İsrail-Türkiye Anlaşması, Orta Doğu'da Yeni Jeopolitik ve AB'nin Geleceği

Makale

İsrail ile imzalanan anlaşma, Ortadoğu için yeni bir dönemi başlatıyor. Bu anlaşma ile Türkiye’nin başlattığı inisiyatifin, sadece Ortadoğu için değil, AB’nin geleceği için de önemli bir takım çıktıları olacak. ...

İsrail ile imzalanan anlaşma, Ortadoğu için yeni bir dönemi başlatıyor. Bu anlaşma ile Türkiye’nin başlattığı inisiyatifin, sadece Ortadoğu için değil, AB’nin geleceği için de önemli bir takım çıktıları olacak.

Nitekim uzlaşmanın hemen ardından Rusya ile yakınlaşma, Mısır ile ilişkileri daha üst seviyeye çıkarma isteğinin dile getirilmesi, Suriye krizi konusunda alternatif politika arayışları, doğrudan Ortadoğu’yu ilgilendiren konular. Bu konuların hepsi bir yandan da Yunanistan kriziyle başlayıp İngiltere referandumuyla sonuçlanan dinamikler bağlamında, özellikle AB’de yükselen ve birliği tehdit eden aşırı sağcı ve ırkçı söylemlerin kökünde İslamofobinin ve Türkofobinin yattığını göz önünde bulundurursak, Batı’yı ve AB’yi de ilgilendiriyor.

İç içe geçmiş bu gelişmelerin bütünlüklü bir okumasını yapmak mümkündür ve yapılmalıdır da. Ayrıca aldığı inisiyatiflerle oyun kurucu aktörlerden biri olarak öne çıkması, bir ucu Ortadoğu’da, bir ucu Kafkaslar ve Orta Asya’da, diğer ucu ise Balkanlar ve Avrupa’da olan Türkiye’yi değerlendirmelerin odağına oturtmaktadır. Her biri ayrı tarihi, kültürel ve ekonomik dinamiklere sahip olan bu üç ayrı bölgeye uygun politikalar üreten Türkiye’nin, bu pragmatizmini yönlendirecek bir ilkeler silsilesi geliştirmesi bu konjonktürde kaçınılmazdır. Bu yüzden uluslararası ilişkilerin değerlendirilmesinde artık bir “Türkiye İstisnailiği“ çerçevesinin de geliştirilmesi gerekmekte.

İsrail-Türkiye anlaşmasıyla, bundan altı yıl öncesine uzanan diplomatik krizin sonuna gelindi. Bu krizi, Gazze’ye insani yardım götüren Mavi Marmara isimli Türk gemisine İsrail silahlı kuvvetlerinin yaptığı baskın başlatmıştı. O saldırıda dokuz vatandaşımız hayatını kaybetmiş, ardından Türkiye-İsrail diplomatik ilişkileri ikinci katip seviyesine çekilmişti.

ABD Başkanı Barack Obama’nın girişimiyle ve yine onun gözetiminde İsrail Başbakanı Netanyahu, o dönem Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı olan Recep Tayyip Erdoğan’ı arayarak özür dilemiş ve bugün gelinen anlaşma süreci başlamıştı. Bugün varılan anlaşma sonucunda, her iki ülke diplomatik ilişkilerini büyükelçi seviyesine yükseltme kararı aldılar. Böylece hem Ortadoğu hem Doğu Akdeniz bölgesinde yeni bir dönemin de kapıları açılmış oldu.

Bu gelişme Türkiye için diplomatik bir zafer, daha geniş anlamda ise diplomasinin zaferidir. Bu anlaşma Türkiye’nin "dostlarını arttırma, düşmanlarını azaltma" politikasının ilk olumlu sonucudur. Bu bölgede düşmanlıkların, gerginliklerin ilelebet sürdürülemeyeceğinin, birlikte yaşama gerekliliğinin de göstergesidir. Anlaşmanın ayrıca ekonomik, siyasi ve uluslararası ilişkiler açısından ciddi sonuçları olacağı açıktır. Bu bağlamda özellikle terör ve göç üzerinden, bölgedeki güvenlik sorunlarına yönelik bir takım sonuçları da olacaktır.

