Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır. İki kadim kültürün temsilcilerinin 20. asrın son çeyreğinden itibaren küresel arenada yükselişe geçmesiyle birlikte milliyetçilik rüzgârının bu ülkelerin yelkenlerini doldurduğu dikkat çekmiştir. Bu arada aralarındaki kronik sınır sorunu da milliyetçilik duygularını beslemiştir. Milenyuma güçlenerek giren iki ülke de temkinli dış politikalarını terk ederek güç politikalarına eğilim göstermiş ve bölgesel ölçekten küresel ölçeğe geçmeye yönelik adımlar atmaya başlamıştır. Bu iki ülkenin yükselişinin Asya’nın diğer yükselen güçleriyle birleşmesiyle yarattığı sinerji dikkat çekerken, dünyanın küresel güç mücadelesinin ağırlık merkezi de Asya-Pasifik coğrafyasına kaymaya başlamıştır. Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC)’nin gelişme potansiyelinin küresel hegemonyasını tehdit edeceğini değerlendiren ABD, bu bağlamda yeni bir atılım başlatmıştır. “Pivot Asya“ olarak adlandırılan bu strateji, ÇHC’nin yükselişini dengeleme noktasında, Hint-Amerikan işbirliği zemininde hayata geçirilirken, ÇHC‘yi de Pakistan ve Rusya ile denge arayışına itmiştir.
Bu gelişmeler Çin-Hint rekabetini artırıp iki ülkedeki milliyetçi uyanışı hızlandırırken, Çin-Hint rekabeti özellikle son on yılda ivme kazanmıştır. Bu dönemde her iki ülkede milliyetçi liderler güçlenirken sınır sorunu da politik bir kaldıraç olarak kullanılmıştır. 2012 yılında iktidara gelen Çin Devlet Başkanı Xi Jingping, 2013 yılında OBOR (One Belt One Road-Bir Kuşak-Bir Yol) Projesi ile ÇHC’nin küresel arenaya çıkışını ilan etmiştir. ÇHC bu atılımın taşıyıcı kolonlarından biri olan CPEC (China - Pakistan Economic Corridor-Çin Pakistan Ekonomik koridoru-ÇPEK) Projesi kapsamında Pakistan’da yaklaşık 44 milyar dolarlık bir yatırımı hayata geçirmiştir. Gwadar Limanı’nı Şincan Özerk Bölgesi başkenti Kaşgar ile bağlamayı başaran ÇHC, Gwadar Limanı’nda savaş gemisi de konuşlandırmıştır. Bu dönemde ÇHC, Güney Çin Denizi, Sarı Deniz ve Tayvan üzerindeki hak iddialarını da atak bir şekilde hayata geçirirken Xi Jingping, Çin Komünist Partisi (ÇKP)’nin 2017 Eylül’ündeki kongresinde aldırdığı bir kararla Parti Genel Sekreterliği (aynı zamanda Devlet Başkanı) görev süre sınırlamasını kaldırarak adeta krallığını ilan etmiştir. Bundan sonra Xi Jingping liderliğindeki ÇHC, ülke içi güvenlik hassasiyeti yaratan konuların üzerine demir bir yumruk ile gitmiştir. Çin Yönetimi bu kapsamda Şincan ve Hong Kong’taki muhalif hareketleri ezmekten kaçınmamıştır.
Hindistan’da da bu dönemde benzer bir gelişme yaşamıştır. 2014 yılında iktidara gelen Hindu milliyetçisi BJP lideri Narendra Modi ülkenin seküler yapısını törpüleyerek, Hindu milliyetçiliğini dayatan bir politikayı hayat geçirmiştir. Modi Yönetimi dış politikada da atak bir tutum izleyerek Güney ve Güneydoğu Asya ile Hint Okyanusu coğrafyasında ÇHC ağırlığını azaltmak için bir inisiyatif başlatmıştır. Başbakan Modi, bu politikaları hayata geçirirken ciddi bir ABD desteğini arkasına almanın yanı sıra Tayvan, Japonya, Avustralya, Yeni Zelanda ve Güney Kore ile işbirliği yapmıştır. Mayıs 2019 seçimlerinden başarıyla çıkarak iktidarını sağlamlaştıran Modi, Haziran 2019 ayından itibaren içeride ve dışarıda milliyetçi politikalara hız vermiştir. Keşmir’in özel statüsünü 05 Ağustos 2019 ‘da kaldıran BJP iktidarı, bu eyaleti dış dünyaya kapatarak askerî kordon altına almıştır. ÇHC ile aralarındaki tartışmalı Himalaya sınırlarında yol inşaat projesi başlatan BJP Hükümeti, kuzeydoğu eyaletlerindeki ayrılıkçı hareketlerin üzerine sert bir şekilde gitmenin yanı sıra Müslümanları dışlayan vatandaşlık ve özel hukuk yasalarını hayata geçirmiştir. Başbakan Modi’nin bu uygulamaları ülke içi protestoları artırırken toplumlar arası kutuplaşmayı körüklemiş ve bir şiddet patlamasına neden olmuştur. Hindu milliyetçiliği ekseninde hayata geçirilen politikalar ülkeyi hem içeride hem de dışarıda zora sokmasına rağmen BJP iktidarı geri adım atmamıştır. 2020 yılının Mayıs ayında, bütün dünya korona virüs ile mücadele ederken, BJP iktidarının 2019 sonlarında Himalayalar’da hayata geçirmeye başladığı yol inşa projesinin ÇHC ile yeni bir krize neden olduğu ortaya çıkmıştır.
