Kazakistan’da Son Yaşanan Gerginlik Nasıl Okunmalı?

Makale

Bir ülkede bulunan nüfus yapısı göz önünde bulundurulmadan hayata geçirilen politikalar ülkenin geleceğini, istikrarını ve güvenliğini etkileyen faktörler arasında yer almaktadır. Kazakistan 100’ün üzerinde etnik grubun bir arada yaşadığı ülkeyi temsil etmektedir. ...

Bir ülkede bulunan nüfus yapısı göz önünde bulundurulmadan hayata geçirilen politikalar ülkenin geleceğini, istikrarını ve güvenliğini etkileyen faktörler arasında yer almaktadır. Kazakistan 100’ün üzerinde etnik grubun bir arada yaşadığı ülkeyi temsil etmektedir. Etnik dağılıma bakıldığında nüfusun %63.07’si Kazak, %23,7’si Rus, %2.85’i Özbek, %2’sini Ukraynalı, %1.11’ini Alman, %1,4’ünü Uygur, %1.28’ini Tatar, %4.51’ini diğer etnik gruplar oluşturmaktadır.[1] Kurucu Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev Kazakistan’daki farklı etnik gruplar arasındaki barışın ve ülke istikrarının garantörü olarak görülmektedir.[2]

Nazarbayev etnik grupların devlete bağlılığına önem vermektedir. Bu yüzden onların özgürlüğünü kısıtlayan veya onları rencide eden uygulamalardan uzak durulmasının altını çizmektedir. Kazakistan Halklar Asamblesi başta olmak üzere kültürel örgütlenmeler teşvik edilmektedir. Devlet radyosunda farklı dillerde yayın yapılmakta, etnik grupların kendi dillerinde konuşabilecekleri ortamlar sağlanmakta ve 13 farklı dilin eğitim kurumlarında okutulması sağlanmaktadır. Bu uygulamalar Sovyetlerin yıkılmasıyla meydana gelen etnik çatışma ve sosyal düzensizliklerin çok etnik yapılı Kazakistan’da yaşanmasını engelleyici rol oynamaktadır. Etnik tartışmalardan dolayı uluslararası toplumdan devletin egemenliğine gelebilecek herhangi bir sorgulamayı önlemek ve etnik grupların devlete bağımlılığını sağlamak amacıyla baskılar yoluyla değil gönüllü olarak etnik gruplar arası uyum politikası oluşturulmuştur.[3]

Kazakistan nüfusunun yaklaşık olarak çeyreğini oluşturan etnik Rusların aitlik duygusunun gelişmesi adına Kazakistan hükümeti Kazakçayı devlet dili, Rusçayı resmi dil olarak kabul etmekte ve kanun önünde tüm etnik gruplara eşit davranılmasını öngörmektedir. Nazarbayev yönetimi ayrıca Kazakistan Halklar Asamblesi olarak bilinen bir kurumsal yapı kurmuştur. Bu kurum mecliste görev alacak birkaç milletvekilini seçmekte ve politikaların düzenlenmesinde hükümete yardım etmektedir. Bu meclisin kurulmasının amacı Kazakistan'ın barışçıl temelde çoklu etnik yapısının pekişmesini sağlamaktır.[4]

Nazarbayev’in görüşleri çerçevesinde şekillendirilen Kazakistan’daki ulus inşa sürecinde Kazak olmayan toplulukların hassasiyetleri ulus inşa politikaları gerçekleştirilirken dikkate alınmaktadır. Devlet tarafından desteklenen Kazak kültür, dil ve tarihine dair uygulamalar ön plana çıkarılırken ülkede yaşayan diğer etnik grupların dışlanmamasına büyük önem verilmiştir. 1995 yılında kabul edilen Kazakistan Anayasası’nın özellikle 14.[5] ve 19.[6] maddeleri Kazak olmayan etnik gruplara anayasal güvence sağlamaktadır.[7]