Anlaşma kapsamında İsrail, Mavi Marmara müdahalesinde hayatını kaybeden insan hakları aktivistlerinin ailelerine toplam 20 milyon dolar tazminat ödeyecek. Bu Türkiye’nin anlaşma şartı olarak ileri sürdüğü isteklerden biriydi. Türkiye’nin bir diğer isteği ise doğrudan Filistin halkının yaşam koşullarını ilgilendiren, Hamas’ın kontrolü altındaki Gazze bölgesine yönelik ablukanın kaldırılmasıydı. İsrail Gazze’ye yönelik ablukanın, Türkiye’nin kabul edeceği şekilde esnetilmesini kabul etti. Buna göre Türkiye, Gazze’ye İsrail’in kontrolündeki Aşdod Limanından insani yardım götürecek. Bu yardımlar İsrail’in gözetiminde ülkeye girecek.

Böylece anlaşmanın içeriği bağlamında Türkiye, dünyada iyice yalnızlaşmış olan Filistin halkına sahip çıkmaya devam edeceğini de gösterdi. Anlaşmanın diğer maddeleri de Gazze bölgesindeki yaşam standartları ile ilgili. Uzlaşma bu yüzden Gazze’de refahı arttıracak ve insani durumu olumlu etkileyecek. Bu nedenle Filistin devletiyle istişare içinde devam eden müzakereler Filistin’de sevinçle karşılandı.

Bu minvalde Türkiye, Gazze’ye 200 yataklı bir hastane inşa edecek. Askeri malzeme içermeyen insani yardımlar götürecek. Hatta on dört tonluk ilk yardım bayramdan önce Filistin’e ulaşmış olacak. Bölgedeki altyapı güçlendirilecek. Gazze’de süregiden enerji ve su krizine çözüm getirilecek. Almanya ile birlikte Gazze’nin enerji altyapısı ve elektrik dağıtım şebekesi güçlendirilecek. Çözümsüz gibi duran su sorununu çözmek için, deniz suyunu içme suyuna çeviren bir birim kurulacak. Cenin bölgesinde birçok konut inşa edilecek. Yol, ulaştırma, belediye hizmetleri gibi altyapı yatırımı gerektiren projeler gerçekleştirilecek.

İsrail bu anlaşmayla, bölgedeki son gelişmeler ışığında, kendisine de yeni bir açılım bulmuş oldu. Bir yandan Rusya’nın Suriye’ye askeri müdahalesi, diğer yandan ABD-İran yakınlaşması, İsrail’in endişe ile izlediği gelişmelerdi. Bu barışma ile İsrail ve Türkiye, bölgede birbirleri için stratejik öneme sahip olduklarını da teyit etmiş oldular. Ayrıca İsrail bu uzlaşma sayesinde, doğal gazını Türkiye üzerinden taşıma fırsatını da elde etmiş oldu.

Diplomatik sonuçlarını, son Rusya yakınlaşmasıyla birlikte ele aldığımızda, bu anlaşma Türkiye’nin Suriye politikasında bir takım değişiklikler olacağının da sinyallerini veriyor. Gerilimler yerini diplomasinin diline ve yöntemlerine terk ediyor. Bu anlamda Suriye’de eski ittifakların yerini yeni oluşumlar alabilir. Türkiye’nin kadim dostu, Arap dünyasının devi Mısır ile yakınlaşması da yakın bir dönemde gerçekleşebilir. Aslında bu yeni oluşumlar, hem iktisadi hem de göç ve terör bağlamında artan ırkçı söylemlerden bunalmış olan AB’yi son derece rahatlatmış durumda.

