IMF, ait olduğu sistem yıkılmış olsa bile bir Bretton Woods kurumu olarak hala ayakta. Dünya Bankası ile birlikte hala küresel krizlere ve münferit ülke sorunlarına çözüm üretmeye çalışıyorlar. Bu iki uluslar üstü otorite, bir taraftan da piyasaların işlerliğini arttırmak ve piyasa ekonomisi uygulamalarını yaygınlaştırmak için çaba gösteriyor ve bu bağlamda hemen her yerde yapısal reformları teşvik edip, destekliyor. Başı sıkışan ülkeler üye ise IMF nin kapısını çalmayı kullanılacak bir hak olarak görmeye devam ediyor. Şimdi borç krizi ile kurtarılmayı bekleyen Yunanistan, Portekiz, İspanya, hatta İrlanda ve İzlanda buna dahil.
Bu bakımdan bir diğer örnek Mısır, Mübarek rejimi gideli çok olmadı. Ama Mısır’daki geçici yönetim, büyüyen kaynak açığını kapatmak için birçok uluslararası finans kuruluşu yanı sıra IMF den 10-13 milyar Dolarlık bir resmi borç talebinde bulundu bile. Bu her şeyden önce Mısır’ın kolay kolay Batı’dan kopmayacağının bir göstergesidir. Aslında kopması da gerekmiyor. Bir ülke, eğer turizm gibi bir endüstrinin, olaylardan zarar görmesi zor duruma düşebiliyorsa, onun acilen istikrar kavuşması önemlidir. Hükümetin yaptığı açıklamaya göre son üç ay içinde Mısır’ın sadece turizm sektöründen olan kaybı 2,3 milyar dolar. İşte şimdi Mısır her şeyden önce IMF ile 3-4 milyarlık bir borç için müzakerede bulunuyor ki bu kaybı telafi edebilsin.
Bir Devri Kapatmanın Zorluğu
Evet, Mısır, desteksiz yapamayacak durumda. Bir devri kapatmak için gerekli mali hazırlık Mısır’da yoktu ve zaten olamazdı. Her şey bir anda patladı. Bir ulusal irade oluştu ama o iradeyi yaşatacak can suyunun şimdi dışarıdan gelmesi gerekiyor. Eğer Mısır bir yıl içinde IMF den talep ettiği kadar bir fon alamazsa, olaylarla duraksama dönemine giren ekonomisini canlandırmanın mümkün olmayacağı anlaşıldı. Yakın bir gelecekte IMF heyetinin bu ülkeyi ziyaret etmesi ve verilecek borcun miktarı ile yapılacak anlaşmanın koşullarını müzakere etmeye başlaması bekleniyor. “Yıkması bizden, yapması sizden“ de bir model olmalı. Ne derece de güvenilir, yaşayabilir bir modeldir? Orası çok su götürür.
Ancak kalabalık nufusunun, çok büyük bir kısmı yoksul olan, öylek i Kahire’nin varoşlarında mezar evlerde ölülerle birlikte yaşayan* Mısır’ı tekrar rayına oturtmak çok kolay değil. İş uzadıkça, birikimli ekonomik sorunlara yenileri eklenebileceği gibi yeni etnik, dini ve benzeri sorunlar, işi iyice çığrından çıkarabilir.
IMF için de bir Sınav
IMF kapısına giden Mısır’a şimdi iyi bir stand-by, iyi tanımlanmış kısa ve orta vadeli programlar gerek. Bu IMF ekonomistleri için yeni bir sınav. Ama aynı zamanda, yolsuzluğa kapılmayacak bir yönetim ve yönetime inanacak bir halk lazım ki acı reçeteleri iyileşmek için uygulayabilsinler. Uzlaşma toplumu olmayan toplumlarda ve birbirine güveni yitirmiş insanlarla bu iş ne kadar zor! Birlikte yaşama, yaratma, düzeltme ve geleceğe umutla bakma en zor işlerden biri..
Motorları Yeniden Çalışır Hale Getirmek
Döviz rezervleri son üç - dört yılın en düşük düzeyine inen Mısır’da ihracat sektörlerinin motoru, büyük ölçüde ithalata bağlı olduğu için acil bir çıkış yolu gerekiyor. Geçiş yönetimi bu yılın büyüme hedeflerini %6 dan %2 ye indirmiş bulunuyor. Ama asıl sorun, Mısır’da büyüme motorunun arıza yapmış olması. Turizmden ulaştırmaya, ticaretten sanayine durma noktasına gelinmişse, çarkları yeniden döndürmek için önemli bir uyarıcı gerekiyor.
Yine de eğer böyle bir uyarıcının mali değeri 12 milyar dolar ise, ya yöneticiler hesap bilmiyor; Ya IMF reddeder diye endişe ediyor veya zaten işte Mısır ekonomisinin eriştiği düzey bu kadar, kutru bu kadar. Unutmayalım Yunanistan’ı tekrar rayına oturtmak için 60 Milyar Euro gerekiyor. Portekiz için telaffuz edilen rakam ise 80 Milyar Euro. Bunların ne kadarını IMF verecek belli değil. Ama bunların görüşüleceği toplantıya katılmaktan son anda, yüz kızartıcı bir itham ile kurtulan Dominique Strauss Kan, Mısır’dan 12-13 Milyar Dolar’ı esirger miydi bilinmez ama herhalde yeni başkanı veya başkan yardımcısı ile IMF esirgememeli. Bence IMF bir de “cömert ile nekesin harcı birdir“ sözünü öğrenerek hareket etmeli ve kesenin ağzın Mısır için de açmalı. Mısır’dan imkân kıskanmak iyi olmayacaktır.
“Mübarek“ bir Yardım
Bugün uluslararası haberler, Hüsnü Mübarek’in ülkesinden özür dileyeceği ve mal varlığını Mısır’a bağışlayacağını açıklıyor. Mübarek “Varlığım, Mısır Varlığına Armağan Olsun“ demiş olabilir. Eh 3-5 milyar dolar da buradan gelse fena olmaz. Bu hüsn-ü mübareki yerine getirirse, Mısır halkı, Mübarek’i veya oğlunu yenideni kabul edip bağrına basar mı bilemem. Ama Mısır’ın önümüzdeki aylarda, mali imkân yanı sıra basiretli yöneticilere ihtiyacı olacağı da yadsınamayacak bir gerçek. Bir tek maliye bakanı Samir Radvan’ın** çabaları ile yürüyemez işler.
