Farkında mısınız hala uzun vadeli hesap yapamıyoruz? İktisadi öngörü, plan ve perspektifler olsun olsun bir kaç aylık “orta vade“ ile ilgili olarak açıklanıyor. Ama artık herşeyin “yeni“ diye sıfatlandırılmaya başlandığı (yeni) Türkiye’de, yorumları da açıklanan “Yeni“ Orta Vade için yapmak gerek.
Eskisini Mumla, Şamdanla Ararız
Her ülkenin, her yapının ve her insanın akıp geçen zamana karşı yenilenme ihtiyacı var. Buna ister reform, ister teceddüt denilsin, “yeni“lenme olmazsa, aşınma, bozulma ve yok olma kaçınılmaz oluyor. Yeni ve yenileşme, genellikle iyileşmeyi çağrıştırsa da, her zaman için, “yeninin , eskiyi aratması“ riski var. Bu bağlamda “yeni“ açıklanan “yeni“ Orta Vadeli Program, son derece gerçekçi olan sorumlu Bakan’ın ağzından, “eskisini mum ve şamdanla aratır“ nitelikte. Yani Yeni Türkiye, yeni bir döneme, eski ve alışılmış zorluklarla giriyor.
Son Çeyrek’ten 2015 e Devrolunan Zorluklar
2014 yılının son çeyreği, Türkiye’yi dışardan ve içerden fitilli siyasi, iktisadi ve sosyal zorluklar ile 2015 e döndürmeye hazırlanıyor. Yükselen Dolar kuruna rağmen nasılsa hala 10.500 diye açıklanan kişi başına milli gelir, elbette bir büyümenin varlığına işaret ediyor. Ama bu Türkiye için yeterli olmayan, şişirilmiş ve enflasyonist olma riski yüksek bir büyüme. Nitekim, bu defa yanlış hesap, “Bağdat“ yolu kapalı olduğu için, Ankara’dan döndü ve büyüme revize edildi. İkinci çeyrekte %2 olan büyüme tahminini, 2014 için %3 e bağladık. Yine sorumlu Bakan, “Yeni“ Orta Vade için, iktisadi tehlike sıralamasını “yeni“ ledi. Artık birinci sırada %9 ile enflasyon var. %5.8 oranındaki, bence hala yüksek olan cari açık/GSYİH oranı ise mecburen Türkiye ekonomisinin iki numaralı “vatan haini“ ilan edildi. Yani Türkiye’nin geleceğine son çeyrekten ihanet eden en önemli değişken enflasyon.
Enflasyon “Yeni“ Değil
Ama “yeni“den ciddi bir tehdid. Nasıl böyle oldu? Çünkü bu güne kadar iç talep ve inşaat sektörü ile büyüyen Türkiye’de sınai büyüme hanidir bir küçülmeye dönmüş durumda. Eksi %4.6,sanayiye verilen tüm(selektif) teşvik vaadlerine rağmen, son çeyreğe devredilen umutsuz bir miras. Tarım zaten kuraklığın pençesinde. İhracat artışının sınırları da belli oldu. Çünkü Orta Doğu şahtı, şimdi şahbaz. AB ise yeni bir uçurumun eşiğinde. Rusya yaptırımları nedeni ile onlar mallarına ihraç pazarı aramakta.
ABD ticaret sekreteri, halen Türkiye aleyhine büyük bir açık veren Türkiye-ABD ticaretine ivme vermek için ayağımıza kadar geldi. Ama Bayan Penny Pritzker’in amacı, Türkiye’ye daha fazla mal ve hizmet satarak ticareti büyütmek. Yani ABD nin Türkiye’ye ihracatını arttırıp, Türkiye’den alınacak siyasi sözlere zemin hazırlamak. Türkiye bugüne kadar ABD piyasasına yeterince nüfus edemediyse bu Pritzker’in derdi mi? Türkiye ABD ye yapabildiği kadar ihracat yapar. Cürmü kadar piyasa kapar.
Buralarda İşsizlik te “Yeni“ Değil
Enflasyon iki haneye sadece bir basamak mesafede iken, resmi işsizlik rakamı onunla hem ahenk, yani %9. Evet kamu kesimi öğretmen atamalarını ve kamu istihdamını arttıracak. Ne olacak! özel sektöre de göz dağı verilir ve her şirket 3-5 işçi alır. Emir komuta zincirinin sivilleşmesi tek züğürt tesellisi olarak tezahür ve tecessüm eder. Ama bunca mesleki eğitimi kifayetsiz gizli işsizle, iktisadi verimlilik ne olur? Kalite ne hale gelir?
“Yeni“ Bütçe Hedefleri
Hızlı özelleştirme ile “etkinlik“ artacak, bütçe gelirleri de. Ne kaldıysa satalım ve yola devam edelim. Vergi artışları kaçınılmaz. Dolaylı ve dolaysız vergilerin enflasyon etkisi de hesaplanmalıydı bence. Savunma harcamaları artmayacakmış. Müttefiklerle veya müttefiklersiz yapılacak, kara harekatının bedelini “maya“ ile mi ödeyeceğiz? Ya artan veya 15 Ekim de yeterince taviz verilmezse artacak olan terör için alınacak polisiye önlemlerin karşılığını örtülü ödenekten mi karşılayacağız?
Aslan Payları Nerelere?
Bütçeden en büyük pay, “Yeni“ Orta Vadeli Program’da Ulaştırma ve Milli Eğitim için öngörülüyor. Ulaştırma yine inşaat, yine alt yapı, yine rant çarklarını yağlayacak fırsatlar demek. Teşvik sıralamalarını açıklamak iyi olur ki “Yeni“ Türkiye, demokrasinin olmazsa olmazı “şeffaflık“ ve “fırsat sıralamasını“ toplumsal adalet açısından gösterebilsin.
Milli Eğitim harcamaları hangi alanlara yapılacak? Bu harcamalara Başbakanın öğretim kadrolarına verdiği %35 lik zam sözü dahilse, büyük bir kısmı cari harcamalara gidecek demektir. Teknik ve mesleki eğitimde fırsat en fazla hangi alanlara kaydırılacak? Kamu yatırımlarında ihaleleri almak için kıstaslar eskisi gibi mi olacak? Yoksa 2015 seçimleri öncesinde bunlar da yenilenecek mi?
Kısa Vadede Temkin Çok, Orta Vadede Umut Az
Açıkçası “yeni“ Orta Vade, bana “Yeni Omo“dan daha az yeni ve bilindik, verdiği umut ve heyecan da eskisinden kifayetsiz gözüktü. İç ve dış jeopolitik risklerin gölgsindeki Türkiye’yi kolay günler beklemiyor. Lütfen daha fazla germeyelim bu ülkeyi.
