NATO’nun Geleceği ve ABD’nin Etkisi

Makale

II. Dünya Savaşı sonrasında ABD, bir yandan Truman Doktrini’ni ve Marshall Planı’nı uygulamaya sokarken diğer yandan Sovyet istila tehdidine karşı Avrupa’yı koruyabilmek için yeni bir kolektif savunma esasına dayalı ittifak oluşturmaya çalışmıştır. ...

1. Giriş

II. Dünya Savaşı sonrasında ABD, bir yandan Truman Doktrini’ni ve Marshall Planı’nı uygulamaya sokarken diğer yandan Sovyet istila tehdidine karşı Avrupa’yı koruyabilmek için yeni bir kolektif savunma esasına dayalı ittifak oluşturmaya çalışmıştır. Senatör Vandenberg, Nisan 1948’de Senato’ya sunduğu bir karar tasarısında, ABD Başkanına, ABD’nin güvenliğini ilgilendiren ve karşılıklı yardıma dayanan “bölgesel ve diğer ortak anlaşmalara“ katılma yetkisinin verilmesini istemiş ve Vandenberg’in bu teklifi 11 Haziran 1948 tarihinde Amerikan Kongresi tarafından kabul edilmiştir. Vandenberg Kararı ile birlikte ABD, dış politikasında radikal bir değişiklik yapmış ve nükleer güce sahip ABD başta olmak üzere, Kanada ve Batı Avrupa ülkelerinin katılımıyla 4 Nisan 1949 tarihinde, Washington Antlaşması imzalanmış ve NATO (North Atlantic Treaty Organization/Kuzey Atlantik İttifakı) kurulmuştur.

Böylece BM örneğinde olduğu gibi NATO’nun kurulmasında da ABD önemli bir rol oynamıştır. Demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü gibi ortak değerler üzerine kurulmuş olan İttifak, başlangıcından itibaren Avrupa’da adil ve kalıcı bir barışın kurulması için çalışmaktadır.1 Söz konusu İttifakın kurulmasına öncülük eden ABD, 1950 yılının sonlarından itibaren Avrupa’da konuşlandırılacak ABD askerlerinin sayısını ve savunma harcamalarını arttırmış ve nihayet NATO’nun Avrupalı üyelerin de katkısıyla 1951 yılında Avrupa Yüksek Müttefik Kuvvetler Karargâhı (SHAPE) kurulmuştur. Kore Savaşı’nda İttifak içinde askeri entegrasyonun sağlanabilmesi için Avrupa Müttefik Yüksek Komutanı (SACEUR) pozisyonu ihdas edilmiş ve söz konusu göreve ilk komutan olarak Amerikalı General Dwight Eisenhower atanmıştır. Ayrıca İttifak’ın siyasi tarafını yönetmek üzere sivil bir genel sekreterlik makamı oluşturulmuştur.2 NATO Genel Sekreteri üye ülkeler tarafından seçimle göreve gelse de kritik SACEUR görevi Eisenhower sonrasında da ABD’li generaller tarafından yürütülmektedir. Bu görev NATO’nun askeri kanadında geleceğe yönelik taktik, teknik ve stratejik konulardaki karar mekanizmalarında etkin rol oynamaktadır. Soğuk Savaş boyunca NATO, karşısındaki en büyük düşman olan SSCB’ye karşı “savunma ve caydırıcılık“ stratejisini dikkate alarak hareket etmiştir. Soğuk Savaş’ın sona ermesi ile birlikte NATO’nun varlığı sorgulanır hale gelmiştir. Soğuk Savaş sonrasında dünya, etnik, dinsel ve kültürel farklılıkların sebep olduğu ayrılıkçı hareketler, etnik/mikro milliyetçilik, insan hakları ihlalleri, radikal dincilik ve küresel terörizm gibi çok çeşitli yeni tehditlerle karşı karşıya kalmıştır.

