Eğer 1991 yılında kurulup, 1999’da tüzel kişilik kazanan Karadeniz Ekonomik İsbirliği Örgütü (BSEC veya KEİ), gerçek bir iktisadi işlev kazanabilseydi, Türkiye’nin öncülüğünde yoğurulan hamur maya tutar, Karadeniz’deki etki alanımız da genişlerdi. Elbette bu alanın sınırı, beğenin veya beğenmeyin her zaman Rusya’nın verdiği-vereceği izne ve hoşgörüye bağlıydı. Denedik pek olmadı. Yine de BSEC ve PAPSEC (Karadeniz Parlamento Birliği) hâlâ birer bina, bir kaç masa ve sekretarya ile varlığını sürdürüyor.
Karadeniz’de İkili İlişkilerin Ağırlığı
Ama KEİ üyelerinin bir kısmı daha sonra ya AB’ye üye veya üye adayı oldu, bir kısmı da ortaklık statüsü kazanınca iş istenildiği gibi yürümedi. Yunanistan’daki KEİ kasası hep boş kaldı, ilişkiler de çelimsiz. Karadeniz’in kendine özgü, oksijeni az koşullarında, çok taraflı bir oluşum soluklanamadı, ilişkiler ikili olmaya mahkûm kaldı.
İşte böyle bir ortamda, 1996 sonrasında Türkiye-Rusya ilişkileri kendi suyunda ve “gaz“ında, Türkiye-Azerbaycan ilişkileri de “tek millet-iki dövlet“ havasında gelişti. Bakü-Tiflis-Ceyhan Türkiye’yi Azerbaycan’a, Mavi Akım ise Türkiye’yi Rusya’ya bağlayan iki atardamar haline geldi. İlişkilere temiz kan pompaladı. Özellikle Türkiye-Rusya ilişkilerinin eriştiği mertebe, Türkiye’yi yeni bir bağımlılığın eşiğine getirse de uzun süre buna pek önem verilmedi. Rusya’ya yıllardır egemen olan Putinvari (Putinesque) yönetim, Türkiye ile ilişkilerden pek hoşnuttu. Türkiye’nin diğer Karadeniz havzası ülkeleri ile yakınlaşması tereddüt yaratınca zaman zaman Rusya zaten “Bağımsız Ülkeler Topluluğu“ üyesi haline getirdiği bu ülkelere ince ayar çekiyor, iplerin kendi elinde olduğunu hatırlatıyordu. Uzun yıllar Türkiye’ye pek az sitemkâr oldu. Sözler ve ümitler verdi ki Türkiye de Karadeniz’in dalgalı sularında Rusya’nın yanında olsun ve deli dalgalı denizin iki yakası, tarihin hiç bir döneminde olmadığı kadar birbirine yaklaşsın.
Rusya ile “Dobra Dobra“ bir Stratejik Ortaklık
Bu oldu da. Hem de Türkiye’nin gönül rızasıyla. Aradaki dalgalı yola atfen olsa gerek, yakın ilişkilere “stratejik ortaklık“ adını verdiler. Yoksa moda olduğu için mi dersiniz? Rusya her şeyi açık açık ortaya koyuyor, Türkiye’den olan beklentilerini dobra dobra sıralıyordu. Türkiye ne dinliyor, neye kafa sallıyor veya ne için sarılıp, el sıkışıyordu bilemiyorum. Ama ne zaman ki nükleer reaktör için Rusya ön plana çıktı, Putin doğal gaz akımlarının adını ve yönünü değiştirip değiştirip sonunda “Türk Akımı“na odaklandı, o zaman Türkiye’nin veremeyeceği bir şeyleri istemeye başladığı izlenimini almaya başladık. Ama Ankara Karadeniz’de, ekonomik olarak gırtlağına kadar Rusya’ya batmıştı. Üstelik artık “atı alan Üsküdar’ı“, Rusya da denizleri aşıp Akdeniz’e geçmişti. Bunu bazen Murmansk’tan kalkıp, Cebel-i Tarık’ı geçerek, bazen de en önemli zırhlılarını, eli makinalı nöbetçilerin yedeğinde, Türk boğazlarından kaydırarak yaptı. Karadeniz’de doğan Stratejik Ortaklık, Suriye çölünde şehit düşmüştü.
