Çözüm (süzlük) Süreci ve İki Senaryo 1 : Sorun Çözülür İse…

Makale

Anayasa Mahkemesi tarafından 2009 Aralık başında kapatılmadan önce DTP, 26-28 Ekim 2007 tarihleri arasında Diyarbakır’da “Demokratik Toplum Kongresi”...

Çözüm: Bölgeli Devlet

Anayasa Mahkemesi tarafından 2009 Aralık başında kapatılmadan önce DTP, 26-28 Ekim 2007 tarihleri arasında Diyarbakır’da “Demokratik Toplum Kongresi“ adıyla düzenlediği toplantıların sonunda bir bildiri yayınlamıştı. Bildiride, Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratikleşme sorunu şeklinde tanımlanan Kürt sorununun, “Kürtlere demokratik özerklik sağlanarak çözülebileceği“ görüşü yer almıştı. Yaklaşık 600 delegenin katılımıyla yapılan toplantılarda ayrıca, Kürt halk önderi sıfatıyla anılan Öcalan'ın “muhatap alınması“, kendisine yönelik “İmralı uygulamalarına son verilmesi“, “halkla bağ kurabileceği bir ortam yaratılması“ ve “başka bir yere nakli“ talepleri de dile getirilmişti.

DTP'nin, asıl ciddiye alınması gereken talebi ise “bölgesel meclis“ konusunda yatıyordu. İstenen, federal yapı ya da etnik temelli bir özerk yönetim değil ama iller ve merkezi yönetim arasında kademeli bir idari yapı idi. Etnik ya da toprak temelli bir özerklik anlayışı yerine kültürel farklılıkların ifade edilebildiği 'bölgesel' bir yapılanmanın kurulması, bildirinin ana omurgasını oluşturmaktaydı. Bildiriye göre, bölgeler, o bölge meclisinin yetki sınırları içindeki en büyük ilin adıyla anılacak ve seçimle işbaşına gelen il valileri, hem merkezi idarenin hem de bölge yürütme kurulunun aldığı kararları uygulayacaktı. Bu yolla DTP bildirideki ifadelerle, “Cumhuriyet'in kuruluş aşamasında gerçekleşmeyen demokratikleşmenin yaşama geçirilebileceği“ni savunuyordu. Anayasa'ya, 'ulus' yerine 'Türkiye Ulusu' kavramının yazılması, Türkiye ulusunun bir bileşeni olarak Kürt ulusunun varlığının tanınması ve 'ayrı bayrak' DTP'nin diğer taleplerini oluşturuyordu.

Öcalan, Karayılan ve BDP’nin sadakatle bağlı olduğu bu bakış açısı 2013 yılı itibarıyla bugün Türkiye’de siyasi iktidar tarafından da paylaşılmaktadır. Bu tespitin siyasi iktidara yönelik kaba bir eleştiri şeklinde algılanmaması gerekir. Zira sorun çözülecek ise ancak bu tarz bir paylaşım temelinde çözülebilir. Oldukça uzun sürecek ve bir dizi anayasal değişikliği gerektirecek bu süreçte her iki tarafın da bazı sigortalara ihtiyacı vardır: Kürt siyasi hareketinin sigortası PKK’dır; Siyasi iktidarın sigortası ise başkanlık sistemidir. Söz konusu paylaşımın ve devamındaki sürecin bizi götüreceği yer ise “İspanya Modeli“dir.

İspanya Modeli’nin ayırt edici çizgisi 17 farklı bölgenin her birinin yasa yapma yetkisine sahip olmasıdır. Bölgelerin yasa yapma yetkisine sahip olması, bizi klasik tek siyasi karar merkezli üniter devlet modelinden “Bölgeli Devlet“ modeline götürür. Bölgeli devlet modeli, üniter devlet ile federal devlet arasında bir ara-formüldür. Bu model, bölgeler ya da topluluklara tanınan siyasal özerklik açısından üniter devletten farklılaşır; özerk yönetimlerin /bölgelerin kuruluş ve işleyişiyle, yetkilerinin anayasal güvencesi açısından ise federal devletten ayrılır.

