İran Devrim Yıllarına Geri Mi Dönüyor?

Makale

Hala İran halkı içerisinde Rafsancani’nin derin devleti ve ekonomik mafyayı temsil ettiğine dair genel görüşler bulunmaktadır. Rafsancani bugün kendisini bir reform yanlısı olarak göstermeye çalışsa da onun geçmişi bunu reddetmektedir. Rafsancani’nin cumhurbaşkanı olduktan sonra nasıl bir politika izleyeceğini belli değildir....

Hala İran halkı içerisinde Rafsancani’nin derin devleti ve ekonomik mafyayı temsil ettiğine dair genel görüşler bulunmaktadır. Rafsancani bugün kendisini bir reform yanlısı olarak göstermeye çalışsa da onun geçmişi bunu reddetmektedir. Rafsancani’nin cumhurbaşkanı olduktan sonra nasıl bir politika izleyeceğini belli değildir. Gerçi yüksek oy almak için reformistlerin ve kendi muhaliflerinin yanında yer aldı ancak cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturduktan sonra yine 1989 –1997 yıllarında olduğu gibi baskıcı olmayacağına dair bir garanti vermedi. Ahmedinejad tam tersine açık bir insandır. O ve onun kuşağı İran İslam devrimine sadık insanları oluşturmaktadır. Ne olduklarını ve nasıl bir politika izleyeceklerini açık bir şekilde belirtmişlerdir. Ahmedinejad seçim propagandalarının birisinde Rafsancani’yi devrimin “potansiyeli” ve kendisini devrimin “sonucu” olarak göstermiştir. Ve gerçekten de öyledir. İran İslam devriminin en samimi varisleri Ahmedinejad ve onun kuşağıdır. Genel olarak İran-Irak savaşı dönemini canlı tutmaya çalışıyorlar. Ona karşı yürütülen karalama kampanyası başarılı olabilseydi de Ahmedinejad’ın kuşağı İran’ın içerisinde ve derinliklerinde olan bir kuşaktır. Gelecekte İran siyasi hayatında bu kuşağın ciddi sorunlar yaratacağı şimdiden belliydi. Bugün onları geleneksel muhafazakârların bile desteklememesi radikal sağı kendi içerisinde değişimlere götürecek ve geleneksel muhafazakâr ile ilişkilerini etkileyecektir.

İran’da radikal muhafazakârlığı önlemek için düşünürler ve siyasetçiler tarafından seferberlik ilan edildi. Bir dönemler Rafsancani’nin en fazla eleştiren reformist hareketçiler onun yanında yer aldırlar. İran’ın son Başbakanı Musevi 16 yıl sonra suskunluğunu bozarak seçimler hakkında ilk bildirisini yayınladı. Musevi bildirisinde halkı, İran’ı karanlığa ve irtica dönemlerine götürmeyecek bir cumhurbaşkanına oy vermeye çağırdı. Din adamlarının birçoğu, düşünürler, partiler ve örgütler ayrı ayrı bildiriler yayınlayarak Rafsancani’yi desteklediklerini ve ona oy vereceklerini bildirdiler. Hatta birinci turda seçimleri boykot eden birçok düşünür bu seçimlere katılacaklarını ve Rafsancani lehine oy kullanacaklarını açıkladılar. Ancak bu seferberlik istenilen sonucu vermedi. Peki, bu seçimleri Ahmedinejad neden kazanabildi ve bunun sonuçları ne olabilir?

1-Sonuçlara statiksel olarak baktığımızda şu ana kadar Ahmedinejad ilk turda 5,710,354 oy kazanırken ikinci turda toplam 27,536 ,069 oydan 1,046,410 oy kazanmıştır. İlk turda oy dağılımı reformistler (modern ve geleneksel) ve muhafazakârlar (ılımlı, geleneksel ve radikal) arasında paylaşılmıştı. İlk turda Galibaf önemli oy oranına sahipti. Galibaf’ın kendisini ikinci turda Rafsancani’nin yanında göstermesine rağmen oyları Rafsancani’ye gitmedi. Rafsancani ikinci turda geleneksel oyunun biraz üstünde oy almıştır. Yani bu seçimlerde reformistlerin ( Muin, Kerrubi, Mehralizade) oylarını Rafsancani kazanamadı. İlk turun seçiklerinin tablosu şu şekildeydi.

 

Aday

Aldığı oy sayısı

%

1.

Akber Haşemi Rafsancani

6,159,452

%21

2.

Mahmut Ahmedinejad

5,710,354

%19.6

3.

Mehdi Karrubi

5,066,316

%17.44

4.

Muhammed Bager Galibaf

4,075,189

%13.93

5.