Kazakistan dış politikasını şekillendirmeye ve dönüştürmeye katkıda bulunan Kazakistanlılık kimliği üzerinden bir inşa sürecini başlatarak ortak etnik, dinî ve tarihî değerlere sahip diğer ülkelerle işbirliği içinde olmayı başarmıştır. Kazakistan'da yaşayan milletlerin çok farklı etnik kökenlere sahip olduğu göz önünde bulundurularak Kazak etnik kimliğinden ziyade Kazakistanlı kimliğine vurgu yapılmıştır. Nazarbayev Kazakistan'ın ulusal inşa politikasını daha vatandaş odaklı bir politikaya dönüştürmüştür.[8]

Kazakistan zaman zaman farklı sebeplerden meydana gelen şiddet olayları ile karşılaşmaktadır. Bu şiddet olaylarının kaynağını bazen etnik unsurların oluşturduğu gözlemlenmektedir. 2007'de Almatı'da Çeçenlerin gösterileri, 2015'te Güney Kazakistan'da Tacikler ve Kazaklar arasındaki olaylar bu duruma örnek gösterilebilir.[9] Bir diğer örnek ise Şubat 2020'de Çin kökenli Dunganlar (Çin kökenli Müslüman halk) ve Kazaklar arasında yaşanan çatışmadır. Ancak bu çatışmalar büyük çaplı değildir ve tüm ülkeyi etkilemediği görülmektedir. Bahsedilen çatışmalar kısa sürede kontrol altına alınmıştır. Bu tür çatışmalar Serdar Yılmaz’ın da belirttiği gibi çok etnik yapılı ülkede normal olmasa da anlaşılabilir niteliktedir.[10]

Yaklaşık 14 bin nüfuslu Masançi köyünde Çin kökenli Dunganlar, Kazaklar ve Kırgızlar yaşamaktadır. Köyün nüfusunun %90’nını Dunganlar oluşturmaktadır. 7 Şubat 2020 tarihinde Cambıl eyaletinin Korday ilçesine bağlı Masançi köyünde Kazak ve Dunganlar arasında (Çin Müslümanları) yol verme nedeniyle çatışma yaşanmıştır.[11] İçişleri Bakanı Yerlan Turgımbayev 7 Şubat 2020 tarihinde Cambıl eyaletinin Korday ilçesine bağlı Masançi köyünde Dungan ve Kazaklar arasında çatışma yaşandığını ve yaşanan çatışmada 10 kişinin vefat ettiğini ve 40'tan fazla kişinin yaralandığını belirtmiştir. 8 Şubat 2020 tarihinde ise Masançi köyünde acil durum ilan edilmiştir. Yetkililere göre çatışmaya yaklaşık 300 kişi katılmıştır. Olay sonucunda 47 kişi gözaltına alınmıştır. Çatışmaya katılan ve suçu olduğu kesinleşen kişilere adam öldürme ve düzeni bozma kanunları çerçevesinde ceza uygulanmasına karar verilmiştir. Çatışma esnasında 30'dan fazla ev yanmış, 23 araba hasar görmüş ve 15 dükkân yıkılmıştır. Masançi köyündeki çatışma sonrasında yaklaşık 4500 kişi Kırgızistan sınırına geçmiştir.[12]

Kasım-Jomart Tokayev Masançi köyünde yaşanan toplu kavga sonucunda emniyet güçlerinin durumu kontrol altına aldığını ve provokatörlerin bu olayı kendi çıkarları için kullandığını ifade etmiştir. Kamu düzenini bozanların ve etnik çekişme çağrısında bulunanların cezalandırılacağını belirtmiştir. Tokayev Bakanların ve Emniyet yetkililerinin katıldığı bir toplantı düzenlemiştir. Aynı zamanda çatışmanın ana nedeninin araştırılması için komisyon kurulması talimatını vermiştir.[13]