İspanyol Anayasası’nın (1978) 2.maddesi: “Anayasa, İspanyol ulusunun parçalanmaz birliğine, bütün İspanyolların ortak yurdunun bölünmezliğine dayanır; ulusu oluşturan milliyetlerin ve bölgelerin özerklik hakkını ve kendi aralarında dayanışmasını tanır ve güvence altına alır“ demektedir. Anayasa (m. 1§2) “ulusal egemenliğin“ İspanyol halkına ait olduğunu belirtir. Dolayısıyla İspanyol Anayasası ulusal birlik (tek ulus) ve ulusal egemenlik ilkesiyle birlikte “ortak ve bölünmez yurt“ / ülkenin bölünmezliği ilkesine yer vermekte ancak, ulusal bütünlük vurgusu içinde “milliyetlerin“ ve “bölgelerin“ özerklik hakkını tanımaktadır.

İspanyol Anayasası (m.3), İspanyolca’nın (Kastilyan dili) devletin resmi dili olduğunu belirtmekle birlikte, özerk toplulukların / milliyetlerin (kendi) dillerini de ilgili topluluk açısından resmi dil olarak kabul eder. Bu çerçevede özerk toplulukların yetkileri arasında (kendi) dillerinin öğretilmesi ve kullanımı da yer alır.

İspanya modeli, üniter devletin tek siyasal karar merkezli bir devlet olma biçimini aşındıran bir modeldir. Ancak, aynı model, farklılaşmalardan kaynaklanan çatışmaların “yönetilmesinde“ birlikte yaşamayı sağlayan bir seçenek sunar.

İspanya Modeli Ayrıştırır mı?

Türkiye’de sorun çözülecek ise ( klasik üniter devletten bölgeli devlete geçiş ) “birlikte yaşamak“ şu basit benzetme gibidir: Son 30 yılını kavgalarla geçiren evli bir çift nihayet yataklarını ve odalarını ayırmaya karar verirler. Aynı evde yaşayacaklardır ama farklı odalarda ve saygı çerçevesinde… Bu durum belki barışı getirir ama ayrışmayı arttırır. Tarafların tıpkı nazenin bir çiçeği tutuyormuşçasına bir birlerine hassas davranmaları gerekir. Çünkü her olası dikkatsizlik boşanmayı akla getirecektir.

Türkiye’nin bölgeli devlet yolu ile sorunu çözmesi Kürtlere muazzam ölçüde bir dinamizm getirir ve kaçınılmaz olarak Kürt kimliğini siyasallaştırır. Evet, yetki aktarımı ve federal teknikler ya da bölgeli devlet modeli bir arada yaşama kültürünü geliştirir. Evet, federal teknikler, var olan farklı devletlerin ortak bir hegemon güce direnmelerinin (Büyük Britanya karşısında Amerikan kolonileri örneği) ya da ulus-devletlerin küreselleşmenin etkilerine karşı birlik kurabilmelerinin etkili bir yoludur (AB örneği). Gene aynı teknikler zaten tarihsel olarak çok güçlü olan bölgesel eğilimleri (Franco dönemi hariç İspanya) bir arada tutmanın da önemli bir aracıdır. Ancak süreç ve akış tersinden olursa; yani üniter devletten kalkarak hareket edilir ise aynı teknikler ayrışma doğurur: Federal devlete geçtikten sonra Valonlar ve Flamanlar arasında bölünen Belçika ya da 2005 Anayasası sonrası Kürtler, Şiiler ve Sünniler arasında bölünen Irak gibi…

Çözümün uluslararası politik sonuçları

Sorunun gerçekten çözülmesi, ayrışma getirse dahi barışı tesis ederek Türkiye’yi olağanüstü güçlü kılar. Bu durum 19. Yüzyılda Almanya’nın birliğini sağlamasına benzer bir uluslararası politik etki doğurur ve Türkiye’nin bulunduğu coğrafyadaki bütün jeo-politik dengeleri bozar. Bu yüzden Dünya üzerinde Türkiye’nin Kürt sorunu çözmesini isteyecek belki de hiçbir devlet yoktur.