Mustafa Muin

4,054,204

%13.83

6.

Ali Laricani

1,740,162

%5.85

7.

Muhsin Mehralizade

1,289,940

%4.42

 

İptal edilen oy

1,240,000

%4.5


İkinci tur seçimlerinde Rafsancani 9,841,346 oy kazanmıştır. Laricani’nin oylarının Ahmedinijad’a gideceğine kesin göz ile bakılmaktaydı. Ancak reformistlerin oylarını kazanacağı tahmin edilmemekteydi.

2-Ahmedinejad’ın reformistlerden oy alması ilginç bir noktadır. Bunun nedenini reformcular tarafından Ahmedinejad’a karşı yapılan karalama kampanyasının ters bir tepkisidir. Tam 8 sene önce ayni hatayı muhafazakârlar Hatemi’ye karşı yaptılar. O dönemde de “eğer Hatemi gelirse İslam ortadan kalacak” şeklinde karalama kampanyasının sonucunda Hatemi 30 milyon oy kazanmıştır. Halk ve elit ilişkisi bu açıdan önemlidir. Bu da İran’da devrim sonrasında siyasi partiler, örgütler ve kesimler toplum içerisinde kök salmada başarılı olamadıklarının bir göstergesidir. Ahmedinejad’ın reformist kesim tarafından oy alma nedenlerinden birisi de ekonomik yolsuzluklara son vereceği ve halkın gelir dağılımını eşit bir şekilde paylaştıracağı konuları olmuştur. Yukarıda da söylediğimiz gibi Rafsancani’nin ve ailesinin İran içerisinde ekonomik güçlerin elinde tutması halk tarafından hoş karşılanmamaktadır. Bu da bu seçimlerde refahını ve ekonomik gelirini düşünen halkın Ahmedinejad’a yönlenmesini sağlamıştır.

3-Dış güçlerin bu seçimlerin sonucunda ne kadar etkili olup olmadığına baktığımızda Ahmedi nejad’in oylarının çoğunluğunu değil bir kısmını bu tehditlere karşı verilen oy olarak görebiliriz. Reformist kesim tarafından değil kendi kesimi tarafından ve Galibaf’ın oylarının birçoğu bu nedenler Ahmedinejad kazanmış olabilir. Yani dış tehditlere ve özellikle ABD’ye karşı İran’da milli birliğin ortaya çıkışına yardımcı olmuştur.

4- Ahmedinejad’ın cumhurbaşkanı olmasıyla İran’ın iç ve dış politikası ciddi şekilde değişebilir. Dini lider Hameney İran içerisinde dengeleri sağlamak için atamalar şeklide reformistleri bazı görevlere getirebilir. Ancak dış politika ABD ile uzlaşma ve AB ile nükleer programlar hakkındaki ilişkiler bundan sonra farklı boyutlar kazanabilir. İran’ın bölgedeki konumu ve ilişkileri de bu doğrultuda değişecektir. İran- Türkiye ilişkileri Ahmedinejad’ın döneminde ciddi değişimler yaşayabilir.

5- Peki gerçekten de reformistlerin dediği gibi bundan sonra İran’da aşırı muhafazakarlık ve Talibani şeklinde şerait mı hâkim olacaktır? İran yine devrim dönemi yıllarına mı geri dönecektir? Bu soruların yanıtını 6 ay içerisinde somut bir şekilde göreceğiz. Ancak Ahmedinejad döneminde dini faşizmin hâkim olacağından bahsetmek doğru değil. Ahmedinejad ve onun kuşağı bugün devrimden sonra İran’ın geldiği noktaya ayak uydurmak zorundadırlar. Ahmedinijad İran içerisinde düzeni ve birliği sağlamak reform hareketlerine karşı bazı kısıtlamalar getirebilir. Ancak Ahmedinejad’ın katı İslam kurallarını uygulamada fazla ısrarlı olacağı pek doğru mümkün değildir.

* Stajyer, Kafkaslar - Orta Asya - Orta Doğu Çalışma Grubu. dturan@tasam.org

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2536 ) Etkinlik ( 172 )
Alanlar
Afrika 65 604
Asya 75 981
Avrupa 13 609
Latin Amerika ve Karayipler 12 64
Kuzey Amerika 7 278
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1320 ) Etkinlik ( 44 )
Alanlar
Balkanlar 22 274
Orta Doğu 18 580
Karadeniz Kafkas 2 293
Akdeniz 2 173
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1276 ) Etkinlik ( 69 )
Alanlar
İslam Dünyası 53 771
Türk Dünyası 16 505
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1895 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
Türkiye 77 1895

Son Eklenenler