İki ülkenin sınırda tekrar askerî olarak karşı karşıya geldiği bu dönemde hazırlanan çalışmadaki amaç; Çin- Hint sınır krizini, iki ülke arasında sürüncemeli çatışmaya neden olan alt yapısıyla birlikte inceleyerek, sorunun anlaşılmasına katkı sunmaktır.
1. TARİHİ SÜREÇ
a. Himalayalar’da Çin-Hindistan İlişkilerinin Tarihi Zemini
İki kadim kültürün Himalayalar coğrafyasındaki doğrudan ilişkileri, ilk yerel Hint İmparatorluğu olan Maurya İmparatorluğu ile Çin’in Han Hanedanlığı dönemine (M.Ö. 3.YY-M.S. 3.YY) kadar uzanır. Sonrasında bu iki kadim kültürün temsilcileri uzunca bir zaman güç parametrelerinde geride kalmış; bu süreçte işgalci krallıklar-imparatorluklar ile Himalayalar’ın yerel güçler arasında bir rekabet yaşanmıştır. Asya’nın merkezinden doğu ve güney istikametine doğru ilerleyen egemenlik mücadelesinin 19.YY’da netleşerek küresel boyut kazanmasıyla Himalayalar Silsilesi tekrar önem kazanmıştır. Bu dönemin küresel aktörleri olan Rus Çarlığı ile İngiliz İmparatorluğu Afganistan’da tampon bölge oluşturarak durmuş ve Batı Asya ile Himalayalar’da denge siyaseti takip etmiştir. Büyük Oyun (Great Game ) olarak adlandırılan bu stratejide aşılması güç Himalaya Dağları üzerindeki geçitler kritik değer taşırken, taraflar Himalayalar’ı ileri karakollar ile uzaktan kontrol etmeye çalışmıştır. Himalayalar’ın sert ve aşılmaz dağları üzerindeki sınırlar bu süreçte belirsiz kalmış ve önemli bir ihtilafa da neden olmamıştır.
Bu gelişmeler Çin-Hint rekabetini artırıp iki ülkedeki milliyetçi uyanışı hızlandırırken, Çin-Hint rekabeti özellikle son on yılda ivme kazanmıştır. Bu dönemde her iki ülkede milliyetçi liderler güçlenirken sınır sorunu da politik bir kaldıraç olarak kullanılmıştır. 2012 yılında iktidara gelen Çin Devlet Başkanı Xi Jingping, 2013 yılında OBOR (One Belt One Road-Bir Kuşak-Bir Yol) Projesi ile ÇHC’nin küresel arenaya çıkışını ilan etmiştir. ÇHC bu atılımın taşıyıcı kolonlarından biri olan CPEC (China - Pakistan Economic Corridor-Çin Pakistan Ekonomik koridoru-ÇPEK) Projesi kapsamında Pakistan’da yaklaşık 44 milyar dolarlık bir yatırımı hayata geçirmiştir. Gwadar Limanı’nı Şincan Özerk Bölgesi başkenti Kaşgar ile bağlamayı başaran ÇHC, Gwadar Limanı’nda savaş gemisi de konuşlandırmıştır. Bu dönemde ÇHC, Güney Çin Denizi, Sarı Deniz ve Tayvan üzerindeki hak iddialarını da atak bir şekilde hayata geçirirken Xi Jingping, Çin Komünist Partisi (ÇKP)’nin 2017 Eylül’ündeki kongresinde aldırdığı bir kararla Parti Genel Sekreterliği (aynı zamanda Devlet Başkanı) görev süre sınırlamasını kaldırarak adeta krallığını ilan etmiştir. Bundan sonra Xi Jingping liderliğindeki ÇHC, ülke içi güvenlik hassasiyeti yaratan konuların üzerine demir bir yumruk ile gitmiştir. Çin Yönetimi bu kapsamda Şincan ve Hong Kong’taki muhalif hareketleri ezmekten kaçınmamıştır.
