1982 Anayasası'nın defalarca değişikliğe uğramasına rağmen iskeletinin değiştirilememesi nedeniyle Türkiye'nin yeni bir anayasaya gereksinimi olduğu konusunda kamuoyunda genel bir konsensüs bulunmaktadır.

Bu rapor, Türk savunma sanayiinin gelişme sürecinin sürdürülebilirliginin ve ihracat potansiyelinin arttırılmasında, şekillendirilecek geleceğe uygun; insan sermayesi, yapı, süreç ve stratejilerin tasarlanmasına ışık tutmak, bu kapsamda alınabilecek tedbirleri saptamak maksadıyla hazırlanmıştır.

Rusya'nın hem Avrasya bölgesine hâkim olmak hem de dünya politikalarında lider aktörlerden biri olmak amacıyla geliştirdiği Avrasyacılık tartışmaları, analitik olarak klasik ve modern olarak değerlendirilebilir.

Soğuk savaşın ardından, “yeni dünya düzeni“ olarak adlandırılan dönem, hegomonik bir güç olarak beliren ABD’nin “büyük vaadi“ ile başladı: “Demokrasiyi dünyada yaygınlaştırmak“. Bu “büyük“ vaad, yoksulluk, adaletsizlik ve şiddet dolu bir dünyayı kurmak biçiminde gerçekleşti ve iki “siyasi/askeri“ ar...