Bu gelişmelerin, İsrail ve Rusya ekseni başta olmak üzere mimarı olarak Türkiye ön plana çıkıyor. Böylece, Türkiye diplomasi atağında halihazırda inisiyatifi ele geçirerek diğer paydaşlardan rol kapmış durumda. Başta ABD olmak üzere, AB ve Batı dünyası ile Rusya’nın gelişmelerden memnun olduğu izleniyor.

İsrail ile imzalanan anlaşma, Rusya ile yakınlaşma bağlamında sadece Türkiye’nin değil, İran dahil bölgedeki diğer ülkelerin de Suriye politikasını değiştirecek. Suriye’de diplomasinin dili hakim olarak, bölgede çoğunlukla vesayet altında işlev gören, devlet olmayan siyasi aktörler olarak terör tehdidini yaratan örgütlerin de bu konjonktürde önemlerini yitireceği söylenebilir.

AB çizgisi içinde bu gelişmeleri, bir yandan da İngiltere’de yapılan referandum kapsamında değerlendirmekte fayda var. AB son zamanlarda ciddi ekonomik, siyasi ve toplumsal krizlerle karşı karşıya. İngiltere referandumunun AB’den çıkma yolunda sonuçlanması, bugün var olan AB projesinin sürdürülemez olduğunu ortaya koydu. AB bundan sonra reformlarla daha farklı bir projeyi hayata geçirmek zorunda. Yunanistan kriziyle başlayan süreç, göç, terörizm gibi AB’de korku unsuru olarak ileri sürülen bir takım faktörler, Suriye krizi bağlamında, birliğin temellerini sarsacak söylemleri de canlandırmıştı. Özellikle İngiltere’deki referandum kampanyalarında, ülkenin çok uluslu, çok kültürlü, çok dinli imparatorluk geçmişine ve demokratik ağırbaşlılığına yakışmayacak şekilde İslam karşıtlığının kullanılması, buna ek olarak Türkiye faktörünün bir korku unsuru olarak kampanyalara alet edilmesi, AB’deki ırkçılığın vahametini de gösteriyordu.

Bu anlamda AB’nin geleceği konusunda, Türkiye’nin omuzlarına düşen sorumluluğa vurgu yapmak gerekiyor. Bundan sonra Türkiye’nin daha etkili bir ülke olarak yeni kurulacak AB’de aktif olacağını ve ilişkilerin daha da sıkılaşacağını göreceğiz. Tabii ki bu çerçevede en önemli kavşak Kıbrıs konusunun ele alınması etrafında olacak. Yeni AB’nin kurulmasında Türkiye öncü güçlerden biri olacak. Bütün bu iç içe geçmiş süreçleri başlatan ilk hamle olarak İsrail anlaşması tarihe geçti. Bu gelişmelerin iktisadi boyutu enerji koridorları, ulaşım, üretim, hizmetler ve turizm alanlarında oluşacak. Şayet burada uygulamaya konan siyasi iradenin vaadlerini yerine getirmesi bekleniyorsa, bu başarıların “iktisadi başarılarla taçlandırılması“ gerekiyor.

(AA)

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2643 ) Etkinlik ( 216 )
Alanlar
Afrika 73 621
Asya 97 1035
Avrupa 22 634
Latin Amerika ve Karayipler 16 68
Kuzey Amerika 8 285
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1348 ) Etkinlik ( 51 )
Alanlar
Balkanlar 24 283
Orta Doğu 21 596
Karadeniz Kafkas 3 294
Akdeniz 3 175
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1288 ) Etkinlik ( 74 )
Alanlar
İslam Dünyası 56 778
Türk Dünyası 18 510
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1995 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
Türkiye 77 1995

Daha önce, bu platformda kaleme aldığımız bazı çalışmalarda sıklıkla ifade etmiştik ki; bugün Balkanlar olarak adlandırılan Avrupa topraklarının “Batı Medeniyeti”nin dışında tutulmasının en kolay yolu, onu asla tam manası ile tanımlamamak olarak belirlenmişti. ;