Şimdi Stratejik Hatalardan Kaçınma Zamanı
Türkiye’nin Suriye politikası ile gerilen Rusya ilişkileri artık namluların, orta menzilli füzelerin ucunda ve Rus tanklarının güzergâhı üzerinde. Bu şimdi Karadeniz’den değil, en uzun sınır boylarından gelen bir tehlike. Rusya ile şimdi bir de kara sınırımız var. Artık her gün Türkiye bu gerçekle yaşamak zorunda. Bugün gazete de yer alan ve Osman Bölükbaşı’nın sıkça dile getirdiği bir halk deyişine dikkat ettim. “Zengini hayırsız evlat, memuru süslü avrat, siyasetçiyi de kuru inat batırır“ dermiş Osman Bölükbaşı. Şimdi inadın, Türkiye’yi hangi merhaleye getirmekte olduğunu düşünmemiz gerekiyor.
Yeni Bir Soğuk Savaş Dönemine Girerken Karadeniz’i Isıtmak
Türkiye 2004 yılında bir “ Karadeniz Uyum Harekâtı“ (Operation Black Sea Harmony) girişimi başlatmış, bunu 2006 yılı sonuna kadar yürütmüş ve yılsonunda Rusya Federasyonu harekâta eklemlenmiştir. Ukrayna ise daha sonra 2007’de işin içine girmiş ve taraflar daha çok görünürde, kaçakçılığın ortak denetimi, takibi ve yaşa dışı işlerin engellenmesi gibi sivil nitelikli faaliyetlere yoğunlaşılacağı izlenimi vermiştir.
Türkiye Rusya ile sıkı fıkı ilişkiler kurarken, bir taraftan da o yıllardan itibaren ABD desteği ile “Rusya’nın Karadeniz’deki Etkisini Sınırlandırma“ kumpaslarına da katılmış, hatta önayak olmuştur. Bunları Rusya hiç anlamamış mıdır? Şimdi aradan geçen onca yıl zarfında, ABD ile Rusya arasında çeşitli sürtüşmeler olmuş, AB ise Rusya’ya karşı olan enerji bağımlığından bezgin hâle gelmiştir. Bu yüzden Kırım’ın ilhakı çar naçar sineye çekilmiş, Doğu Ukrayna’daki oluşumlara, AB’ye de zarar veren yaptırımlarla cevap vermekle yetinilmiştir. Ama Türkiye’yi “arkandayız“ diye ittirmek, hem Suriye sınır boylarında, hem de Karadeniz’de Rusya’nın önüne atmak hangi amaca, hangi oyalamaya hizmet etmektedir?
Ukrayna ile Ortak Tatbikat Tuzak mı yoksa Fırsat mı?
Bana daha çok, aç kurt veya yaralı ayı kenarda beklerken, çayırın ortasında hastalıklı kuzuyu (Ukrayna) biberonla beslemeye çalışmak gibi geliyor. Ama biz bunu adeta “düşmanımın düşmanı, benim dostumdur“ havası içinde sunuyoruz. Rusya’ya karşı Karadeniz’in güvenliği, Ukrayna ve Türkiye’den mi soruluyor ki Ukrayna ile tatbikata kalktık?
Evet, NATO destek veriyor, AB alkışlıyor. ABD ise Karadeniz’de etki alanını genişletmek istiyor. Gelsin de kendisi genişletsin lütfen. Bu yaptığımız nasıl bir “taktik manevra“dır? Ukrayna ile “Ortak deniz üssü“ mü? Bu parlak fikir ne işe yarayabilir? Ukraynalı denizcileri biz mi eğiteceğiz şimdi? Donanma kapasitelerimizi birleştirmek de neyin nesi? Hangi Ukrayna donanması ile? Rusya’nın Sovyetler çökerken kendi rızası ile ve “ebediyete kadar beraber“ sloganı ile ayrıldığı Ukrayna’ya bıraktığı eski Sovyet donanması ile mi?
