Sudan’da Olup Biteni Anlamak

Yakın dönemde ekonomik şartların iyiden iyiye ağırlaşması, kontrol edilemeyen enflasyon, ulusal paradaki değer kaybı ve ülkedeki nakit kıtlığı, El Beşir karşıtı protestoları beraberinde getirirken, orantısız güç kullanımı ve olağanüstü hal kararı (OHAL), protesto ve şiddet dalgasını daha da tırmandırmıştır. El Beşir, topluma yönetimi yenileme sözü verirken, krizi sonlandırmak için daha geniş bir diyalog çağrısında bulunmuş, OHAL’in ekonomik krizi sonlandırmaya yönelik bir hamle olduğunu, protestocuların ekonomik taleplerinin yasallaşacağını ifade etmiş ve kabinede yedi bakanı değiştirmiştir. Muhalefet ise OHAL kararını, El Beşir’in kendi rejimini korumayı amaçlayan bir hamle olarak yorumlarken, verilen sözlerin bir karşılığının bulunmadığını ve bu kararla El Beşir’in devrimi bastırmayı planladığını ifade etmiştir. El Beşir, istifa çağrılarını kesin bir dille reddederken, genişleyen şiddet dalgası, can kayıplarını da beraberinde getirmiştir.

Sudan Savunma Bakanı General Awad Mohamed Ibn-Auf, 11 Nisan tarihinde yaptığı açıklamada, ordunun yönetime el koyduğunu ve 30 yıllık El Beşir iktidarının sona erdiğini duyurmuştur. El Beşir’in tutuklandığını ve güvenli bir yerde tutulduğunu ifade eden Ibn – Auf, iki yıllık bir geçiş sürecinin öngörüldüğünü ve bu süre zarfında Geçici Askeri Konsey’in ülkenin idaresinde tüm sorumluluğu üstleneceğini belirtmiştir.

Eski bir asker olan El Beşir’in bugüne dek iktidarını muhafaza edebilmesinde hayati bir rolü olan Sudan ordusunun yönetime el koyma ve OHAL kararı, şüphesiz uzun süre tartışılacaktır. Ancak söz konusu gelişme, Sudan’ın bir süredir içinde bulunduğu sorunları aşabilmesine ve istikrarsızlığın sona ermesine herhangi bir katkı sağlamayacağı gibi muhalefetin gelişmeler karşında takınacağı tavır, yeni bir şiddet dalgası riskini de içinde barındırmaktadır.

Öte yandan, Sudan’ın uzun yıllardır uluslararası ekonomik yaptırımlara maruz kalması, ulusal paranın sürekli değer kaybetmesi, yüksek enflasyon, dış borçlardaki artış, petrol zengini Güney Sudan’ın 2011’deki halk oylaması sonucu bağımsızlığı tercih etmesi, Sudan ekonomisi için büyük çaplı ekonomik krizleri beraberinde getirirken, Darfur, Güney Kordofan ve Mavi Nil eyaletlerindeki çatışmalar, ülkeyi istikrardan sürekli olarak uzak tutmuştur. El Beşir de bu süreçte Sudan halkının reform isteklerine olumlu yönde yanıt vermemiştir. Ülkede yerel elitler arasındaki çıkar çatışmaları da istikrarın önünde engel teşkil ederken, dış güçlerin Sudan üzerindeki rekabeti, bugün gelinen noktada göz ardı edilemeyecek unsurlardır. Geçmişte Birleşik Krallık, yakın dönemde ise ABD, bölgedeki dengeleri kendi ulusal menfaatleri doğrultularında değiştirmek amacıyla bir yandan Sudan’daki iç sorunları tetiklerken, diğer yandan bu ülkeyi çevrelemeye yönelik bir politika uygulamış, uluslararası alanda da yaptırım kartını oynamak suretiyle Sudan’ın bugünkü noktaya gelmesinde belirleyici birer rol oynamışlardır.

Tarih boyunca, yalnızca Sudan’da değil, Afrika genelinde iç savaşlara, katliamlara ve bölünmelere zemin hazırlayan bazı batılı güçlerin, günümüzde Sudan’da istikrarlı bir siyasi geçiş için güvenilir bir plan ve adalet çağrısı yapmaları, büyük bir çelişki oluşturmaktadır.

Bundan sonraki süreçte Sudan’da neler olabileceği konusunda genel bir fikir edinmek için Güney Sudan’da 2011 yılından bugüne yaşanan gelişmeleri kısaca gözden geçirmek yeterli olacaktır.

Ufuk Tepebaş
Basel Üniversitesi Afrika Çalışmaları Merkezi