19 - 20 Kasım tarihlerinde Kuveyt’in ev sahipliği yapacağı 3. Afrika - Arap Zirvesi; enerji, altyapı, tarım ve tarımsal endüstri gibi farklı alanlarda ekonomik işbirliğinin derinleştirilmesine fırsatlar sunacak bir platform olarak kabul edilmektedir. Zirve, Afrika Birliği ile Arap Devletleri Ligi’ni buluşturması bakımından da ayrıca önem arz etmektedir. Bir diğer yandan söz konusu etkinlik vesilesiyle, BM Genel Kurulu üyesi ülkelerin yaklaşık üçte birini bir araya gelmeleri beklenmektedir.[1]
1977 yılındaki ilk Zirve’ye girişimin öncüsü Mısır ev sahipliği yaparken, 2010 yılındaki ikinci Zirve Libya’da gerçekleştirilmiş ve söz konusu etkinliklerin üç yılda bir yapılması üzerinde mutabakata varılmıştır. Libya’nın Sirte şehrindeki Zirve sonunda kabul edilen ortak strateji doğrultusunda Afrika-Arap ortaklığının aşağıdaki dört sütun üzerine tesis edileceği duyurulmuştur:
- Siyasi, barış ve güvenlik;
- Tarım ve gıda güvenliği;
- Sosyo-kültürel işbirliği.
Afrika Birliği ve Arap Devletleri Ligi’nin bu alanlarda oluşturulması hedeflenen ortaklığın eyleme dönüştürülmesi noktasındaki çalışmaları sonucunda Afrika-Arap Ortaklık Stratejisi ve 2011-2016 Uygulama Planı ortaya konulmuştur.
Zirve öncesi hazırlık niteliğindeki toplantı trafiği de dikkat çekmektedir. Bu kapsamda 11 - 12 Kasım tarihlerinde Arap Ekonomik Kalkınması Kuveyt Fonu, Arap Devletleri Ligi ve Afrika Birliği Komisyonu’nun müşterek organizasyonu ile icra edilen 1. Arap-Afrika İşbirliği Ekonomik Forumu’nda kalkınma, yatırım, gıda güvenliği, ticari mübadele ve Sivil Toplum Kuruluşları olmak üzere beş başlık üzerinde durulmuştur.[2]
Kalkınma konusunda sunulan öneriler arasında ulusal ve bölgesel finans kuruluşlarının, Binyıl Kalkınma Hedeflerine destek vermeyi sürdürmelerine, ticaretin kolaylaştırılmasına ve teşvik edilmesine, Afrikalı öğrencilerin Arap Üniversiteleri’nde eğitim görmelerine fırsat sağlayan burs olanaklarının arttırılmasına ve üniversiteler arasındaki işbirliğinin derinleştirilmesine yer verilmiştir.
Forum’da yatırımcıların önündeki engellerin kaldırılmasının gerekliliğine de vurgu yapılırken, Afrika Birliği Komisyonu’na ve Arap Devletleri Ligi Sekretarya’sına yatırım fırsatlarını ele alacak bir Afrika - Arap Forumu organize etmeleri çağrısında bulunulmuştur.
Gıda güvenliği konusunda ise finans kurumları ve hükümetlerce tarım araştırma merkezlerine daha fazla kaynak tahsis edilmesi, Afrika ve Arap Araştırma Merkezleri’nin ortak projeler üzerinde çalışmaları ve deneyimlerin paylaşılması gerektiği ifadelerine yer verilmiştir.
Ticari mübadele kapsamında ise ticaretin önünde engel teşkil eden tarifelerin kaldırılması, Afrika - Arap Serbest Ticaret Alanlarının kurulması ve taraflar arasındaki ulaştırma ağının geliştirilmesi gibi konular üzerinde durulmuştur.
Forum’da Sivil Toplum Kuruluşları’na müşterek projelerin uygulanabilmesi noktasında finansal destekler sunulması ve kadınlar başta olmak üzere kırsal kesimlerde yaşayanlara yönelik bir okuma-yazma programının geliştirilmesi gerektiğine de vurgu yapılmıştır.
14 - 15 Kasım tarihlerinde ise Kıdemli Memurlar Toplantısı yapılmış, 17 Kasım’daki Bakanlar düzeyinde yapılan toplantıda, Kıdemli Memurlar Toplantısı’nda sunulan öneriler değerlendirilmiş ve 3. Zirve öncesi son hazırlıklar tamamlanmıştır.
Arap Devletleri Ligi’nin istatistikleri, 2010 yılında Arap ülkelerinin bir bölümü ile Afrika ülkeleri arasındaki ticaret hacminin 25 milyar dolara ulaştığını göstermektedir.[3] Bununla birlikte müzakerelerde ele alınan konular üzerinde eyleme geçilebilmesi, söz konusu rakamın gelecek yıllarda yüksek oranlarda artabileceğine işaret etmektedir.
Son olarak 3. Afrika - Arap Zirvesi’nden yola çıkarak, Afrika’nın gelişmekte olan ortaklıklarına vurgu yapmakta yarar vardır. Bilhassa 2013 yılı, Afrika’nın dış ortaklıkları kapsamındaki Zirve ve Forum trafiğinin ne denli yoğun olduğunu göstermektedir. BRICS Zirvelerinin beşincisi, 26 - 27 Mart 2013 tarihlerinde Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Durban şehrinde icra edilmiş olup, zirvenin ana temasını “BRICS ve Afrika - Bütünleşme ve Sanayileşme için Ortaklık“ başlığı oluşturmuştur. 2014 yılının Nisan ayında Brüksel’de yapılacak Afrika-AB Zirvesi öncesi hazırlıkların gözden geçirilmesini amaçlayan Avrupa Konseyi-Afrika Birliği Komisyonu Toplantısı’na ise 25 - 26 Nisan 2013 tarihlerinde Etiyopya’nın başkenti Addis Ababa ev sahipliği yapmıştır.
“Dinamik Bir Afrika ile El Ele“ temasının işlendiği 5. TICAD Konferansı, 1 - 3 Haziran tarihleri arasında Japonya’nın Yokohama şehrinde yapılmış, ABD’nin Afrika ile ekonomik ve ticari ilişkilerinin çerçevesini belirleyen 12. AGOA Forumu da 9 - 13 Ağustos 2013 tarihleri arasında Addis Ababa’da gerçekleştirilmiştir. Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Johannesburg şehri ise 27 Kasım’da Brezilya - Afrika Liderlik Forumu’na ev sahipliği yapacaktır. Böylesine hareketliliğin yaşandığı bir dönemde, geçtiğimiz Ekim ayında yapılması planlanan, fakat önümüzdeki yıla kalan 2. Türkiye - Afrika İşbirliği Zirvesi’nin gerekliliği de daha net bir biçimde görülmektedir.
[1] Dokuz ülke, her iki örgüte de üye olmakla birlikte askeri darbe sonrası Afrika Birliği, Mısır’ın üyeliğini askıya almıştır. Ayrıca bugün Arap Devletleri Ligi bir üyesi olan Fas, Batı Sahra Arap Cumhuriyeti’nin Afrika Birliği üyeliğine kabul edilmesi üzerine kendi üyeliğini askıya almıştır. Batı Sahra Arap Cumhuriyeti de dâhil olmak üzere her iki örgüte dâhil olan 67 farklı ülke bulunmaktadır.
[2] Detaylar için bkz. http://pages.au.int/afroarab/documents/arab-africa-economic-cooperation-forum-recommendations
[3] http://pages.au.int/arab-africa-economic-cooperation-forum-start-strategic-partnership