Kazakistan'ın çok etnik yapı nüfusu göz önünde tutulduğunda bu olayların yaygınlaşmadan çözüme kavuşturulması son derece önem taşımaktadır. Kazak yöneticiler bu tür olayların büyümeden önünün kesilmesi, İslamî radikal hareketlerin ve ayrılıkçı etnik oluşum ve eylemlerinin güçlenmesinin önlenmesi konularında başarılı bir performans ortaya koyduğu gözlemlenmektedir.[14] Serdar Yılmaz'ın da belirttiği gibi son yaşanan gelişme Kazakistan'ın içinde barındırdığı 100’ün üzerinde etnik grubun barış içinde yaşadığı gerçeğini değiştirmeyecektir. Olayların tüm ülkeye yayılacağı ve diğer etnik grupları olumsuz etkileyeceği yönündeki provakatif düşüncelere itibar edilmemelidir.[15] Kazakistan çok fazla etnik grubun bir arada nasıl barış içinde yaşayabileceğinin somut bir örneğidir. Kazakistan bu başarısıyla diğer çok etnik yapılı ülkelere örnek olmaya devam edecektir.

[1] Serdar Yılmaz, Asya Bozkırlarında Yüksekten Uçan Kartal Nazarbayev’in Kazakistan’ı, Astana Yayınları, Ankara 2019, s.23.
[2] Levent Duman, “Kazakistan’da Değişim ve Dönüşüm: Yeni Bir Uluslaştırma Başarısı Mı?“, Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, Cilt: X, Sayı:17, 2019, s.2014
[3] Servet Çetin, Kazakistan Ulus İnşa Sürecinde Türk Dilli Toplulukların Karşılaştırmalı Olarak Diaspora İlişkileri, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı, Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi, Ankara 2014, s.39-53
[4] Eriks Varpahovskis, “A Dolphin In An Oil Sea: Application of The Korean Version of Middle Power State Concept to the Case of Kazakhstan“, International Journal of Foreign Studies, Cilt:X, Sayı: 1, Güney Kore 2017, s.75-77.
[5] “Herkes kanun ve mahkeme önünde eşittir. Köken, sosyal durum, görev ve mali durum, cinsiyet, ırk, milliyet, dini inanç, görüş, oturma yeri veya herhangi bir özellik nedeniyle kimseye ayrım yapılamaz“
[6] “Herkes kendi ana dilinde konuşma, kendi kültürünü yaşama, iletişim, konuşma, eğitim ve yaratıcılık dilini özgürce seçme hakkına sahiptir.“
[7] Levent Duman, a.g.m., s.2003-2004
[8] Serdar Yılmaz, a.g.e., s.50-55
[9] Levent Duman, a.g.m., s.2015
[10] Serdar Yılmaz, Kazakistan’da Tehlikeli Gerginlik, Akademik Araştırma Enstitüsü, 12 Şubat 2020, http://akademikarastirma.org/kazakistanda-tehlikeli-gerginlik/, Erişim Tarihi: 12.02.2020
[11] Руслан Әбдіхалық, 07.02.2020, Полиция Қордайдағы оқиғаның себебін анықтап жатыр, KTK.KZ, https://www.ktk.kz/kz/news/video/2020/02/07/139334/, Erişim Tarihi: 11.02.2020
[12] Азаттық Радиосы, 9 Şubat 2020, Қордайда жанжалдан қаза болғандардың саны онға жетті, https://www.azattyq.org/a/30424730.html, Erişim Tarihi: 11.02.2020
[13] Хабар 24, 07.02.2020, Қасым-Жомарт Тоқаев Қордайдағы жағдайға байланысты пікір білдірді, https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/372885-asym-zhomart-to-aev-ordajda-y-zha-daj-a-bajlanysty-pikir-bildirdi, Erişim Tarihi: 11.02.2020
[14] Levent Duman, a.g.m., s.2015
[15] Serdar Yılmaz, a.g.m.,

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2643 ) Etkinlik ( 216 )
Alanlar
Afrika 73 621
Asya 97 1035
Avrupa 22 634
Latin Amerika ve Karayipler 16 68
Kuzey Amerika 8 285
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1348 ) Etkinlik ( 51 )
Alanlar
Balkanlar 24 283
Orta Doğu 21 596
Karadeniz Kafkas 3 294
Akdeniz 3 175
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1288 ) Etkinlik ( 74 )
Alanlar
İslam Dünyası 56 778
Türk Dünyası 18 510
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1996 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
Türkiye 77 1996

