İran Seçimlerinde İllere Göre Oy Dağılımı Ve Anali

Makale

İran çok etnikli bir ülkedir. İran’ın değişik bölgelerinde değişik milletler yaşamaktadır. Türkler ( Genel olarak İran’ın kuzey batısında veya Güney Azerbaycan’da yaşamaktadırlar. Bunu yanı sıra kaşkaylar İran’ın güneyinde, Türkmenler İran’ın Kuzey doğusunda ve dağınık olarak İran’ın her yerinde Türkler yaşamaktadırlar)....

İran çok etnikli bir ülkedir. İran’ın değişik bölgelerinde değişik milletler yaşamaktadır. Türkler ( Genel olarak İran’ın kuzey batısında veya Güney Azerbaycan’da yaşamaktadırlar. Bunu yanı sıra kaşkaylar İran’ın güneyinde, Türkmenler İran’ın Kuzey doğusunda ve dağınık olarak İran’ın her yerinde Türkler yaşamaktadırlar). Kürtler( Güney Azerbaycan bölgesiyle komşusular). Araplar ( İran’ın güney batısında). Lorlar ( doğuda), Beluçlar ( İran’ın güney doğusunda), Farslar ve diğer birçok etnik grup yaşamaktadır.

Bu seçimlerde geleneksel sağ, radikal sağ, modern sol ve geleneksel solun o kadar da anlam taşımadığını görüyüyüz. Aslında bu seçimlerin böyle bir tablo ortaya çıkışında sağ sol çatışmasından ziyade sosyo-kültürel ve etnik kimliğe dayalı yapıdan kaynaklandığını söyleyebiliriz. Bu seçimlerin önceki değerlendirmelerinde toplum, siyasi ayrışımlardan çok kendi refahını sağlayacak adaylara oy verdiğini söylemiştik. Her bölgenin insanları da doğal olarak kendinden olanın ona refah sağlayacağını düşünmüştür. Ancak bazı bölgelerde sadece refah değil belki etnik ve milli kimliklerin talepleri de sonucu etkilemiştir.

Şimdi konumuzu daha detaylı tartışabilmek için illerde oy dağılımını tablo şeklinde verelim.

İran’da Cumhurbaşkanlığı Seçimlerinde İllere Göre Oy Dağılımı

İller

Rafsancani

Ahmedinejad

Kerrubi

Galibaf

Muin

Laricani

Mehrelizade

Toplam kullanılan oy

Batıl oylar

Doğru oylar

Doğu Azerbaycan

268954

198417

121969

122160

190211

28075

378604

1367477

59087

1308390

Batı Azerbaycan

151525

75319

99766

141289

146941

15435

163091

843806

50440

793366

Eredebil

95490

34090

53906

106272

67134

7766

111465

492114

15991

476123

İsfahan

260858

801635

196512

198409

196261

73452

30325

1837137

79685

1757452

İlam

40580

32383

108627

41082

56526

6783

3026

299396

10389

289007

Buşehr

97412

82376

98148

46962

68547

8207

4942

420579

13985

406594

Tahran

1274276

1500829

415178

614381

648598

246167

281748

5241732

260546

4981186

Ç.M.Bahtiya

59521

90960

75044

64068

48357

23127

5051

378115

11978

366128

G.Horasan

57244

101638

27705

49043

39276

5716

4985

290879

5299

285580

R.Horasan

527707

377732

297967

877665

325281

78976

33488

2591557

72741

2518816

K.Horasan

70407

22954

89551

100091

37330

16900

8209

356207

10765

345443

Huzistan

319921

232874

538735

148529

148529

58564

20164

1568484

101463

1467021

Zencan

110698

93309

62845

71365

68649

22868

18568

465134

16831

448303

Simnan

69773

98024

28599

37059

26572

20190

3873

295598

14208

281390

S.Beluçstan

155147

47743

77017

68605

479125

24954

7312

874520

14617

859903

Fars

403074

242535

546633

273542

217122

61383

22440

1840335

73606

1766729

Kazvin

108928

118414

81569

77399

68366

18078

24649

521778

24385

497403

Kum

104004

256110

25282

25792

27824

10894

14451

479777

15420

464357

Kürdistan

54004

22353

111249

48913

92884

7785

10261

385776

38327

347449

Kirman

480271

129056

152764

52896

52896

221219

9697

1191094

32907

1158187

Kirmanşak

137010

70117

254780

115439

106804

22033

12516

765089

46390

708699

K.B.Ahmed

56154

34396

96459

52259

50954

20306

1572

318088

5988

312100

Gülistan

155498

56766

193570

87522

156862

42334

8283

722922

22077

700845

Gilan

215478

149026

203941

171562

182321

50070

33996

1061955

55561

1006394

Lorestan

121130

69710

440247

70225

53747

31169

6865

816195

23102

793093

Mazendaran

311949

159291

103229

116763

148408

464891

18467

1375246

52248

1322998

Merkezi

143118

161669

104522

71828

65592

17258

14058

603433

25388

578045

Hürmüzgan

75601

80154

177413

25326

153648

78161

9679

617054

17072

599982

Hemedan

175997

195030

218018

72976

84424

24002

20496

821337

30384

790953

Yezd

77924

175206

58132

66892

60510

9317

5186

474218

21051

453167

İllerde adayların sırayla oyları ve bazı illerin analizleri

1-Doğu Azerbaycan: Mehralizade, Rafsancani, Ahmedinejad, Muin, Galibaf, Kerrubi, Laricani
2-Batı Azerbaycan: Mehralizade, Rafsancani, Muin, Galibaf, Kerrubi, Ahmedinejad, Laricani
3-Erdebil: Mehralizade, Galibaf, Rafsancani, Muin, Kerrubi, Ahmedinejad, Laricani

