Avrupa Komisyonu Başkanı Jose Manuel Barroso yıllık Birliğin Mevcut Durumu başlıklı konuşmasında Avrupa Birliği'nin federasyon haline getirilmesini önerdi. "Bu kelimelerden korkmayalım: ulusal devletlerin federasyonuna gereksimimiz var ve bu bizim siyasi ufkumuzdur“ diye kaydeden Barroso’ya göre, artık AB’de büyük ölçekli siyasi reformların zamanıdır, çünkü birlik "siyasi bunalım, güven bunalımı ile“ karşı karşıya: "Biz sık sık büyülü bir sarmalla karşılaşmaktayız: AB devlet ve kurum yöneticilerinin toplantılarında önemli kararlar alınmasına rağmen, bir gün geçmeden aynı şahısların alınan kararların ya çok uzağa gittiğini, ya da uzağa gitmediğini diyerek gelinen sonuçlara kuşku ile bakmaktadırlar. " Barroso, bu güven bunalımının çözümünü sadece derin entegrasyonda görmektedir. Konuşmasının sonunda Avrupa'ya yeni bir düşüncenin gerektiğinin vurgulayan Barroso, "İnanıyorum ki, Avrupa'nın kalbi var. Bu kalp gerekenleri gerçekleştirmek için bize güç ve dayanıklılık verebilir." Sözlerini ekledi
Avrupa kendini kaybediyor
Bu konuşmadan bir ay bile geçmeden, tüm dünya Avrupa’da ayrılıkçılık hareketinin boy göstermesinden bahsetmeye başladı. 15 Ekim’de İngiltere başbakanı David Cameron’la İskoçya bölgesel hükümetin Başbakanı ve iktidardaki ulusal Parti lideri Alex Salmond arasında Edinburgh’da yapılması öngörülen İskoçya’nın tam bağımsızlığının masa yatıracak halk oylamasına dair anlaşma imzalandı.
Daha sonra, Katalonya’nın İspanya’dan bağımsızlığını destekleyen yarım milyona yakın insan Katalonya’nın ulusal sarı-kırmızı bayraklarıyla Barcelona sokaklarında yürüdü. Belçika’nın Flaman bölgesindeki yerel seçimleri milliyetçi Yeni Flaman Birliği kazandı. Belçika’nın ikiye bölünmesinin ateşli yanlısı Bart de Wever ise ülkenin ikinci en büyük kenti olan Antwerp’in belediye başkanlığına getirildi. Ayrılıkçı eğilimler Danimarka, İtalya, Norveç, Polonya ve diğer Avrupa devletlerinde de etkili hale gelmektedirler.
Son olaylardaki en belirgin husus, öncelikle Avrupa'nın ayrılıkçı hareketlerinin temel katılımcılarının çalışmalarının inanılmaz şekilde eşgüdüm halinde olmasıdır. Bunu, Avrupa’da giderek derinleşen mali-ekonomik kriz ışığında istikrarın bozulmasının başlangıcı olarak kabul edebiliriz. Önceleri ayrılıkçı güçlerin merkezi hükümetlerle mücadelelerde aşırı yöntemlere başvurmalarına karşın son zamanlar onların hiç bir şiddet uygulamadan yerel iktidarlara yerleştiklerini görüyoruz. Dolayısıyla onları iktidara sanki gözükmeyen “yumuşak bir güç“ getirmektedir. Avrupa ülkelerindeki ayrılıkçı hareketlerin ortak yanları farklılıklardan daha fazladır. Bunu anlayabilmemiz için bazı Avrupa ülkelerindeki ayrılıkçlık süreçlerine göz atmamız gerekli.
İskoçya, Kuzey Denizi'ndeki yataklarıyla bütün Avrupa Birliği'nde hemen hemen en zengin hidrokarbon rezervine sahip ülke olarak bilinmektedir. Sübvansiyonlu bir bölge olarak kabul görmesine rağmen, bu petrol ve doğal gaz gelirleri (yıllık 20 milyar dolara yakın) Londra’ya aktarılmasından dolayı olsa gerek. Bu yüzden de İskoç milliyetçilerini esas sloganlarının petrol ve doğal gaz yataklarının kendilerine verilmesi olması şaşırtıcı olmamaktadır. İskoçları rahatsız eden bir neden de Londra’nın nükleer cephaneliği yenilemek girişimi. İskoçlara göre bu girişim hem kısa hem de uzun dönem için aşırı pahalı.