Dünyada hava kuvvetleri, isimlerine ya uzay kelimesini ekliyor ya da uzaya özel ayrı bir kuvvet kuruyor. Türkiye için bu ayrımı konuşmak için henüz zaman var. Gezegenler arası seyahatin konuşulduğu bu günlerin uzay gündeminde, Türkiye oldukça yeni bir aktör sayılır. ;

Daha önce, bu platformda kaleme aldığımız bazı çalışmalarda sıklıkla ifade etmiştik ki; bugün Balkanlar olarak adlandırılan Avrupa topraklarının “Batı Medeniyeti”nin dışında tutulmasının en kolay yolu, onu asla tam manası ile tanımlamamak olarak belirlenmişti. ;

Meksika ise yaklaşık 2 milyon kilometrekarelik yüzölçümü ile Orta Amerika’daki stratejik konumu, 124 milyon civarındaki nüfusu, insan kaynağı, 1,223 trilyon GSYİH ile büyüyen ve gelişen ekonomisi, BM, Amerika Devletleri Örgütü (ADÖ), Rio Grubu, OECD, ANDEAN, Orta Amerika Entegrasyon Sistemi (SICA),...;

Türkiye’de ve dost/kardeş ülkelerde stratejik vizyonu temsil eden devlet adamları ile bürokratlar, bilim insanları, kurumlar, iş insanları, sanatçılar, siyasetçiler ve gazeteci-yazarları onurlandırmak amacıyla 2006 yılından beri gerçekleştirilen TASAM Stratejik Vizyon Ödülleri’nin resmî internet sit...;

Muhammed Nadir Şah, Afgan kraliyet ailesi üyelerinden birisidir. Amanullah Han ile aynı soydan gelmektedir. Nadir Şah, Amanullah Han’ın kuzenidir. Eski Afgan Emiri Dost Muhammed’in yeğeni Mehmet Yusuf Han’ın oğludur. ;

Doğu; nüfuz ve müdahale etmeye çalışan Batı’ya karşı müdafaanın sınırları, özellikle sömürgecilik dönemi süresince ve Sanayi Devrimi sonrasında gerçekleştirilen etkiye karşı geliştirilen tepki olarak nitelenebildiği gibi, Batı’nın sınırlarını çizdiği (Edward Said’in ifade ettiği) “bağımlı ırkların” ...;

Rusya Federasyonu ise geniş yüzölçümü, 147 milyona yakın nüfusu, sanayileşme ve teknolojide elde ettiği ilerleme, büyüyen ve gelişen ekonomisi, doğal kaynakları, tarihî birikimi, Birleşmiş Milletlerdeki veto gücü, BDT ve ŞİÖ içerisindeki yeri, uluslararası alandaki saygın konumu ile tüm dünyanın dik...;

Çin Halk Cumhuriyeti; Japonya ve Güney Kore’yi geçerek Asya-Pasifik Ülkeleri arasında Türkiye'nin en büyük ticari partneri hâline gelmiştir. Ticaret hacminin artmasına paralel olarak, iki ülke arasındaki ilişkiler ivme kazanmıştır. ;

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır.

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin bugünü ve geleceğinin ele alındığı Avrupa Birliği Sempozyumu, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) ile Türk Avrupa Bilimsel ve Eğitimsel Araştırmalar Vakfı (TAVAK) işbirliğinde 02 Şubat 2018’de İstanbul Taksim Hill Otel’de gerçekleştirildi.

Bu rapor, Türk savunma sanayiinin gelişme sürecinin sürdürülebilirliginin ve ihracat potansiyelinin arttırılmasında, şekillendirilecek geleceğe uygun; insan sermayesi, yapı, süreç ve stratejilerin tasarlanmasına ışık tutmak, bu kapsamda alınabilecek tedbirleri saptamak maksadıyla hazırlanmıştır.

Rusya'nın hem Avrasya bölgesine hâkim olmak hem de dünya politikalarında lider aktörlerden biri olmak amacıyla geliştirdiği Avrasyacılık tartışmaları, analitik olarak klasik ve modern olarak değerlendirilebilir.