Temelleri 1990’larda atılan Büyük Ortadoğu Projesi Girişimi, Bush’un Kasım 2003’te yaptığı bir konuşmada bu bölgeye özgürlük, demokrasi ve refah getirilmesinin gerekliliğinden bahsetmesiyle ün kazanmıştır. Genel olarak İslam coğrafyası üzerine yoğunlaşan proje, yeni dünya düzeni önünde engel oluşturan kitle imha silahları ve terörün ortadan kaldırılmasını hedefleyen çok yönlü ve bölgesel bir stratejidir.
Willson İlkeleri, Marshall Yardımı, Truman Doktrini derken adım adım oluşturulan Ortadoğu’ya yönelik hedeflerini BOP’la uygulamaya sokan ABD, enerji kaynaklarına sahip olarak dünyaya da sahip olmak hedefine ulaşmak arzusundadır. Hegemonyasını kurabilmek amacıyla avantajlı dünya sahasını kendi lehine çeviren ve rakiplerini bertaraf eden ABD, geleceğini garanti altına almak, rakiplerinden AB’ye bir nevi set çekmek amaçlı BOP’u geliştirmiştir. AB’nin giderek genişlemesi başat güç olabilme tehlikesini hatırlattığından, BOP ile hem AB ve hem de coğrafya dolaysıyla Rusya’ya da dur demiş olmuştur. Rusya’nın aşağıyla ilişkisini BOP’la kesen ABD bir taşla iki kuş vurmuş ve demokratikleştirme bahanesiyle girdiği Irak’la da önemli bir avantajı ele geçirmiştir. Bugün bilmekteyiz ki Ortadoğu barındırdığı yer altı kaynağı ile dünyanın gözlerini diktiği bir alandır. Ortadoğu’da etkili olan tüm dünyada etkili olacak büyüklüğe erişebilir. Bu nedenle kilit role sahip bu bölge BOP adı altında benimsenmiş ve NATO ile birlikte bölgede güvenliğin yeniden inşası adı altında durum meşrulaştırılmaya çalışılmıştır. İşin içine NATO’yu da katan ABD bu destek ile birlikte hedeflerine adım adım ilerlemektedir. Afganistan ve Irak’ta olanlar bunun bir provası şeklindedir.
Şüphesiz ki bu projede Türkiye’nin önemi oldukça büyüktür. ABD’nin Büyük Ortadoğu’ya hakim olmasının temelinin Türkiye’yi kontrol etmesine dayandığını belirtmek yerinde olacaktır. Türkiye’yi yanına alamayan bir devlet olarak ABD’nin, girişeceği operasyonlardan başarıyla çıkma yüzdesinin düşük olacağını görmek zor olmayacaktır. Yine, bölge ülkelerinin yeniden yapılandırılması için model teşkil eden Türkiye, bir “Cephe Ülkesi“ olarak ortaya çıkmaktadır. Bu anlamda Türkiye’nin ‘Ilımlı İslam’ gibi fikirlere kayması, ortada diğer ülkelere örnek bir Türkiye bırakmayacağından böyle bir durum bu yeni düzenin oluşumunda ABD’ye fırsat tanıyan hale dönüşecektir. Bu bağlamda demokratik ve cumhuriyetçi bir Türkiye önemlidir. AB-ABD rekabetinin yaşandığı bölgeyle ilgili yakın takip içerisinde bulunan diğer büyük rakip Rusya, Türkiye’nin AB’ye girmesi ve birliğin ABD güdümünde bir yapıya dönüşmesi ihtimal ve öngörülerini dikkatle düşünmektedir. Dolayısıyla AB’yi idare etme ve yanına çekme hedefi de olan ABD’ye karşı, Rusya, AB’nin üyesi değil ama ortağı olduğu bir Türkiye’yi görmeyi yeğlemektedir. Yakın tarihlerde Türkiye’yle yakın ilişkiler içerisine giren Rusya elbette ki tüm bunları düşünmekte ve uzun vadeli planlar üretmektedir. ABD hegemonyası altında bir Ortadoğu ve AB, Rusya’nın hiç de istemeyeceği bir oluşumdur. Öyle ki; geleceğin hegemonik güçleri arasında sayılan Rusya ile birlikte Çin ve Hindistan da yine bu zincirin içinde olan ülkelerdir ve gelişmeleri yakından izlediklerine şüphe yoktur. Bu bölgeye sahip olan güç; doğuda Çin, kuzeyde Rusya ve güneyde Hindistan’ın bölgedeki etkinliğini ortadan kaldırabilme gibi bir güce sahip olacağından, u üç ülkenin gözü burada neler olup bittiği ve geleceğe yönelik senaryolar üzerindedir. Türkiye’nin projeye desteği ile bir Rusya-Çin birlikteliği ihtimali de önemli senaryolardan biridir.
Terör örgütleri ile gündeme gelen BOP, geleceğe yönelik stratejik bir plandır ve sosyolojik bir yeniden yapılanmayı da içinde barındırmaktadır. Projeye evet demeyen iktidarların koltuklarından uzaklaştırıldığını görebildiğimiz üzere şunu söylemek gerekir ki, Türkiye her zaman olduğu gibi yine tam bir stratejik noktada yer almaktadır. Çevresinde olan bitenlere elbette ki duyarsız kalmaması gereken Türkiye, her şeye rağmen doğru olan demokratik ve laik hukuk devleti yolundan ayrılmayarak uzun vadeli hedefler belirlemelidir. Küresel ısınmadan oldukça fazla bahsedilen bu günlerde, suyun ve petrole alternatif BOR gibi enerji kaynaklarının membağı ülke olduğunun artık farkında olmalıdır. Süper güçlerin deneme tahtası olan ülkelerden ayrılarak, değerlerine sahip ve “tam“ bağımsız ülke olmak koşulunu her şeye rağmen uygulamalıdır. Nesne değil özne konumunda olduğu projelere evet demeli, fakat bir “yönetilen“ olmamalıdır.
Projenin kapsama alanına giren ülkelerden olan Türkiye, diğer bir çok ülkeye nazaran stratejik önemi apayrı ve tartışılmaz kademededir. Bu anlamda tığı her adıma en çok dikkat etmesi gereken ülke de Türkiye’dir. İçte ve dışta ‘güçlü’ ve ‘bağımsız’, kararlı ve vizyonunu belirlemiş bir ülke, n süper güç için bile çekinilecek bir ülke olmaya yeterlidir.
Kısacası, Türkiye, merdivenin tepesinde olabilecekken dibinde olmayı tercih etmemelidir. Bu tercihte, şüphesiz, gelecek iktidarların da önemli payı olacaktır.
Kaynaklar :
Büyük Ortadoğu Projesi, Emin GÜRSES/Mahir KAYNAK, İstanbul, 2005, Timaş Yayınları
Stratejik Analiz Dergisi, sayı 48
Stratejik Öngörü Dergisi, sayı 2
Stratejik Öngörü Dergisi, sayı 6