Anket sonuçlarına inanırsak İskoçya halkının hepsinin ülke bağımsızlığı isteklerinin olduğunu söyleyemeyiz.
Büyük olasılıkla temel öncelik, yerel İskoç hükümeti güçlendirmek ve “merkezden daha fazla uzaklaşmaya“ yönelik kararların alınmasıdır.
Her ne kadar Londra İskoçya’yı İngiltere içinde daha fazla tutmak olasılığının zayıf olduğunu görüyorsa da, yapılacak bağımsızlık oylaması sonuçlarını etkilemek için elinden geleni yapıcaktır. Çünkü ülke yönetimi, İskoçya’nın bağımsızlık kazanma sürecinin Kuzey İrlanda ve Galler tarafında dikkatle izlenildiğini anlamaktadır.
Ekonomik kriz ve akabinde ortaya çıkan mali zorluklar İspanya’da bölgelerin Madrid ile ilişkilerinin bozulmasına neden olmaktadır.
Üniter İspanya devleti kendi hükümetleri ve parlamentoları olan on yedi özerk bölgeden (illerden) oluşmaktadır. Bunlarının her birinde çok güçlü tarihsel gelenekler miras olarak kalmıştır, bazıları eskiden bağımsız devletler halindeydi. Bölgesel siyasi partilerin yetkisine dayanarak yerel yönetimler gelişmiş durumda. Dolayısıyla İspanya’dan ayrılarak bağımsızlığın ilan edilmesi için tüm önkoşullar bulunmaktadır.
Asi İspanyol illerinin başında hiç kuşkusuz Katalonya gelmektedir. Ülkenin GSMH’ın %20’sinin kendi bölgelerinden oluşmasına dayanarak, Katalonlar merkezi hükümetten 5 milyar euro değerinde kredi ve kendilerine bağımsız vergi politikası verilmesinin talep etmektedirler. İspanyol parlamentosunun sadece 5 milyarlık kredi ayrılması kararından yetinmeyen Katalonya yerel yasama organı, 25 Kasım’da erken seçimlere gidilmesi kararını almıştır. Seçimler daha önce de beklendiği üzere ayrılıkçılık görüşünü destekleyen partilerin kesin zaferi ile sonuçlanmıştır. Dolayısıyla, kısa bir süre sonra İspanya’dan tam bağımsızlık sürecinin başlatıldığını görmek hiç de şaşırtıcı olmayacak. Böyle bir durumda, Madrid’in ülkenin toprak bütünlüğünü korumak için askeri güç kullanma olasılığı gibi tehlikeli senaryolar gerçekleşebilir. Madrid ve ayrılıkçı Barcelona arasındaki müzakerelerde arabulucu rolünü mühtemelen Brüksel'in oynayacağı dikkat çekicidir.
Katalonya örneği diğer özerk bölgeler için de cazip gelebilir. Örneğin, 21 Ekim'de Bask bölgesel parlamento seçimlerini, milliyetçi güçler tarafından kazandı. Her ne kadar kazanan partinin liderlerinin görüşlerinin ılımlı olduğu söylense de, onların İspanya’dan tam bağımsızlık kazanmalarını deneyecekleri kuşkusuz. Bask ülkesi ve Galiçya gibi bölgelerde bağımsızlık için tarihsel ve dilsel zemin bulunmaktadır. Buna ek olarak, Baskların bağımsızlık için silahlı mücadele deneyimi vardır. Yakın zamanlara kadar İspanya merkezi hükümeti ile çatışan terör örgütü “ETA“ da Fransa’nın güney topraklarını bile içine alan bağımsız bask devleti kurma peşinde. Bunun yanında Endülüs, Galiçya ve Kanarya adalarına ayrılıkçılık egilimlerinin artışı sezilmekte. Bu bölgelerin hepsi İspanya merkezi hükümetini bağımsızlıkla tehdid ederek milyarlarca kredi istemektedirler. İspanya’da merkezi mali kurumların bu bölgelere düzenli olarak yaptıkları sübvansiyonların boşuna gittiğini göz önüne alırsak, olası iki senaryodan birinin gerçekleşeceğini tahmin edebiliriz: ya İspanyol yetkililer, bölgelerdeki ayrılıkçılığı en sıkı şekilde ortadan kaldırmayı deneyecekler ki bu daha fazla kaos ve hatta savaşa yol açabilir, veya resmi Madrid sorunun aradan kaldırılmasına AB’nin yardımı karşılığında egemenliğinden taviz vericektir.