Ama en önemli soru bence, Türkiye’yi kendi bölgesel siyasetimizin inadına veya başkalarının emellerine feda etmeye hakkımız var mı sorusu olacaktır. Şu anda Türkiye’nin Karadeniz’deki mutasavver etki alanı genişletme çabalarını, ben bir tuzak olarak görüyorum, fırsat olarak değil.
Karadeniz’de İkili İlişkilerin Ağırlığı
Ama KEİ üyelerinin bir kısmı daha sonra ya AB’ye üye veya üye adayı oldu, bir kısmı da ortaklık statüsü kazanınca iş istenildiği gibi yürümedi. Yunanistan’daki KEİ kasası hep boş kaldı, ilişkiler de çelimsiz. Karadeniz’in kendine özgü, oksijeni az koşullarında, çok taraflı bir oluşum soluklanamadı, ilişkiler ikili olmaya mahkûm kaldı.
İşte böyle bir ortamda, 1996 sonrasında Türkiye-Rusya ilişkileri kendi suyunda ve “gaz“ında, Türkiye-Azerbaycan ilişkileri de “tek millet-iki dövlet“ havasında gelişti. Bakü-Tiflis-Ceyhan Türkiye’yi Azerbaycan’a, Mavi Akım ise Türkiye’yi Rusya’ya bağlayan iki atardamar haline geldi. İlişkilere temiz kan pompaladı. Özellikle Türkiye-Rusya ilişkilerinin eriştiği mertebe, Türkiye’yi yeni bir bağımlılığın eşiğine getirse de uzun süre buna pek önem verilmedi. Rusya’ya yıllardır egemen olan Putinvari (Putinesque) yönetim, Türkiye ile ilişkilerden pek hoşnuttu. Türkiye’nin diğer Karadeniz havzası ülkeleri ile yakınlaşması tereddüt yaratınca zaman zaman Rusya zaten “Bağımsız Ülkeler Topluluğu“ üyesi haline getirdiği bu ülkelere ince ayar çekiyor, iplerin kendi elinde olduğunu hatırlatıyordu. Uzun yıllar Türkiye’ye pek az sitemkâr oldu. Sözler ve ümitler verdi ki Türkiye de Karadeniz’in dalgalı sularında Rusya’nın yanında olsun ve deli dalgalı denizin iki yakası, tarihin hiç bir döneminde olmadığı kadar birbirine yaklaşsın.
Rusya ile “Dobra Dobra“ bir Stratejik Ortaklık
Bu oldu da. Hem de Türkiye’nin gönül rızasıyla. Aradaki dalgalı yola atfen olsa gerek, yakın ilişkilere “stratejik ortaklık“ adını verdiler. Yoksa moda olduğu için mi dersiniz? Rusya her şeyi açık açık ortaya koyuyor, Türkiye’den olan beklentilerini dobra dobra sıralıyordu. Türkiye ne dinliyor, neye kafa sallıyor veya ne için sarılıp, el sıkışıyordu bilemiyorum. Ama ne zaman ki nükleer reaktör için Rusya ön plana çıktı, Putin doğal gaz akımlarının adını ve yönünü değiştirip değiştirip sonunda “Türk Akımı“na odaklandı, o zaman Türkiye’nin veremeyeceği bir şeyleri istemeye başladığı izlenimini almaya başladık. Ama Ankara Karadeniz’de, ekonomik olarak gırtlağına kadar Rusya’ya batmıştı. Üstelik artık “atı alan Üsküdar’ı“, Rusya da denizleri aşıp Akdeniz’e geçmişti. Bunu bazen Murmansk’tan kalkıp, Cebel-i Tarık’ı geçerek, bazen de en önemli zırhlılarını, eli makinalı nöbetçilerin yedeğinde, Türk boğazlarından kaydırarak yaptı. Karadeniz’de doğan Stratejik Ortaklık, Suriye çölünde şehit düşmüştü.