Yukarıda dediğimiz gibi Türklerin çoğunlukla yaşadığı yerler Güney Azerbaycan topraklarıdır. Doğu ve Batı Azerbaycan Erdebil Güney Azerbaycan’ın en büyük illerini oluşturmaktadırlar. Mehralizade Tebriz yakınlarında olan Marağa kentindendir. Bu seçimlerde de Azerbaycan meselesini ve onun milli haklarını seçim propagandası yapmıştır. Dolayısıyla diğer illerde en son sıralarda yer alan Mehralizade bu bölgede birinci oyu kazanmıştır. Bu ilde Rafsancani geleneksel oyunu almıştır. Nasıl ki diğer illerde de genel olarak aynı oy oranına sahiptir. Reformcuların bu ilde ve diğer Türk bölgelerinde oy alamama nedeni Azerbaycanlılara verdikleri sözleri tutmamakta saklıdır. Güney Azerbaycan Milli Hareketi örgütleri bu seçimleri boykot etmelerine rağmen Türk aday burada birinci oyu getirmiştir. Bu da Güney Azerbaycan’da milli bilinçlenmenin açık bir şekilde yükseldiğini göstermektedir. Cumhurbaşkanlığı ikinci turuna yükselen Ahmedinejad bu bölgede en az oy oranına sahiptir. Çünkü Ahmedinejad Batı Azerbaycan’ın bazı kentlerinde ve Erdebil ilinde senelerce valilik yapmıştır. Buradaki insanlar her halda onu tanıdıkları ve fikirlerini bildikleri için ona oy vermemişlerdir. Bu üç il bu seçimlerde en az oy kullanan 5 il içerisinde yer almaktadırlar. Doğu Azerbaycan: %49,6; Batı Azerbaycan: %44,6; Erdebil:%52,3


4-İlam: Kerrubi, Muin, Galibaf, Rafsancani, Ahmedinejad, Laricani, Mehralizade
5-Lüristan: Kerrubi, Rafsancani, Galibaf, Ahmedinejad, Muin, Laricani, Mehralizade
6-K.B. Ahmed: Kerrubi, Rafsancani, Galibaf, Muin, Ahmedinejad, Laricani, Mehralizade

İlam, Lüristan ve Kehküliye ve Buyerahmed illeri genel olarak Lorların yaşadığı bölgedir. Dolayısıyla Kerrobi de Lor olduğu için bu bölgelerde birinci oyu almıştır. İlam ilinde Muin’in ikinci olmasında Kerrobi faktörü önemli rol oynamıştır. Çünkü ne de olsa ikisi de reformcu kanatın adaylarıydı.

7-Tahran: Ahmedinejad, Rafsancani, Muin, Galibaf, Kerrubi, Mehralizade, Laricani

Tahran’da Ahmedinejad’ın birinci oy alması bu seçimlerde halkın siyasi ayrışımları dikkate almadığını açık bir şekilde gösteriyor. Burada Ahmednejad’ı birinci yapan halk, onun düşüncelerini ve siyasi bloğunu desteklediği anlamına gelmemelidir. Ahmedinejad Tahran belediye başkanıdır. Yaptığı hizmetlerden dolayı bu kadar oy toplamayabilmiştir. Tahran’da Türklerin yoğun olarak yaşaması Mehralizade’yi son sırada yer almaktan kurtarmıştır. Rafsancani ise yine geleneksel oyunu almıştır.

8-R.Horasan: Galibaf, Rafsancani, Ahmedinejad, Muin, Kerrubi, laricani, Mehralizade
9-K.Harasan: Galibaf, Kerrubi, Rafsancani, Muin, Ahmedinejad, Laricani, Mehralizade
Galibaf, Meşhad kentinden olduğu için bu iki ilde birinci olmuştur. Meşhed kenti Şiaların Kutsal kentidir. 8. İmamları İmam Rıza burada defnedilmiştir.

10-Huzistan: Kerrubi, Rafsancani, Ahmedinejad, Muin, galibaf, Laricani, Mehralizade
Son aylarda Huzistan etnik çatışmalara sahne oldu. Seçim sırasında da kentin birkaç yerinde bombalar patladı. Kerrubi bu seçimlerde Etniklerin haklarını vereceğini ve anayasanın 15.maddesinin yürürlüğe sokacağını sözünü vermiştir.