Hindistan’da da bu dönemde benzer bir gelişme yaşamıştır. 2014 yılında iktidara gelen Hindu milliyetçisi BJP lideri Narendra Modi ülkenin seküler yapısını törpüleyerek, Hindu milliyetçiliğini dayatan bir politikayı hayat geçirmiştir. Modi Yönetimi dış politikada da atak bir tutum izleyerek Güney ve Güneydoğu Asya ile Hint Okyanusu coğrafyasında ÇHC ağırlığını azaltmak için bir inisiyatif başlatmıştır. Başbakan Modi, bu politikaları hayata geçirirken ciddi bir ABD desteğini arkasına almanın yanı sıra Tayvan, Japonya, Avustralya, Yeni Zelanda ve Güney Kore ile işbirliği yapmıştır. Mayıs 2019 seçimlerinden başarıyla çıkarak iktidarını sağlamlaştıran Modi, Haziran 2019 ayından itibaren içeride ve dışarıda milliyetçi politikalara hız vermiştir. Keşmir’in özel statüsünü 05 Ağustos 2019 ‘da kaldıran BJP iktidarı, bu eyaleti dış dünyaya kapatarak askerî kordon altına almıştır. ÇHC ile aralarındaki tartışmalı Himalaya sınırlarında yol inşaat projesi başlatan BJP Hükümeti, kuzeydoğu eyaletlerindeki ayrılıkçı hareketlerin üzerine sert bir şekilde gitmenin yanı sıra Müslümanları dışlayan vatandaşlık ve özel hukuk yasalarını hayata geçirmiştir. Başbakan Modi’nin bu uygulamaları ülke içi protestoları artırırken toplumlar arası kutuplaşmayı körüklemiş ve bir şiddet patlamasına neden olmuştur. Hindu milliyetçiliği ekseninde hayata geçirilen politikalar ülkeyi hem içeride hem de dışarıda zora sokmasına rağmen BJP iktidarı geri adım atmamıştır. 2020 yılının Mayıs ayında, bütün dünya korona virüs ile mücadele ederken, BJP iktidarının 2019 sonlarında Himalayalar’da hayata geçirmeye başladığı yol inşa projesinin ÇHC ile yeni bir krize neden olduğu ortaya çıkmıştır.
İki ülkenin sınırda tekrar askerî olarak karşı karşıya geldiği bu dönemde hazırlanan çalışmadaki amaç; Çin- Hint sınır krizini, iki ülke arasında sürüncemeli çatışmaya neden olan alt yapısıyla birlikte inceleyerek, sorunun anlaşılmasına katkı sunmaktır.
1. TARİHİ SÜREÇ
a. Himalayalar’da Çin-Hindistan İlişkilerinin Tarihi Zemini
İki kadim kültürün Himalayalar coğrafyasındaki doğrudan ilişkileri, ilk yerel Hint İmparatorluğu olan Maurya İmparatorluğu ile Çin’in Han Hanedanlığı dönemine (M.Ö. 3.YY-M.S. 3.YY) kadar uzanır. Sonrasında bu iki kadim kültürün temsilcileri uzunca bir zaman güç parametrelerinde geride kalmış; bu süreçte işgalci krallıklar-imparatorluklar ile Himalayalar’ın yerel güçler arasında bir rekabet yaşanmıştır. Asya’nın merkezinden doğu ve güney istikametine doğru ilerleyen egemenlik mücadelesinin 19.YY’da netleşerek küresel boyut kazanmasıyla Himalayalar Silsilesi tekrar önem kazanmıştır. Bu dönemin küresel aktörleri olan Rus Çarlığı ile İngiliz İmparatorluğu Afganistan’da tampon bölge oluşturarak durmuş ve Batı Asya ile Himalayalar’da denge siyaseti takip etmiştir. Büyük Oyun (Great Game ) olarak adlandırılan bu stratejide aşılması güç Himalaya Dağları üzerindeki geçitler kritik değer taşırken, taraflar Himalayalar’ı ileri karakollar ile uzaktan kontrol etmeye çalışmıştır. Himalayalar’ın sert ve aşılmaz dağları üzerindeki sınırlar bu süreçte belirsiz kalmış ve önemli bir ihtilafa da neden olmamıştır.
