Özet
Orta doğunun Avrupa’ya açılımı, önemli ölçüde Doğu Akdeniz üzerinden olmaktadır. Bu durum, bölgeyi, tarihte olduğu gibi vazgeçilmez güzergahı yapmakta ve stratejik önemini arttırmaktadır. Doğu Akdeniz özellikle, Orta Doğu petrol ve doğal gaz kaynaklarının Avrupa’ya taşınması için önemli bir çıkış bölgesi olmaktadı. Aynı zamanda, Avrasya’nın petrol ve doğal gaz rezervlerinin de Avrupa’ya taşınması için bir alternatif çıkış bölgesi olmaktadır. Doğu Akdeniz’deki yeni petrol ve doğal gaz yataklarının paylaşımı, dünyanın halihazırdaki en önemli enerji-politik sorunları durumundadır. Söz konusu bu yeni rezervlerin Doğu Akdeniz’den taşınması da rezervlerle ilgili sorunlardan daha az önemli değildir. Tüm bu şartlar, Türkiye’yi yakından ilgilendirmektedir. Dünyanın, belki de başka hiç bir bölgesinde karşılaştırılamayacak ölçüde etkin ve dünyanın diğer bölgelerini de ilgilendirecek cesamette önemli gelişmeler Doğu Akdeniz bölgesinde yaşanmaktadır. Olaylar, hızla gelişmekte, ve güvenliği etkileyen boyutlara ulaşmak eğilimi göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Doğu Akdeniz, Enerji Politikaları, Türkiye
Giriş
Doğu Akdeniz, tarih boyunca önemli bir bölge olmuş olup, halen de dünyanın önde gelen bölgelerinden biri olma özelliğini korumaktadır. Bu bölgenin, insanlık tarihi açısından ayrı bir önemi bulunmaktadır. Bölge kadim uygarlıklarının vücut bulduğu bir yer olmasının yanı sıra canlı ticaret yolları üzerinde bulunan bir yöre olması nedeniyle de öne çıkmaktadır. Doğu Akdeniz siyasi olarak olduğu kadar dini yönden de ayrı bir öneme sahiptir. Doğu Akdeniz bölgesi olarak farklı tanımlamalar olmakla beraber, çoğunlukla, Tunus’daki Bon Burnu ile İtalya’ya bağlı Sicilya Adası’nın batıya uzanan ucundaki Lilibeo Burnu arasında çizilen hattın doğusunda yer alan bölge olarak kabul edilmektedir [1]. Ancak, burada daha çok Mora yarımadasından çizilen dikmenin doğusunda kalan bölge üzerinde durulacaktır. Bu bölge antik çağlarda eski karalar topluluğunun güzide bölgesi durumundaydı. Bugün de, tüm dünyanın gözünün üzerinde olduğu bir bölge durumunda olma niteliğini taşımaktadır. Bu bölge sadece, burada yaşayan topluluklar, milletler ve devletler için önemli olmamıştır. Aynı zamanda, bölgenin doğusundaki ve batısındaki ülkeler arasında bağlantıyı sağlayan önemli bir bölge olmuş ve ticaret yollarının geçiş güzergâhında yer almıştır. Bu bağlamda, tarihte önemli yeri olan ipek yolu ve baharat yolunun Avrupa’ya ulaşımında yadsınamaz öneme haizdir. Günümüzde de enerji yolları üzerinde yine yadsınamaz öneme sahip bir bölge durumundadır.
Doğu Akdeniz
Doğu Akdeniz bölgesi, tarih boyunca belki de en çok devlet kurulan yer olarak nitelenebilir. Gerçekten de birlikte veya birbiri peşi sıra tarih sahnesinde yer alan onlarca devlet ve medeniyetten bahsedilebilir. Bunlar arasında Hititler, Fenikeliler, Mısır uygarlığı, İyonya medeniyeti, Miken İmparatorluğu, Anadolu medeniyetleri, İskender İmparatorluğu, Persler, Roma İmparatorluğu, Selçuklu ve Anadolu Selçuklu İmparatorlukları ve Osmanlı İmparatorluğu bunlardan ilk akla gelen ve sayılanları olmaktadır.
Bunlardan 4 tanesinin yeri ayrıdır diyebiliriz. Nitekim, Doğu Akdeniz’in hemen tamamına sahip olabilmiş imparatorluklardır. Bunlar; İskender İmparatorluğu, Roma İmparatorluğu, Pers imparatorluğu ve Osmanlı İmparatorluğu’dur. Bir başka deyişle, söz konusu dört imparatorluk Doğu Akdeniz’deki etkinlikleri ayrı bir öneme sahiptir. Zira bu dört imparatorluk tarih sahnesinden çekilmiş olmalarına karşın etkinlikleri büyük olmuştur. Bıraktıkları izlerle anılır olmuşlardır ve halen de bu imparatorlukların mirasçısı olarak haraket eden güçler Doğu Akdeniz’de kendilerini göstermektedirler. Doğu Akdeniz, Batı Akdeniz’i ve dolayısı ile eski karalar topluluğunu etkilemiş ve Mezopotamya, Anadolu, Mısır ve Balkan bölgeleriyle tarım döneminde verimli topraklar anlamına gelmiştir (Şekil 1). Sanayi devriminden itibaren tarım alanı zenginliklerinin yanı sıra yer altı zenginlikleri öne çıkmış ve nihayet enerji kaynakları açısından zenginlik bölgesi olarak yerini almıştır.