Sorunun çözümü Türkiye’nin Kürtleri dışında Ermenistan, İran, Irak ve Suriye’de yaşayan ve sayıları 10 milyonu geçen ciddi bir potansiyelin de Türkiye’nin nüfuz alanına girmesi sonucunu doğurur. Ezeli ve ebedi bir düşman ve her zaman devlet aklı ile hareket eden bir İran; Sünni ve Şiiler arasında sonu gelmez kavgalarla zayıflayan ve Kuzey Irak nedeni ile parçalanmış bir Irak ve giderek Lübnanlaşması beklenen bir Suriye karşısında Türkiye olağanüstü güç kazanır. Türkiye giderek emperyal bir politika izleme yolunda ilerler. Bu derece güçlenen bir Türkiye ise en başta İsrail ve ardından Rusya için ciddi tehdit oluşturur. Liberal değerlerden uzaklaşmadığı sürece (ve “Şark Sorunu“nu unutmuş olduklarını varsayarak) bu durum AB ve ABD’yi rahatsız etmez. Ancak ABD, İsrail ve Türkiye arasında seçim yapmaya zorlanır ise bu Türkiye’nin bütünlüğünü korumasını güçleştirir. Zira “vaad edilmiş topraklar“ üzerinde İsrail (ve dolayısı ile ABD) Birleşik Kürdistan Devleti’ni Türkiye’ye tercih eder.

Tekrar kalın çizgilerle vurgulamak gerekir ki Türkiye’nin sorunu çözmesi 19. Yüzyılda Almanya’nın birliğini sağlamasına benzer bir etki doğurur. Almanya birliğini ağırbaşlı, uzun soluklu, ılımlı politikalar ve karmaşık ve bir o kadar da hassas ittifaklar zinciri içerisinde sağlamıştı. Bunun yaparken Almanya’nın iki büyük şansı vardı: Biri, gittikçe gürbüzleşen ekonomisi; ikincisi ise Bismarck gibi bir dahinin varlığı.

Türkiye’nin sorunu çözmesi kendisine kolay kolay altından kalkılamayacak bir politik güç ve rol yükler. Biliyoruz ki, Türkiye söylemler için çok güçlü; büyük ihtiraslar ve emperyal politikalar için ise kapasite inşasını tamamlamamış zayıf bir ülke. Ve gene biliyoruz ki, güç onu taşıyamayanların üzerinde durmaz; akar gider.

Acaba Türkiye, 19. Yüzyılda Almanya’nın sahip olduğu iki şansa sahip mi? Türkiye 1998’de Dünya’nın 17. büyük ekonomisi idi. 2013’de ise yine Dünya’nın 17. büyük ekonomisi. 2023 yılında durumun farklı olacağına ilişkin ciddi bir veri ve umuda sahip miyiz? Daha iyi bir soru ise şu: Türkiye’nin Bismarck gibi temsil edilen bir devlet aklı var mı?

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2643 ) Etkinlik ( 216 )
Alanlar
Afrika 73 621
Asya 97 1035
Avrupa 22 634
Latin Amerika ve Karayipler 16 68
Kuzey Amerika 8 285
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1348 ) Etkinlik ( 51 )
Alanlar
Balkanlar 24 283
Orta Doğu 21 596
Karadeniz Kafkas 3 294
Akdeniz 3 175
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1288 ) Etkinlik ( 74 )
Alanlar
İslam Dünyası 56 778
Türk Dünyası 18 510
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1996 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
Türkiye 77 1996

İnsanoğlunun uzayla ilişkisini kabaca iki kategori altında incelemek mümkün. Bunlardan ilki yerküreye görece yakın mesafeleri kapsayan yörüngesel uzay. 1957 yılında uzaya fırlatılan Sovyet Sputnik uydusunu bugüne kadar 8.000’in üzerinde uydu takip etti ve Dünya’nın yörüngesindeki uydular artık moder...;