NATO üyesi ülkeler, krizlere karşı daha fazla işbirliği ve dayanışmanın sürdürülmesine önem verilmişlerdir. İlk olarak 1991 yılında Roma Zirvesi sonrasında yeni Stratejik Konsept yayımlanmış ve NATO askeri bir savunma örgütü olmaktan çıkarak küresel çapta görev alabilecek bir “güvenlik örgütü“ haline dönüşmüştür. Ayrıca Varşova Paktı üyelerinin tehdit olmaktan çıktığı değerlendirilerek; Doğu Bloğu ülkelerine yönelik açılım stratejisi kabul edilmiş ve son olarak Karadağ’ın İttifak’a katılımıyla NATO’ya üye ülke sayısı 29’a yükselmiştir. Dönüşüm yönündeki tüm çabalara rağmen NATO çeşitli sorunlarla karşı karşıya kalmıştır. Karşılaşılan en büyük sorun ABD ile Batı Avrupalı müttefikleri arasında liderlik ve sorumlulukların paylaşılması olmuştur.

Soğuk Savaş döneminde ABD, NATO içindeki askeri harcamaların yaklaşık yarısını tek başına sağlamıştır. Soğuk Savaş’ın dehşet dengesi ve SSCB’den kaynaklanan tehdidin büyüklüğü dikkate alındığında söz konusu mali külfet bir bakıma ABD tarafından karşılanmak zorunda kalınmıştır. Bu sayede ABD, NATO içerisinde liderlik etmede ve İttifak’ın politikalarının belirlenmesinde daha etkili olmuştur. Soğuk Savaş sonrası geçen süreçte ise ABD’nin Avrupalı müttefiklerine askeri harcamalarını artırmalarını istemesi konusu başta olmak üzere, her istediğini kabul ettirememesi ve İttifak içinde uygulamaya koymak istediği politikalara Batı Avrupalı üyeler tarafından zaman zaman itiraz edilmesi, ABD açısından mevcut durumun tekrar sorgulanmasına yol açmıştır. Hiç şüphesiz ABD’nin öncelikli olarak karşı çıktığı husus, henüz Avrupa güvenliğini sağlayamayan AB’nin SSCB’nin dağılmasından sonra ABD’nin NATO içindeki liderliğini sorgulamaya başlamasıdır. Ayrıca AB’nin NATO’nun dışında kendi güvenlik yapılanmasını oluşturmaya çalışması; gerektiğinde NATO’nun imkân ve kabiliyetinden faydalanmak istemesi ve askeri harcamalarını bu yönde yapması da ABD açısından kuşkuyla izlenmektedir. Bunun yanında AB’nin önceliğini kendi güvenliği açısından Avrupa kıtasına vermesi, süper güç olan ABD’nin, dünyanın herhangi bir yerinde meydana gelen/gelebilecek krizlere NATO vasıtasıyla kısa sürede müdahale edebilme imkânını da ortadan kaldırmaktadır. Bu durumda, halen olduğu gibi, ABD dünyanın çeşitli bölgelerinde kendi çıkarları doğrultusunda, devlet ya da devlet altı unsurlarla müttefiklik ilişkisine girebilmektedir. Donald Trump’ın ABD başkanı seçilmesiyle birlikte varlığı tekrar sorgulanmaya başlanılan NATO’nun gelecekte de etkin bir örgüt olarak varlığını sürdürmesinde ABD’nin İttifaka üyeliğinin devam etmesinin kritik bir rol oynadığı değerlendirilmektedir. İki bölüm halinde hazırlanan bu çalışmada Birinci Bölümde ABD’nin NATO’ya katkısına değinilecektir. İkinci bölümde ise NATO’nun geleceğine yönelik bir değerlendirme yapılarak çalışma sonlandırılacaktır.