Daha önce de belirtildiği gibi, İspanya'da ayrılıkçılar sadece bölgesel seçimler ve bu seçimlerde milliyetçilerin zaferiyle merkezi hükümeti tehdit ediyorsa, Belçika'nın iki bağımsız parçaya ayrılması destekleyen Flaman milliyetçileri artık iktidara gelmiş durumdalar. Flamanlar’ın büyük bir bölümü kendilerini, Fransızca konuşan Valonların “besleyicisi“ olarak görmekde ve ekonomik olarak daha az gelişmiş Valon bölgesi ile aynı ülkeyi paylaşmak istememektedirler. Batılı analistlere göre, Belçika’nın kırılgan devlet mekanizması çözülmektedir ve ülkenin parçalanması şaşırtıcı olmayabilir.
AB başkanı Herman Van Rompuy’un kardeşi, Flaman Hristiyan Demokrat Eric Van Rompuy durumu açık şekilde böyle ifade etmektedir: “Belçika komada. Klinik ölüm halinde olan bir hasta“. Yapılan anket sonuçlarına göre 11 milyonluk Belçika nüfusunun %60-nı oluşturan Flamanların büyük bir bölümü Frankların yaşadığı bölümden ayrılmak istiyor. Nüfus çoğunluğunu dikkate alırsak burada, İngiltere veya İspanya’daki gibi azınlığın değil, çoğunluğun ayrılıkçılığının söz konusu olmasını ifade edebiliriz. Avrupa’da boy gösteren ekonomik kriz ve Belçika’nın kendisinde de yaşayan sosyo-politik krizi göz önünde tutarsak ülkede ayrılıkçı eğilimin güçleneceğini, dolayısıyla Belçika’nın ikiye bölünmesinin kaçınılmaz olacağını söyleyebiliriz.
Şunu da belirtelim ki, tarihi Flandriya’nın bir bölümü de günümüz Hollanda sınırları içinde yer almaktadır. Protestan Hollandalılardan farklı olarak ülkede yaşayan Flamanlar Katoliktir.
Danimarkada ise nufusu 60 binden az Grönland’ın ayrılması olasılığı vardır. Bağımsızlığını kazanacağı takdirde, bu ada zengin hidrokarbon ve doğal gaz rezervlerinin bulunduğu Atlantik Okyanus’un %40’nda hak iddia edebilir. Wikileaks’in yayınladığı gizli yazışmalarda ABD dış işleri yetkililerinin, Grönland’ın bağımsızlığının amerikan petrol şirketlerinin yararına olacağını belirtmişlerdi.
Bir başka AB ülkesi İtalya’da zengin kuzey ve ekonomik geride olan güney arasındaki geleneksel çatışmanın yanı sıra, bölgesel ayrılıkçı siyasi kuruluşların çalışmaları ivme kazanmıştır. Bölgedeki en büyük siyasi parti olan Venedik Ligi, Kuzey Ligi’nin bir parçası ve kurucularından. Venediklilerin talepleri mütevazi sayılamaz: Siyasi ve mali özerklik, Venedik dili resmi bölgesel düzeyde tanınması, bunlardan bazıları. Daha radikalleri ise Venedik’in İtalya’dan bağımsızlığını istemektedirler. Bunun yanında ülkenin kuzeyinde bulunan ve Almanca konuşan etnik azınlığının yaşadığı Trentini ve Güney Tirol gibi bölgeleri de göz ardı edemeyiz.