11-Zancan: Rafsancani, Ahmedinejad, Galibaf, Muin, Kerrubi, Laricani, Mehralizade
Zencan ili Türk olmasına rağmen Mehralizade burada başarılı olamamıştır. Çünkü Zencan ili Fars bölgesine yakin olduğu için buradaki halk Güney Azerbaycan illerine kıyasla milli bilinçlenme proseslerini daha tamamlamamışlardır.

12-Kazvin: Ahmedinejad, rafsancani, Kerrubi, Galibaf, Muin, Mehralizade, Laricani
Kazvin ili geçen on yılda Zencan ilinde ayrılıp kendi il haline geldi. Buradaki halkın çoğunluğunu da Türkler oluşturmaktadır. Tahran ile sınır ildir. Buradaki Türkler asimile politikalarına hedef olmuşlardır. Ancak yine Mehralizade’yi sonunculuktan kurtarıp 6. sıraya yerleştirmişlerdir.

13-Kum: Ahmedinejad, rafsancani, Muin, galibaf, Kerrubi, Mehralizade, Laricani
Kum kenti Mollalar kenti olarak tanınmaktadır. Dini eğitimin merkezidir. İran’ın tüm kentlerinden dini eğitim almak için bu kentte giderler. Bu nedenle en radikal aday Ahmedinejad burada birinci oyu almıştır. Kum kentine dini eğitim almak için giden bölgelerden Azerbaycan bölgesi birinci sıradadır. Bu da Mehralizade’nin bu kentte sonuncu olmasını engellemiştir. Yani mollalar içerisinde de milli bilince sahip olanları da bulunmaktadır.

14-Kürdistan: Kerrubi, Muin, Rafsancani, Galibaf, Ahmedinejad, Mehralizade, Laricani
Reformistlerin en çok oy aldığı bölgedir. Ancak bu reformist harekatın burada başarılı olduğu anlamına gelmemelidir. Belki bunun nedeni yine etnik hakların elde etmesinde saklıdır. Seçimler öncesi “Kürt Reformcular“ çatısı altında bir bildiri yayınlayarak Kürt halkının istekleri katı bir şekilde dile getirilmiştir. Yıllardır teröristi eylemlerde bulunan Kürdistan Demokrat Partisi’nin de Muin’i desteklemeleri reformistlerin burada başarılı olmasını sağlamıştır. Bu seçimlere katılımın en düşük olduğu bölgede Kürdistan olmuştur.%38

15-Kirman: Rafsancani, laricani, Kerrubi, Ahmedinejad, Galibaf, Muin, Mehralizade
Rafsancani hiçbir ilde birinci oyu getirmemiştir. Bu ilde birinci olma nedeni kendisinin Kerman ilinden olmasıdır.

16-Mazendaran: Laricani, Rafsancani, Ahmedinejad, Muin, Galibaf, Kerrubi, Mehralizade
Larivani’nin birinci olduğu tek ildir. Yine burada onu birinci yapan halk onu kendilerinden gördüğü içindir.

17-Kirmanşah:Kerrubi, Rafsancani, Galibaf, Muin, Ahmedinejad, Laricani,Mehralizade

18-Gülistan: Kerrubi, Muin, Rafsancani, Galibaf, Ahmedinejad, Laricani, Mehralizade

19-Gilan: Rafsancani,Kerrubi, Muin, Galibaf, Ahmedinejad, Laricani, Mehralizade

20-Merkezi: Ahmedinejad, Rafsancani, Kerrubi, Galibaf, Muin, Laricani, Mehralizade

21-Hürmüzgan: Kerrubi, Muin, ahmedinejad, Laricani, rafsancani, Galibaf, Mehralizade

22-Hamadan: Kerrubi, ahmedinejad, Rafsancani, Muin, Galibaf, Laricani, Mehralizade

23-Yezd: Ahmedinejad, Rafsancani, galibaf, Muin, kerrubi, Laricani, Mehralizade

24-Simnan: Ahmedinejad, rafsancani, Galibaf, Muin, Kerrubi, Laricani, Mehralizade

25-S.Belıçistan: Muin, Rafsancani, Kerrubi, Galibaf, Ahmedinejad, Laricani, Mehralizade

26-Fars: Kerrubi, Rafsancani, Galibaf, Ahmedinejad, muin, Laricani, Mehralizade

27-Ç.M.Bahtiyari: Ahmedinejad, Kerrubi, Rafsancani, Muin, laricani, Mehralizade

* Stajyer, Kafkaslar -Orta Asya- Orta Doğu Çalışma Grubu. dturan@tasam.org

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2567 ) Etkinlik ( 173 )
Alanlar
Afrika 65 606
Asya 76 1000
Avrupa 13 616
Latin Amerika ve Karayipler 12 64
Kuzey Amerika 7 281
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1326 ) Etkinlik ( 44 )
Alanlar
Balkanlar 22 276
Orta Doğu 18 584
Karadeniz Kafkas 2 293
Akdeniz 2 173
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1280 ) Etkinlik ( 69 )
Alanlar
İslam Dünyası 53 774
Türk Dünyası 16 506
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1942 ) Etkinlik ( 72 )
Alanlar
Türkiye 72 1942

Son Eklenenler