Meksika ise yaklaşık 2 milyon kilometrekarelik yüzölçümü ile Orta Amerika’daki stratejik konumu, 124 milyon civarındaki nüfusu, insan kaynağı, 1,223 trilyon GSYİH ile büyüyen ve gelişen ekonomisi, BM, Amerika Devletleri Örgütü (ADÖ), Rio Grubu, OECD, ANDEAN, Orta Amerika Entegrasyon Sistemi (SICA),...;

Afganistan, dünyadaki hemen her sorunun önüne geçti. Gazze’ye artık sadece göz ucu ile bakıyoruz. Yemen’i unuttuk gibi. Doğu Akdeniz ve Kıbrıs, Libya ve deniz yetki alanları ile ilgili belirsizlikler sanki bir kenara itildi. ;

Suudi Arabistan ise Asya’yı Afrika’ya ve Akdeniz’i Hint Okyanusu’na bağlayan bölgedeki stratejik konumu, Arap ve İslam dünyasındaki öncü rolü, 34 milyon’a yaklaşan dinamik nüfusu, doğal kaynakları, kanıtlanmış dünya petrol rezervlerinin yaklaşık % 20’si ile enerjide öncü ülke oluşu, turizm ve insan ...;

Türkiye’de ve dost/kardeş ülkelerde stratejik vizyonu temsil eden devlet adamları ile bürokratlar, bilim insanları, kurumlar, iş insanları, sanatçılar, siyasetçiler ve gazeteci-yazarları onurlandırmak amacıyla 2006 yılından beri gerçekleştirilen TASAM Stratejik Vizyon Ödülleri’nin resmî internet sit...;

Brezilya ise 213 milyonu aşan nüfusu ile dünyanın altıncı ve 8,5 milyon km² üzerindeki yüzölçümü ile beşinci büyük ülkesi olarak Latin Amerika’da önemli bir siyasi ve ekonomik güç ve küresel düzeyde önemli bir aktördür. 2 trilyon dolar civarındaki GSYİH’sı ile Latin Amerika’nın en büyük, dünyanın do...;

Muhammed Nadir Şah, Afgan kraliyet ailesi üyelerinden birisidir. Amanullah Han ile aynı soydan gelmektedir. Nadir Şah, Amanullah Han’ın kuzenidir. Eski Afgan Emiri Dost Muhammed’in yeğeni Mehmet Yusuf Han’ın oğludur. ;

Doğu; nüfuz ve müdahale etmeye çalışan Batı’ya karşı müdafaanın sınırları, özellikle sömürgecilik dönemi süresince ve Sanayi Devrimi sonrasında gerçekleştirilen etkiye karşı geliştirilen tepki olarak nitelenebildiği gibi, Batı’nın sınırlarını çizdiği (Edward Said’in ifade ettiği) “bağımlı ırkların” ...;

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır.

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin bugünü ve geleceğinin ele alındığı Avrupa Birliği Sempozyumu, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) ile Türk Avrupa Bilimsel ve Eğitimsel Araştırmalar Vakfı (TAVAK) işbirliğinde 02 Şubat 2018’de İstanbul Taksim Hill Otel’de gerçekleştirildi.

1982 Anayasası'nın defalarca değişikliğe uğramasına rağmen iskeletinin değiştirilememesi nedeniyle Türkiye'nin yeni bir anayasaya gereksinimi olduğu konusunda kamuoyunda genel bir konsensüs bulunmaktadır.

Bu rapor, Türk savunma sanayiinin gelişme sürecinin sürdürülebilirliginin ve ihracat potansiyelinin arttırılmasında, şekillendirilecek geleceğe uygun; insan sermayesi, yapı, süreç ve stratejilerin tasarlanmasına ışık tutmak, bu kapsamda alınabilecek tedbirleri saptamak maksadıyla hazırlanmıştır.