Daha önce, bu platformda kaleme aldığımız bazı çalışmalarda sıklıkla ifade etmiştik ki; bugün Balkanlar olarak adlandırılan Avrupa topraklarının “Batı Medeniyeti”nin dışında tutulmasının en kolay yolu, onu asla tam manası ile tanımlamamak olarak belirlenmişti. ;

Meksika ise yaklaşık 2 milyon kilometrekarelik yüzölçümü ile Orta Amerika’daki stratejik konumu, 124 milyon civarındaki nüfusu, insan kaynağı, 1,223 trilyon GSYİH ile büyüyen ve gelişen ekonomisi, BM, Amerika Devletleri Örgütü (ADÖ), Rio Grubu, OECD, ANDEAN, Orta Amerika Entegrasyon Sistemi (SICA),...;

Suudi Arabistan ise Asya’yı Afrika’ya ve Akdeniz’i Hint Okyanusu’na bağlayan bölgedeki stratejik konumu, Arap ve İslam dünyasındaki öncü rolü, 34 milyon’a yaklaşan dinamik nüfusu, doğal kaynakları, kanıtlanmış dünya petrol rezervlerinin yaklaşık % 20’si ile enerjide öncü ülke oluşu, turizm ve insan ...;

Türkiye’de ve dost/kardeş ülkelerde stratejik vizyonu temsil eden devlet adamları ile bürokratlar, bilim insanları, kurumlar, iş insanları, sanatçılar, siyasetçiler ve gazeteci-yazarları onurlandırmak amacıyla 2006 yılından beri gerçekleştirilen TASAM Stratejik Vizyon Ödülleri’nin resmî internet sit...;

Brezilya ise 213 milyonu aşan nüfusu ile dünyanın altıncı ve 8,5 milyon km² üzerindeki yüzölçümü ile beşinci büyük ülkesi olarak Latin Amerika’da önemli bir siyasi ve ekonomik güç ve küresel düzeyde önemli bir aktördür. 2 trilyon dolar civarındaki GSYİH’sı ile Latin Amerika’nın en büyük, dünyanın do...;

Muhammed Nadir Şah, Afgan kraliyet ailesi üyelerinden birisidir. Amanullah Han ile aynı soydan gelmektedir. Nadir Şah, Amanullah Han’ın kuzenidir. Eski Afgan Emiri Dost Muhammed’in yeğeni Mehmet Yusuf Han’ın oğludur. ;

Doğu; nüfuz ve müdahale etmeye çalışan Batı’ya karşı müdafaanın sınırları, özellikle sömürgecilik dönemi süresince ve Sanayi Devrimi sonrasında gerçekleştirilen etkiye karşı geliştirilen tepki olarak nitelenebildiği gibi, Batı’nın sınırlarını çizdiği (Edward Said’in ifade ettiği) “bağımlı ırkların” ...;

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır.

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin bugünü ve geleceğinin ele alındığı Avrupa Birliği Sempozyumu, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) ile Türk Avrupa Bilimsel ve Eğitimsel Araştırmalar Vakfı (TAVAK) işbirliğinde 02 Şubat 2018’de İstanbul Taksim Hill Otel’de gerçekleştirildi.

1982 Anayasası'nın defalarca değişikliğe uğramasına rağmen iskeletinin değiştirilememesi nedeniyle Türkiye'nin yeni bir anayasaya gereksinimi olduğu konusunda kamuoyunda genel bir konsensüs bulunmaktadır.

Bu rapor, Türk savunma sanayiinin gelişme sürecinin sürdürülebilirliginin ve ihracat potansiyelinin arttırılmasında, şekillendirilecek geleceğe uygun; insan sermayesi, yapı, süreç ve stratejilerin tasarlanmasına ışık tutmak, bu kapsamda alınabilecek tedbirleri saptamak maksadıyla hazırlanmıştır.