2. ABD’nin NATO’ya Katkısı

ABD, NATO için her zaman en önemli üye devlet olmuştur. NATO’nun ilk genel sekreteri Lord Ismay’in ifadesiyle “Amerikalıları içeride, Rusları dışarıda ve Almanları kontrol altında tutmak üzere kurulan NATO“ Soğuk Savaş’ın bitmesiyle birlikte varoluş nedenlerinden biri olan Sovyet tehlikesinin ortadan kalkması ile sorgulanır hale gelmiştir. Soğuk Savaş sonrasında üye ülkelerin dış güvenlik konusundaki çıkarları birbirinden uzaklaşmış ve NATO muhalifi sesler yükselmeye başlamıştır. Bu dönemde Yugoslavya’nın parçalanmasıyla tam bir kriz yuvasına dönen Balkanlar’ın ve siyasal istikrarsızlık altında geleceği belirsizliğini koruyan Doğu Avrupa’nın durumu Avrupa için büyük bir tehdit oluşturmuştur. Avrupa’nın ortasında yaşanan Bosna katliamında Avrupalı devletler seyirci kalmış ve sorun ABD müdahalesi olmadan çözülememiştir. Alternatif arayışlara gidilmesine rağmen NATO, ortaya çıkan yeni tehditler karşısında kendisini hızla dönüştürmüş ve özellikle 50. Kuruluş yıldönümünde Washington Zirvesi’nde alınan tarihi kararlarla İttifak “alan dışı“ askeri operasyonları gerçekleştirebilecek duruma gelmiştir. Bu kapsamda NATO, kitle imha silahları, uluslararası terör, uyuşturucu ticareti, ırkçılık ve insan kaçakçılığı gibi problemlerin çözümünde kullanılabilir hale dönüştürülmesine karar verilmiştir. Alan dışı kavramı ile NATO’nun hem görev tanımı hem de operasyon sahası değişmiş; İttifak savunma örgütü olmaktan çıkarak güvenlik örgütüne dönüşmüştür. Soğuk Savaş döneminde olduğu gibi bu dönüşümde de en büyük ekonomik katkı ABD’den gelmiştir. Rusya’nın 2014’te Ukrayna’ya girmesi, Kırım’ı ilhak etmesi ve doğu Ukrayna’da bir Rus isyanının başlatılmasından bu yana üç eski Sovyet Baltık Cumhuriyetinde (Litvanya, Estonya ve Letonya) özellikle korku ve endişe yaratmıştır. Obama yönetimi sırasında ABD, Rusya’nın NATO sınırlarına saldırgan eylemleri karşında Polonya, Baltık devletleri ve Güneydoğu Avrupa’ya binlerce asker ve ağır silahdağıtmıştır.

Doğu Avrupa müttefiklerine yönelik olarak 2013’ten beri ilk kez ABD, tanklarını Avrupa’ya getirerek ve tam bir zırhlı tugayı konuşlandırarak, Moskova’nın güneyindeki Ukrayna’ya karşı destek ve güneydeki Rus hava, kara ve deniz tatbikatları karşısında Baltık ülkelerine güvence vermeye çalışmaktadır. Bunun yanında Avrupa’nın güvenliği, NATO’nun caydırıcılık önlemlerine katkısı, Almanya ve Polonya da dâhil olmak üzere Avrupa’da çok sayıda birlik konuşlandırması ve diğer ittifak güçleri desteklemek için hava kurtarma ve keşif gibi kritik kabiliyetlere sahip olan ABD’ye bağlıdır. ABD, Avrupa’daki tüm müttefiklerine nükleer şemsiye de sağlamaktadır. AB tarafından ortak güvenlik politikalarını gerçekleştiremediği sürece Avrupa’nın savunma ve güvenliğinin önümüzdeki yıllarda da NATO ve ABD’nin kontrolüne bırakılmak zorunda kalınacağı değerlendirilmektedir. İngiltere’nin AB’den çıkış kararı alması AB’nin NATO dışında kendi savunması için birlik içinde hareket etmesini engellemiştir. Konuyla ilgili olarak ABD Başkanı Trump, başka ülkelerin de AB’den çıkabileceğini tahmin ettiğini ifade ederek Almanya’nın AB’yi kendi çıkarları doğrultusunda kullandığı eleştirisinde bulunmuştur.3

TASAM Yayınlarının "Yeni Güvenlik Ekosistemi Ve Çok Taraflı Bedeli" isimli kitabından alınmıştır.
“Yeni Güvenlik Ekosistemi Ve Çok Taraflı Bedeli“ e-kitabı için Tıklayınız
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2763 ) Etkinlik ( 223 )
Alanlar
TASAM Afrika 77 647
TASAM Asya 98 1106
TASAM Avrupa 23 649
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 294
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1406 ) Etkinlik ( 54 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 23 623
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 189
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1304 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 518
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2053 ) Etkinlik ( 83 )
Alanlar
TASAM Türkiye 83 2053

Chang lae'nin Yenilebilir Ekonomi (2022) adlı kitabı, yıllar boyunca popüler kitapları aracılığıyla geliştirdiği anlatıyı netleştiriyor. Kendisi bu kitapta anlatımını güçlendirmek için yemek imgelerini kullanırken, ben de ECON 101 öğrencilerim ile paylaşabileceğim dersleri ortaya çıkarmak amacıyla ö...;

