İran Cumhurbaşkanlığı Seçimleri üzerine

Makale

İran’da yapılacak olan Cumhurbaşkanlığı seçimleri İran rejiminin uluslararası ilişkilerdeki konumunu belirleyecektir. Bu seçimler, bölgenin ve özelliklede ABD’nin İran’a bakış açısını farklı şekillerde ortaya koyacaktır. Dolayısıyla 17 Haziran’da yapılacak olan seçimler hakkında genel bir analize ihtiyaç duyulmaktadır....

İran’da yapılacak olan Cumhurbaşkanlığı seçimleri İran rejiminin uluslararası ilişkilerdeki konumunu belirleyecektir. Bu seçimler, bölgenin ve özelliklede ABD’nin İran’a bakış açısını farklı şekillerde ortaya koyacaktır. Dolayısıyla 17 Haziran’da yapılacak olan seçimler hakkında genel bir analize ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu seçimleri daha önceki seçimlerden ayıran en önemli faktör, 11 Eylül saldırılarından sonra ABD ve İran ilişkilerinin farklı boyut kazanmasıdır. İran’da seçimleri kazanan kişinin en önemli görevi ABD karşısında nasıl bir politika izlenmesi gerektiğini belirlemek olacaktır. Zaten bugün adayların genel olarak hepsi ABD ve İran’ın uzlaşması yönünde mesajlar vermektedirler, ancak İran’ın nükleer programı bu ilişkiyi sorunlu hale getirmektedir.

İran halkı arasında oy kullanılıp kullanılmamasına dair kararsızlıklar baş göstermiştir. 8 yıldır Hatemi’nin vaatlerinden yorulan toplum seçimlere pek meraklı değil. Aslında insanlar artık neden seçime katıldıklarını bilmiyorlar. Koruyucular Konseyi’nin binden fazla adaydan, önce altısının daha sonra ise ikisinin seçimlere katılabileceğini açıklamasının ardından muhafazakâr kanat daha çok adaya sahip oldu.

Kim kiminle yarışacak

Muhafazakâr kanat 5 adayıyla seçim meydanlarında olsa da (Laricani, Ahmadinejad, Galibaf, Rızai* ve Rafsancani) en güçlü adayı eski Cumhurbaşkanı Ali Akbar Haşemi Rafsancani’dir. Reformcu kanatın önemli adayı ise Mustafa Muin’dir. Yani Cuma günü gerçekleşecek olan seçimlerde merkezde bu iki aday durmaktadır. Adayların demeçlerinde daha çok ekonomi ve dış siyaset konularına ağırlık vermektedirler. Muhafazakâr kanat içinde Modern Sağ akımının temsilcisi olarak bilinen Rafsancani’nin adaylığına Geleneksel Sağ sıcak bakmamaktadır.(1) 1989’da Rafsancani, Cumhurbaşkanı olduktan sonra Modern Sağ, Geleneksel Sağ’dan ayrılıp yeni bir oluşum olarak ortaya çıkmış ve onunla özdeşleşmiştir. Modern Sağ, ülke ekonomisinin gelişmesinin temelini sanayileşme ve modern ekonomik yapıların kurulmasında görmektedir. Bu bakış açısı ile geleneksel ticaret ve ekonomik yapıların korunmasını isteyen Geleneksel Sağ’dan ayrılmaktadır. Siyasal ve kültürel alanda Geleneksel Sağ gibi tutucu olan Modern Sağ, dış politikada pragmatist bir bakış açısına sahiptir.(2)

Mustafa Muin, İran İslami Katılım Cephesi (3) ve İran İslam Devrimi Mücahitleri Örgütü (4) tarafından aday gösterilmiştir. Bu iki örgüt Modern Sol olarak bilinmektedir. Mustafa Muin’in ilk önce Koruyucular Konseyi tarafından adaylığının önlenmesi ve daha sonra dini lider tarafından hükümet kararı (5) ile seçimlere katılması sol çevreler arasında tartışmalara yol açmıştır. Daha sonradan sağ ve muhafazakar kesime karşı olan diğer örgüt ve aydınlar, Muin’in adaylığını desteklememeye başladılar. Hatta devrim karşıtı olarak bilinen Tüde partisi ve Halk Fedaileri örgütü bir bildiri yayınlayarak Muin’i desteklediklerini açıkladılar. (6)

Mustafa Muin ciddi talihsizliklerle karşı karşıyadır. Çünkü, Muin, reformcu kanadın başarısızlığının kanıtlandığı bir dönemde aday olarak devreye girmiştir. Artık İran halkı da reformcuların ciddi bir değişim yapabileceğine inanmamaktadır. Bu güvensizlik Muin’in kaderini etkileyebilir. Ancak, sahip olduğu radikal söylem ona belli oranda manevra alanı sunmaktadır. Bu da kendi kapasitesini ve değişim yapabilme potansiyelini halka anlatabilmesinden ve halkı bu doğrultuda ikna edebilmesinden geçmektedir.(7)

ABD ile İlişkiler ve İran’ın Nükleer Programı

Rafsancani, ABD-İran ilişkilerinin başlaması konusuna dair ılımlı bir yol izliyor ve ilk adımı ABD’nin atmasını bekliyor. Rafsancani’ ye göre, eğer ABD İran’ın karşısında olmazsa ve gelişmesini engellemezse iki ülke birbirleriyle iyi anlaşabilirler. Nükleer programında, İran’ın nükleer silahlardan yana olmadığını ve nükleer kapasitesini yalnızca barışçıl amaçlar doğrultusunda kullanmayı düşündüklerini belirtmiştir. Tüm bunların yanı sıra uranyum zenginleştirilmesinden vazgeçilmeyeceğini de vurgulamaktadır. Ancak Avrupa’nın bu doğrultuda ikna edilmesinin gerekliliğini de dile getirmiştir.

