Madrid’te Öfke ve Kararlılık, Katalonya’da Düş Kırıklığı ve İsyan

İspanya, tasarımını 1978 anayasasından alan ve kendi yönetim erkine sahip, özerk 15 bölge ile yönetilmekte. Bu bölgelere ilaveten bir de Balear ve Kanarya adaları var. Bu özerk bölgelerden sadece iki tanesi, Bask ve Katalonya, keskin etnik farklılık taşıyor. Ama hani Aragon ve Endülüs’ün hepimize çağrıştırdığı bir derin tarih, La Mancha’nın anımsattığı bir Don Quixote mirası ve Asturias’ın (Isaac Albeniz’in Asturias Efsaneleri adlı İspanyol Suit’i) çağrıştırdığı bir lirik efsane var.


Fakirler ve Zenginler

Ama acaba kaçımız Extremadura’nın bir zamanlar çok fakir bir bölge olduğunu ve İspanya’nın, o zamanki adı ile Avrupa Topluluğu’na katıldığı 1986 yılında, bu bölgenin soğan ve patatesi para yerine değiş tokuşta kullanan bir takas ekonomisi örneği oluşturduğunu hatırlar? Bölgeler arası eşitsizlikleri, zaman içinde AB fonları ile en aza indirmeyi başaran İspanya, Extremadura’nın yarasına merhem olmasına oldu. Ama ülkeyi demir yumrukla yöneten Franco’nun 1975 sonbaharındaki ölümünün ardından, görece olarak daha şanslı olan bölgeleri, zenginliklerini paylaşmak istemediklerini açık açık ifade etmeye ve bu uğurda binlerce masum insanın canını burnundan getirmeye başladı. Oysa onca acıyı birlikte paylaşmış, bir iç savaş ve Nazi işgalinden onurlu bir şekilde çıkmışlardı. Aralarında bir duygu ve düşünce oydaşması olması lazım değil mi? Heyhat!


La Guernica’dan Sonra

La Guernica, Endülüs’ün Malaga kasabasında dünyaya gelen Pablo Picasso’nun, Bask bölgesinde bir kasaba olan Guernica’nın Nazi’lerden çektiğini betimleyen en önemli başyapıtı. Malagalı çocuk, ailesinin o 14 yaşındayken taşındığı Barcelona’da yani Katalonya’da sanat tozu yutmuş, La Mancha’nın bir şehri olan Madrid’de kabul görmüş, Paris’te rüştünü ispat etmiştir. 1934’den sonra doğduğu topraklara hiç dönmemiş olsa bile onun efsunu da efkârı da İspanya’da kalmış olsa gerek ki, 1930’lu yılların İspanya’yı etkileyen gelişmelerini yakından izlemiş, küçük Bask kasabası, Guernica’nın 1937 yılında bombalanarak yok edilmesi, onun duygulu ama isyankâr ruhunda derin bir iz bırakmıştır. Evet, bir Malagalı çocuk, Katalonya’da büyüyüp de, Bask ülkesinin acısını yüreğinde hissetmiş ve dünyaya hissettirmişse, İspanya’nın bölünmez bir bütün, İspanyol halkının da tüm etnik dokusu ile et ve tırnak olması lâzım değil mi? Heyhat!


“Endülüs’te Raks“, Katalonya’da Ateşle Dans

Zengin ile fakir arasındaki farkı yok etmeyi ve idari etkinliği özerk bölgelerle sağlamayı başaran İspanya, zengin etnik ve kültürel mozaiğini, ülkenin refah yıllarında daha iyi korumayı başardı. Başardı da, zorluklar baş gösterince aşk bacadan kaçmaya başladı. Extremadura hâlinden şikâyetçi gözükmüyor. Bask’lar biraz fazla bastırınca bir de mali özerklik aldı ve sesini kıstı sayılır. Ama Katalonya ayrılıp daha özgür olabileceği günleri düşleyerek gittiği referandumdan sonra, Dimyata pirince giderken evdeki bulgurdan olma noktasına geldi. Ateşle oynadığını bilemedi mi? Yoksa yel değirmenlerine bile savaş açabilen Manchalı adam Madrid’i, bağımsızlık ilânına boyun eğer mi sandı?


“İmkânsız Rüya’yı Düşlemek“(Dream the Impossible Dream)[1]

Madrid bastırıyor. Manchalı adam Sancho Panza olarak, Dulcinea gibi gördüğü “Katalonia“yı, Katalonya’ya bile yâr etmek istemiyor. Oysa başından beri imkânsız rüyâyı düşleyen hep Katalonya Başkanı Carles Puigdemont oldu.

2016 yılında bölgenin 130. lideri olarak ilân edildiğinde, bağımsızlık hevesini, “imkânsız sadece bir düşüncedir“(Impossible is just an opinion) diyerek açıkladığını hatırlıyorum. Şimdi aynı Puigdemont’un İspanya anayasasını ihlâl ve isyana teşebbüsten başına ne gelecek diye bakıyorum. Madrid kararlı, Brüksel seyrediyor. Fransa ve Portekiz işe hiç karışmıyor. Anlaşılan böyle bir iş AB üyesinin başına gelince bile her koyun kendi bacağından asılıyor. Ama öyle “kendi egemenliğini belirleme hakkı“ falan da denmiyor. Dikkatleri istirham ederim.

---