Görüldüğü gibi, Barroso’nun bahsettiği Avrupa Birliği’nin federasyonlar haline gelmesi, nedeni ne olursa olsun “ulusal egemenlik ilkesinin“ hakim olduğu Westfalya uluslararası sisteminin sonunu getirebilir. Bu, Avrupa’yı, küçük toprak birimlerinin bağımsız politika izlemeye çalışırken büyük imparatorluklar elinde araç olmalarına sahne olan, feodal derebeyliklerinin hakim olduğu orta çağ dönemlerine götürebilir.
Nasıl bir “bölünme“?
Uzmanlara göre Avrupa federasyon süreci, dolayısıyla ulusal devletlerin yetkilerinin uluslarüstü bölgesel kuruşlara devretmesi, küresel finans seçkinlerinin planlarını uygulayan AB yönetiminin yararınadır. İstikrarsızlık, çeşitli çekişmeler ve yönetilebilen kaos ortamını oluşması ile sonuçlanabilecek devletlerin ulusal bölgelere parçalanmasını AB liderleri desteklemektedirler. Ne garip ki temel hedef olarak, uluslararası sermayenin rahat şekilde genişleyebileceği, yönetimin temel işlevlerinin uluslararası finans seçkinlerinin elinde toplayabilecek yeni, devletler üstü ağ sistemli yönetimin kurulmasıdır. Çünkü bilhassa Westfalya sonrası ulus devletler Avrupa’nın tam anlamıyla birliğine ve Avrupa Birliği’nin nihani hedeflere ulaşmasına engel olmaktadırlar. Ulus devletler için kendilerinin ulusal çıkarları daha önemli olduğundan, onlara kendi iradelerini dayatmak AB için kolay olmaktadır. Yani, entegrasyonun gerçekleşebilmesi için ulusal kimlik genel Avrupa kimliği ile değiştirilmelidir. Bu yüzden de ulus devletlerde ayrılıkçı bölgeleri destekleyerek AB yönetimi kendi entagrasyon çıkarlarının peşindedir. Görevliler eski ve denenmiş – “Böl ve yut“ yöntemini uygulamaktadırlar. Yukarıda da belirtildiği gibi ayrılıkçı bölgelere genellikle ekonomiş olarak daha gelişmişler ve bu bağlamda onların desteklenmesi rastlantı olmamaktadır. Bir yandan, ekonomik olarak gelişmiş bölgelerin bağımsızlığı ulus devletler üzerinde zayıflatıcı etkiye sahiptir, öte yandan maliyyet optimizasyonu nedeniyle Avrupa bankı giderek otonom politik bir oluşuma dönüşmektedir. Yakın gelecekte AB’nin tek mir merkezden karar verme mekanizmasıyla, merkezi genel bürokrasi, tek polis, tek ordu ile devasa bir imoaratorluk haline gelerek ulus devletlerin kalıntılarının da imha ettiğini görmemiz şaşırtıcı olmayacaktır.
Ayrılıkçılık eğilimlerinin ve mali krizin büyümesi, II Dünya Savaşı’nda sonra Almanya’nın kaybettiği askeri ve siyasi konumunu tekrar kendisine kazandırmaktadır. Merkel sürekli olarak avroyu kurtarmanın tek yolunun devlet eğemenliğinden AB lehine tavizlerin verilmesinde gördüğünü söylemiştir. Bizzat ayrılıkçılığı destekleyerek Almanya emperyalist tasarımlarını gerçekleştirebilmektedir. Bir çok uzman AB projesinin ilk Nazi Almaniyası’nda ortaya çıkmasına işaret etmektedir.
Tüm bunlardan yola çıkarak şunu belirtebiliriz kı, Avrupa’daki Westfalya uluslararası ilişkiler sistemi çok zor dönemini yaşamaktadır. Öngörülen değişimler Ortaçağ feodal derebeyliği döneminin ve akabinde İmparatorluklar dönemini getirebilir.
