Her gün bir patates yemeği yiyebilirim. Ama günün birinde Patates üzerine bir yazı yazacağımı hiç düşünmemiştim. And dağlarının dünyaya armağanı olan patatese Avrupa’nın ısınması bir hayli zaman almıştır. Ama en güzel patates yemeklerinin Avrupa’da pişirilmesi, herhalde hem bu önemli gıda maddesinin işlenmeye ne kadar müsait olduğunu, hem de Avrupa insanının mutfaktaki yaratıcılığını göstermesi bakımından önemlidir. Öte yandan,Peru ve Bolivya gibi ülkelerle nufus hareketleri bağlantısı olan Japonya patatese hala mesafeli durmaktadır. Ama Çin, yemeklerinin ana maddesi olmasa bile, dünyanın en büyük patates üretici ve ihracatçısı olarak dikkat çekmektedir.
Patatesin Adı ve Tadı
Dünya patatesi bugün daha çok Fransa’yı onurlandıran patates kızartması veya BigMac terminolojisine bakarak “French Fries“ ile tanımaktadır. Ama tarih yine 19. yüzyılda, patatesi, İrlanda’nın yaşadığı “Büyük Patates Kıtlığı“(Great Irish veya Potato Famine) ile hatırlar. Üzerine çok roman yazılıp, çok film çevrilen felaket, 1840 lı yıllarda İrlanda’yı kasıp kavurmuş, beslenmesinin belini patatese bağlayan yoksul İrlanda halkı, o tarihlerde büyük ve acı dolu bir nufus kırımı yaşamış, bu felaket, İrlanda’da siyasete, toplumsal hareketliliğe ve ekonomiye önemli etkilerde bulunmuştur.
Patates Bir Nimet
Aslında neden “fasulye gibi nimetten saymak“ denir de, bu patates için söylenmez bilmem. Ama hem bir tarım, hem de bir sanayi ürünü olarak patates bir nimettir. Tabii, tarihteki İrlanda deneyimi gibi bir deneyim yaşanmaması için bir ülkenin beslenme kaderini neredeyse bir tek patatese bağlaması büyük hata olur. Zaten bu gün bunu hiç bir ülke yapmaz. Ama Türkiye’de patates fiyatlarının başını alıp gittiği, üretimine de hiç mi hiç önem verilmediği bu günlerde, biraz mukayeseli istatistiklere dikkat etmek ve ders çıkarmak faydalı olur.
En Büyük Patates Üreticileri
2012 Faostat rakamlarına göre dünyanın en büyük 5 patates üreticisi ülke sırasıyla, Çin(%23.3), Hindistan(%8), Rusya(%12.2),, Ukrayna(%6.3) ve ABD(%5.2) dir. Sonra yine sırasıyla, Almanya, Bangladeş, Polonya, Fransa, Hollanda ve İngiltere.. Türkiye, 2012 rakamları ile 13. sırada olup, onu Kanada, İran, Peru, Malawi, Mısır, Brezilya ve Belçika izlemektedir.
Beni bu bilgiler arasında elbette hayrete düşüren şeylerin başında neden patatesin ana vatanı Peru’nun bu kadar geriye düştüğü gelmektedir. Büyük topraklara sahip Brezilya ve İran’nın Bangladeş’ten sonra gelmesi de hayret ettirebilir insanı.
Ama asil ilginç olan, sular altında kalmış bir mucize ülke olan Hollanda’nın, nasıl dünya 10.su olarak Türkiye’nin önüne geçtiği, Belçika’nın da nasıl olup ta 20. sırayı kimselere kaptırmamakta ısrarlı olduğudur.
Fransa, Almanya, Polonya ve İngiltere toprakları görece olarak geniştir. Tarımın korunduğu AB düzeninde halkının çok sevdiği patatesi yetiştirip, rekortmenler arasında kalmak onlar için normaldir. Ama küçücük topraklarında birer sanayi ve hizmet devi olan Hollanda ve Belçika, nasıl olur da Türkiye’yi geçer veya onunla yarışır bunu anlamak pek kolay değildir.
Ya İhracatçılara Ne Demeli?
Dünya Patates ihracatının %22 si Fransa’dan yapılmakta olup, sırası ile en büyük 9 ihracatçı ülke Hollanda(%17.5), Almanya(%14.8), Belçika(%7.2), Kanada(% 4.5), ABD(%3.5), İngiltere(%3.1) , Mısır(%2.8), İran(%2.5) ve Çin(%2.4) dür. En büyük ihracatçı 10 ülke ile listenin 20. büyük ihracatçısı olan Türkiye(%0.8) arasında nice hayret edilecek ülke bulunmaktadır. Bunlar arasında beni en hayrete düşürenlerden bir tanesi yine toprak fakiri İsrail’dir(%1.9). Ya Lübnan’a ne demeli?(%1.01),
Ya Suudi Arabistan’a ne demeli?(%1.26)?
Düşünsenize bir kere, And dağlarının kadim kök bitkisi, demek ki, “Allahın emri ve Peygamberin kavli ile“ Arabistan çöllerinde bile yetişir olmuş. Elbette bu bir reexport vakası değilse, Allahın hikmeti olmalı. Ama nasılsa, Türkiye bu hikmet-i hüda’dan da mahrum kalmış durumda. Ama Suudi’lere parmak ısırmamak mümkün değil.
Elbette, ihracat, ulusal tüketimden geriye kalan üzerinden olacak ki yurt içinde fiyatlar artmasın. Her gıda ürünü gibi patatesin de yurtiçi tüketimi ise, beslenme alışkanlıklarına ve bir hammadde olarak patatesten üretilen patates unu, nişastası vs. gibi sanayi ürünleri ve şimdi pek makbul biçimi ile çeşit çeşit dondurulmuş patates, patates cipsi üretimine bağlı. Ham üründen geriye kalan tüketim fazlası, ihrac edilecek.
Katma Değeri Yüksek İhracat Önemli Amma...
Denilebilir ki “biz hammadde olarak patates ihraç etmiyoruz. Ama sanayi ürünü olarak piyasalara girdik. Çıtır çips’i, Gambia dan Burundi’ye tüm Afrika’ya satıyoruz“. Bu başarı elbette önemlidir.
Ama Hollanda ve Belçika’nın, İsrail ve Lübnan’nın patates ihracatı Türkiye’nin önünde ise, üstelik Türkiye patates üretiminde de aşağı basamaklara düşmüş ve halkına pahalı patates yedirir hale gelmiş ise buna pek başarı denemez. Üstelik varsa sınai başarıyı, daralan patates üretimi, uzunvadede köstekler hale gelir.
Bu arz-ullah-ı vaasa topraklarda maazallah ithal patates ile çips ve dondurulmuş patates üretir hale gelmeyelim de. Tarım Çalıştaylarında, tarım komisyonlarında, Ziraat odaları ve en önemlisi Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı nezdinde üzerine eğilinmesi dileği ile.
