4. Marakeş Uluslararası Güvenlik Forumu, 25 - 26 Ocak 2013 tarihlerinde Fas’ın Marakeş kentinde yapılmış ve "Sahel'deki krizlerin bölgesel ve uluslararası güvenliğe etkileri ile beklenen gelişmeler" konusuna tahsis edilmiştir.
Foruma TASAM Başkanı Suleyman Sensoy ile TASAM Başkan Danışmanı, Çağ Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı Büyükelçi ( E ) Prof. Dr. Ali Engin Oba'dan oluşan heyet ile katılmışlardır.
Forum sırasında krizdeki Sahel - Sahara kuşağı ele alınarak incelenmiş, krizin gelişmeleri, bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliğe etkileri, Sahel - Sahara alanının özellikleri, Sahel'in jeopolitik özellikleri ve Güney Atlantik Okyanusu ile etkileşimi ana konular olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, Sahel'deki toprak sorunları, devlet olma vasfını kaybetmiş devletler, demografik sorunlar, iklim ile ilgili riskler, gıda ve su güvenliği, göç, müfrit akımlar, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı, gizli göç, devlet dışı diğer gruplar: isyancılar, paralı askerler, tabii kaynaklar, maden ve petrol ile ilgili sorunlar üzerinde de durulmuştur. Buna ilaveten Sahel'i etkileyen diğer bölgelerde meydana gelen olaylar da değerlendirme kapsamına dâhil edilmiştir. Kuzey Afrika'daki olaylar, Mali krizi, bölgesel jeopolitik, etki alanları ile ilgili mücadelenin doğurduğu riskler, Sahel ülkelerinin bölünme riski, Sahel - Sahara'nin hukuk dışı bir mekân haline gelmesi tehlikesi konuları da incelenmiştir.
Sahel, Afrika'da Moritanya'dan Cibuti'ye kadar uzanan çöl ve yarı çöl niteliğindeki bir bölgede 15 ülkeyi, 8 milyon kilometrekarelik bir alanı kapsamaktadır. Bölgede, çoğunlukla Arap, Berber, Tuareg, Pöl, Bella, Surayi, Mor, Tubu gibi halkların yasadığı, tabii kaynakların bulunmasına rağmen Birleşmiş Milletler insani gelişme endeksine göre 177 ülke arasında en sonuncu 10 ülkenin yer aldığı, iktisadi kalkınmanın çok zayıf olduğu ve çok fakir insanların yaşadığı bir bölgedir. Bu bölgede kuraklık önemli bir unsurdur, bu husus bölgede yaşayanlar üzerinde çok olumsuz etki yapmaktadır. Bu çerçevede, Tuareglerin bir kısmı sözkonusu kuraklıktan dolayı Niamey, Bamako, Dakar ve Lagos'ta toplanmışlar, diğer kısmı ise Cezayir ve Libya'ya göç etmişlerdir. 2011'de Libya savaşı sonrasında Tuaregler Mali ve Nijer'e dönerek istikrarsızlıkların ortaya çıkmasına yol açmışlar ve "Azavad'ın Kurtuluşu Milli Hareketi-MNLA' adı altında bir Örgüt kurarak Tuareg ülkesini ilan etmişlerdir.
Sahel'in güvensizliğini yaratan birçok unsur mevcuttur. Bunların başında, devlet düzeninin etkisizliğinden dolayı ortaya çıkan yolsuzluk, iç savaş ve etnik şiddet, devlet dışı silahlı gruplar, işsizlik, kötü yönetim, hafif silahların yaygınlaşması gibi hususlar gelmektedir.
Ayrıca, bölgede her türlü kaçakçılık da mevcuttur. Bunların, narkotik kartelleri ile ilişkileri bulunmaktadır.
Sahel'deki İslam’ın hoşgörülü bir nitelik taşımasına rağmen son zamanlarda Selefizm adı altında yeni bir anlayışın ortaya çıktığı ve bölgenin şeriat kaidelerine göre yönetilmesini öneren bu akıma gençlerin katıldığı görülmektedir.
Bölgede ortaya çıkan İslami karakterdeki örgütler ( AQMI, Mujao, Ansar Dine ) bölge istikrarını altüst etmişler ve Sahel'deki iktisadi kalkınmayı ve ticareti engelledikleri gibi her türlü olumsuz gelişmeyi de tetiklemişlerdir. Bu çerçevede, yabancıların rehin alınması, dini mekânların yok edilişi ile aşırılıkçılığa varan bir durum gözlemlenmiştir. Bölgenin kontrol edilememesi her türlü olumsuzluğu beraberinde getirmektedir.
Sahel'deki istikrarsızlık ve bunun Avrupa'ya etkileri de önem kazanmaktadır. Bölgedeki tüm ülkeler istikrarsızlıktan az ya da çok etkilenmektedirler.
Sahel önemli bir demografik sorun ile karsı karşıyadır. Yıllık %3 nüfus artışı ve her kadının ortalama 6 çocuk sahibi olduğu bölgede, her yıl 2 milyon genç iş pazarına katılmakta, bunların ancak %10'u iş bulabilmektedir. Sahel'de istikrar için liderlik, iyi yönetişim, demokrasi, insani güvenlik, kişi ve mal güvenliği gereklidir.
Forum nihayetinde, Sahel krizi ile ilgili olarak bir bildiri kabul edilmiştir. Bildiride Sahel'deki krizin siyasi, sosyo ekonomik, kültürel ve çevresel ve güvenlikle irtibatlı sorunlardan kaynaklandığı vurgulanmakta ve soruna devamlı bir çözümün bölgedeki çeşitli faktörler ile aktörleri içermesi gerektiği belirtilmektedir.
Sorun kaynağı olarak, liderlik rekabeti, kötü yönetişim ve demokrasi yetersizliği, sosyo ekonomik bakımdan derin fakirlik, çevre sorunları, iklim risklerinin doğurduğu sorunlar, güvenlik sektöründe acil reform ve ordunun profesyonelleştirilmesi kaydedilmektedir.
Bildiride, soruna çözüm için, ulusal, bölgesel aktörler ile uluslararası örgütlere çağrıda bulunulmaktadır.
Özetle, ulusal aktörler için hukuk devletinin tesisi, ayrılıkçı güçlerin silahlı çatışmaya başvurmasının engellenmesi, ihtilaf kaynaklarının ortadan kaldırılması istenmektedir.
Bölgesel aktörlerden, özetle, ayrılıkçı ve isyancı gruplara yardım edilmemesinin sağlanması talep edilmektedir.
Uluslararası örgütlerden ve aktörlerden, özetle, bölgesel, mahalli halka insani ve diğer yardımların yapılması talep edilmektedir.
Bildiri ayrıca, kısa ve uzun vadede, kalkınma için tedbirler de öngörmektedir. Bunlar, ulusal aktörler için, özetle, kalkınma planlarının yapılması, güvenlik alanında reformların gerçekleştirilmesi, demokrasi ilkesine işlerlik kazandırılmasıdır.
Bölgesel aktörler için, özetle, bölgesel bütünleşmeyi hızlandırmak, ihtilafların önlenmesi için önleyici diplomasinin kullanılması öngörülmektedir.
Uluslararası aktörler için de bölgesel işbirliğinin desteklenmesi ile Sahel'de barış ve güvenliğin kuvvetlenmesine destek verilmesi istenmektedir.
Anılan Forumun, kritik bir dönemde Sahel'de ortaya çıkan sorunları tartışmak ve çözüm yolları önermek acısından önemli bir görev üstlendiği değerlendirilmektedir.