Asya kıtası yükselen küresel güçlere ev sahipliği yaparak 21. yüzyılda dünyanın ekonomi ve ağırlık merkezi hâline gelmiştir. Türkiye'nin, kadim bağlara sahip olduğu bu kıta ile daha güçlü bağlar kurmak üzere 2019 yılında ilan ettiği Yeniden Asya (Asia Anew) girişimi, yenilikçi olmayı da gerektiren g...;

Ertuğrul’un 1889 Japonya ziyareti, sıradan bir nezaket ve diplomatik ziyaret değildir. Bu ziyaret, kıta Avrupası, Orta Asya, Uzakdoğu, Pasifik ve Ortadoğu’daki güç mücadelesinin zorunlu kıldığı bir ziyarettir. Ertuğrul gemisi, geri dönemese de bu seyahat, günümüze kadar devam eden, son derece kalıcı...;

Küresel hegemonya mücadelesi giderek sertleşirken jeopolitik saiklerin daha akışkan olduğu yeni bir döneme giriliyor. Bu yeni dönemde jeopolitik dinamikleri yeniden şekillendirmeyi planlayan iddialı projeler, stratejik pozisyon almak için uygun bir konjonktür yaratmayı hedefliyor. Bu projeler arasın...;

Çin ve Rusya’ya uygulanan Batı merkezli yaptırımlar küresel jeopolitikte köklü değişimlerin önünü açarken söz konusu iki ülkeyi de ilan edilmemiş stratejik bir ittifaka doğru sürüklüyor. Rusya ekonomisi üzerinde oluşan baskı ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD)-Çin rekabetinin derinleşmesi, Çin ve R...;

Avrupa konvansiyonel güvenlik mimarisinin köşe taşı olarak görülen; Avrupa’da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Antlaşması (CFE-AKKA), NATO ve Varşova Paktı ülkeleri arasında 1990 yılında imzalanmış ve 1992 yılı Temmuz ayında yürürlüğe girmiştir.;

Güçlü tarihsel ve kültürel arka plana rağmen stratejik nitelikli diyaloğun henüz gelişmekte olduğu Türkiye - Orta Doğu veya daha dar kapsamda Türkiye - Körfez Ülkeleri ilişkilerinin kırılgan eksenden yeni dengeler, yeni roller ve yeni ittifaklara uyum sağlayacak bir işbirliği eksenine dönüşmesi seçe...;

Afrika kapsamlı uluslararası askerî stratejilerin Kıta’daki bölgesel güvenlik krizlerini beslediğine dair kaygılar dikkate alınmalıdır. Afrika‘nın gerek genel olarak endüstrideki gerekse dar kapsamda savunma sanayiindeki mevcut sorunlar nedeniyle askerî kapasitesini gereği gibi güçlendirememesinin; ...;

10. İstanbul Güvenlik Konferansı (2024)

  • 21 Kas 2024 - 22 Kas 2024
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 2

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Nis 2024 - 11 May 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 1

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Oca 2024 - 10 Şub 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2023 Dönem 1

21. yüzyıl güvenlik sorunlarının dönüşümünü takip edebildiğimiz bir dönem olarak dikkat çekmektedir.

  • 11 Kas 2023 - 02 Ara 2023
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Doğu Akdeniz Programı 2023-2025

  • 17 Tem 2023 - 19 Tem 2023
  • Sheraton Istanbul City Center -
  • İstanbul - Türkiye

5. Denizcilik ve Deniz Güvenliği Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

2. İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

7. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “ABD Hegemonyasına Meydan Okuyan Çin’in Zorlu Virajı; Güney Çin Denizi” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Küresel Rekabet Penceresinden Pasifik Adaları” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “TEKNOLOJİK ÜRETİMDE BAĞIMSIZLIK SORUNU; NTE'LER VE ÇİPLER ÜZERİNDE KÜRESEL REKABET” isimli stratejik raporu yayımladı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Sri Lanka’nın Çöküşüne Küresel Siyaset Çerçevesinden Bir Bakış” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Çin-Japon Anlaşmazlığında Doğu Çin Denizi Derinlerdeki Travmalar” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “MYANMAR; Büyük Oyunun Doğu Sahnesi” isimli stratejik raporu yayımladı

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...