Şimdi Stratejik Hatalardan Kaçınma Zamanı
Türkiye’nin Suriye politikası ile gerilen Rusya ilişkileri artık namluların, orta menzilli füzelerin ucunda ve Rus tanklarının güzergâhı üzerinde. Bu şimdi Karadeniz’den değil, en uzun sınır boylarından gelen bir tehlike. Rusya ile şimdi bir de kara sınırımız var. Artık her gün Türkiye bu gerçekle yaşamak zorunda. Bugün gazete de yer alan ve Osman Bölükbaşı’nın sıkça dile getirdiği bir halk deyişine dikkat ettim. “Zengini hayırsız evlat, memuru süslü avrat, siyasetçiyi de kuru inat batırır“ dermiş Osman Bölükbaşı. Şimdi inadın, Türkiye’yi hangi merhaleye getirmekte olduğunu düşünmemiz gerekiyor.
Yeni Bir Soğuk Savaş Dönemine Girerken Karadeniz’i Isıtmak
Türkiye 2004 yılında bir “ Karadeniz Uyum Harekâtı“ (Operation Black Sea Harmony) girişimi başlatmış, bunu 2006 yılı sonuna kadar yürütmüş ve yılsonunda Rusya Federasyonu harekâta eklemlenmiştir. Ukrayna ise daha sonra 2007’de işin içine girmiş ve taraflar daha çok görünürde, kaçakçılığın ortak denetimi, takibi ve yaşa dışı işlerin engellenmesi gibi sivil nitelikli faaliyetlere yoğunlaşılacağı izlenimi vermiştir.
Türkiye Rusya ile sıkı fıkı ilişkiler kurarken, bir taraftan da o yıllardan itibaren ABD desteği ile “Rusya’nın Karadeniz’deki Etkisini Sınırlandırma“ kumpaslarına da katılmış, hatta önayak olmuştur. Bunları Rusya hiç anlamamış mıdır? Şimdi aradan geçen onca yıl zarfında, ABD ile Rusya arasında çeşitli sürtüşmeler olmuş, AB ise Rusya’ya karşı olan enerji bağımlığından bezgin hâle gelmiştir. Bu yüzden Kırım’ın ilhakı çar naçar sineye çekilmiş, Doğu Ukrayna’daki oluşumlara, AB’ye de zarar veren yaptırımlarla cevap vermekle yetinilmiştir. Ama Türkiye’yi “arkandayız“ diye ittirmek, hem Suriye sınır boylarında, hem de Karadeniz’de Rusya’nın önüne atmak hangi amaca, hangi oyalamaya hizmet etmektedir?
Ukrayna ile Ortak Tatbikat Tuzak mı yoksa Fırsat mı?
Bana daha çok, aç kurt veya yaralı ayı kenarda beklerken, çayırın ortasında hastalıklı kuzuyu (Ukrayna) biberonla beslemeye çalışmak gibi geliyor. Ama biz bunu adeta “düşmanımın düşmanı, benim dostumdur“ havası içinde sunuyoruz. Rusya’ya karşı Karadeniz’in güvenliği, Ukrayna ve Türkiye’den mi soruluyor ki Ukrayna ile tatbikata kalktık?
Evet, NATO destek veriyor, AB alkışlıyor. ABD ise Karadeniz’de etki alanını genişletmek istiyor. Gelsin de kendisi genişletsin lütfen. Bu yaptığımız nasıl bir “taktik manevra“dır? Ukrayna ile “Ortak deniz üssü“ mü? Bu parlak fikir ne işe yarayabilir? Ukraynalı denizcileri biz mi eğiteceğiz şimdi? Donanma kapasitelerimizi birleştirmek de neyin nesi? Hangi Ukrayna donanması ile? Rusya’nın Sovyetler çökerken kendi rızası ile ve “ebediyete kadar beraber“ sloganı ile ayrıldığı Ukrayna’ya bıraktığı eski Sovyet donanması ile mi?
Ama en önemli soru bence, Türkiye’yi kendi bölgesel siyasetimizin inadına veya başkalarının emellerine feda etmeye hakkımız var mı sorusu olacaktır. Şu anda Türkiye’nin Karadeniz’deki mutasavver etki alanı genişletme çabalarını, ben bir tuzak olarak görüyorum, fırsat olarak değil.