Muin, ABD ile ilişkilerin bir amaç değil milli güvenlik ve milli çıkarlar çerçevesinde oluşan bir araç (8) olduğu kanısındadır. Muhafazakâr kanat, ABD ile ilişkilerde sol kanattan daha pratik ve daha yakın ilişkiler sürdürmektedir. Muin’in bu konuya olan sert yaklaşımı genel sağ kesimin bu ilişkiye daha yumuşak bakmasından kaynaklanmaktadır. Bugün sağ kesimin en radikal adayları bile ABD ile ilişki içerisinde olunması gerektiğinden bahsetmektedir. İran’ın kurtarıcısı olarak kendisini öne süren Rafsancani’nin İran-ABD ilişkilerini iyileştiren tek kişi olarak kendisini göstermesi sol kesimin bu konu üzerinde fazla durmamasını sağlıyor.

Sonuç

17 Haziran Cuma günü yapılacak İran Cumhurbaşkanlığı seçimleri, İran İslam Devrimi’nden sonra gerçekleşen en hassas seçimlerden birisi olacaktır. İran’daki mevcut rejim, dünya çapında ve toplum içerisinde kendi meşrutiyetini kaybetmemek için seçimlere katılımın yüksek olması için yoğun çaba sarf etmektedir. Ancak, toplum içerisinde reform söylemlerine artık inanmayan bir kesim bulunmaktadır ve bu kesim seçimlere katılmak istememektedir. Bu durum sağ kesimin işine yarayacaktır. Sağ kesim az da olsa kendi oylarını alacaktır. Ayrıca dış politikada daha ılımlı bir yol takip edilirse ABD ile daha iyi ilişkilerin kurulma olasılığından bahsedilmektedir. Bu seçimlerde favori olarak Rafsancani gösterilmektedir. Rafsancani daha önceki Cumhurbaşkanlığı döneminde muhaliflerine baskıcı siyasetini uygulayarak onların eleştirilerini bile engellemişti. Bu dönemde ise, Rafsancani’nin konumu daha farklıdır. Rafsancani, bu dönemde kısıtlı özgürlükler vererek İran’ın dış sorunlarını çözmeye çalışacaktır. Bugün İran’ı tehdit eden en önemli konulardan birisi dış baskılardır. Rafsancanı ilk iş olarak Avrupa Birliği ve ABD’ye karşı uzlaşma yolunu deneyecektir. Daha sonra ise ABD ile daha iyi ilişkiler kurmayı deneyebilir. İran rejimi, artık ABD ile iyi ilişkilere sahip olmadıkça uluslararası arenada fazla etkin olunamayacağı kanısına varmıştır. İlk önce kendi toplumunun çıkmazlarına bir yol bulacak daha sonra ise uluslar arası ilişkilerde varlığını meşru bir şekilde ortaya koyacaktır. Bu nedenle de İran’ın bu dönemki seçimleri büyük önem taşımaktadır

(*) Kafkaslar - Orta Asya - Ortadoğu Çalışma Grubu, Uzman Yardımcısı

Dipnotlar

* Bu yazı Rızai’nin istifasından önce yazılmıştır.
1. http://www.durna.info/kesikin_sechgi_ir.htm.tarih.15.06.2005
2. Hemid Reza Zerifiniya, Kalbod Şekafiye Cenahayi-e Siyasi-e İran, Azadi Endişe Yayınevi, Tahran, 1378, ss.107-111.
3. Cebhe-ye Muşareket-e İran-e Eslami
4. Sazeman-e Mocahedin-e Engelab-e eslami
5. Hükümet Hükmü denilen dini lider tarafından veriliyor. Sol kesim ve Muin anayasadan üstün yasanın ve hükmü kabul etmediği halde kendisi bu hüküm ile seçimlere katılabildi.
6. http://www.peiknet.com/.tarih:15.06.2005
7. http://www.durna.info/kesikin_sechgi_ir.htm.tarih.15.06.2005
8. http://drmoeen.ir/interview/archives/000008.php. tarih:15.06.2005

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2536 ) Etkinlik ( 172 )
Alanlar
Afrika 65 604
Asya 75 981
Avrupa 13 609
Latin Amerika ve Karayipler 12 64
Kuzey Amerika 7 278
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1320 ) Etkinlik ( 44 )
Alanlar
Balkanlar 22 274
Orta Doğu 18 580
Karadeniz Kafkas 2 293
Akdeniz 2 173
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1276 ) Etkinlik ( 69 )
Alanlar
İslam Dünyası 53 771
Türk Dünyası 16 505
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1895 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
Türkiye 77 1895

Son Eklenenler