Giriş
2016 yılına girerken özellikle Ortadoğu ve Pasifik bölgesindeki gelişmeler, dünyanın ekonomik ve siyasi durumunun çok daha istikrarsız bir hale geleceğine işaret etmektedir. Ortadoğu’daki gelişmelerin Avrupa ve Türkiye’yi doğrudan etkilemesini beklerken, Pasifik’teki gelişmelerin de dolaylı olarak önemli derecede dünya çapında etki yaratması beklenmelidir. Küreselleşen ekonomideki petrol fiyatlarının dibe vurması, gıda fiyatlarının yükselmesi ve silah satışlarının rekor seviyelere erişmesi gibi dünya çapındaki kırılmalar, etki tepki veya bileşik kaplar esasına benzer şekilde her ülkeyi etkileyecektir. Bu bağlamda Pasifik bölgesinde giderek yükselen siyasi ve askeri gerilimi de gözden kaçırmamak gerekecektir. Bunlardan en dikkat çekeni Çin Silahlı Kuvvetlerinin (ÇSK) yeniden yapılanması ve Çin Deniz Kuvvetlerinin ikinci uçak gemisi inşasına başlamasıdır.
Çin Askeri Gücü ve Komuta Yapısını Yeniliyor
Mao sonrası Çin’in ekonomik, teknolojik ve ticari alandaki hızlı yükselişi Batı’yı taklit stratejisi üzerine oturtulmuştur. Bu başarılı gelişme ile dünya çapında bir ekonomik gelişme yaşanmıştır. Buna paralel olarak ulusal hedefleri de ufuk ötesine taşınmıştır. Çin’in bölgedeki yükselişi 70 yıldan bu yana bölgenin jandarması rolündeki ABD’yi ve müttefiklerini de tedirgin etmeye başlamıştır. Geline noktada artık askeri gücü de kabına sığmayan Çin, savunmaya dayalı stratejilere son vermek amacıyla, yine Batı’yı taklit ederek askeri gücünün komuta yapısını da değiştirmiştir.
Çin Donanma Gemisi Personeli Tören Yerlerinde
8 Aralık 2015 günü yapılan resmi açıklamada, on yılların Halk Kurtuluş Ordusu’nun (PLA: Public Liberation Army) 7 bölgeli merkezi askeri komuta yapısından, Batı benzeri daha esnek bir askeri komuta yapılanmasına geçtiği belirtilmiştir. [1] Yeni askeri yapılanmada, daha büyük bir alandaki komuta sisteminin parçası olan beş stratejik askeri savaş bölgesi ( combat zone) kuruluyor. Yeni yapılanmanın 2016 yılı başında tamamlanması yeni savaş bölgelerinin en kısa zamanda açıklanması bekleniyor. Yeni yapılanmada ordu (kara kuvvetleri) merkezli sistemden Batı stili, kara, hava ve deniz kuvvetlerinin eşit şekilde temsil edildiği müşterek komuta sistemine geçilecek.
Türk Silahlı Kuvvetlerinde olduğu gibi, Genelkurmay benzeri bir yapılanmaya gidiliyor. Halk Kurtuluş Ordu sözcüsünün yayınlanan bir yorumunda; 7 askeri komuta ve 4 ana karargâhtan oluşan eski sistemin modasının geçtiği, aşırı merkeziyetçi bir askeri yapının Komünist Partinin ordu üzerindeki mutlak önderliği için engel yaratacağı yorumu yapıldı. Özetle amacın Çin Komünist Partisi (ÇKP) bünyesinde görev yapan Çin Askeri Komisyonunun (CMC: China Military Comission) gücünü ve ÇKP’nin silahlar üzerindeki kontrolünü sağlamlaştırmak olduğu vurgulandı. Başka bir değerlendirme de ise eski sistemde ordu üzerindeki siyasi baskının yolsuzlukları artırdığı, yeni yapılanmada, CMC’nin daha etkin hale getirileceği açıklanmıştır. Bu durumda CMC’nin ABD’nin Pentagon benzeri bir yapılanma ile yürütme üzerinde daha etkili olacağı söylenebilir. Özetle yeni askeri yapılanmadan beklenen; tarih boyunca sürekli savunma durumunda kalmış Çin’in, Pasifik’teki ve dünya çapındaki stratejik çıkarları için Çin Silahlı Kuvvetlerinin daha esnek ve taarruza yönelik bir doktrinle kullanılmasını kolaylaştırmaktır.
Alınan bilgilere göre, Nanjing askeri bölge komutanı General Cai Yingting’in Genelkurmay Başkanlığına, General Liu Yuan’ın Lojistik Başkanlığına, General Li Zuocheng’in de Kara Kuvvetleri Komutanlığına getirilmesi bekleniyor.
Nasıl Bir Yapılanma?
Yeni organizasyonda doğrudan Çin Askeri Komisyonuna bağlı 3 yeni alt komisyon ve 6 bölüm (department) kuruluyor. Bu yapılanmanın amacı siyasi liderlerin ÇSK’leri üzerindeki siyasi nüfuzunu azaltmak olarak açıklandı. Örneğin personel, disiplin ve hesapları kontrol eden Plan Prensipler Başkanlığı, yolsuzluğun yatağı olarak görülüyordu. Yeni yapılanma, görevleri ayırarak daha iyi bir kontrol ve denge sistemi getirmektedir. Yeni kuruluştaki askeri savaş bölgelerinin coğrafi olarak kuzey, güney, doğu batı olarak şekilleneceği bunların Pekin’de oluşturulacak merkezi savaş bölgesinden kontrol edileceği belirtilmektedir. Bu beş yeni stratejik savaş bölgesinin ÇSK’lerinin bugünün ve yakın geleceğin risk ve tehlikeleri ile başa çıkmada yeterli olacağı düşünülmektedir.
Askeri Strateji Belgesi ve Komuta Yapısı Uyumu
Hatırlanacağı üzere Çin’in Yeni Askeri Strateji belgesi 26 Mayıs 2015 yayınlanmıştı.[2]
Bu bağlamda Çin’in yeni askeri yapılanmasının, askeri strateji belgesinin zorunlu bir yansıması olduğu görülmektedir. Belgede Pasifik’te birinci öncelikli potansiyel rakip olarak ABD askeri gücü gösterilmektedir. Bu bağlamda bölgenin jeostratejik değerlendirmesini yeniden hatırlamakta fayda var:
· Çin, ABD’yi Asya - pasifik bölgesinde karıştırıcı olarak nitelemektedir
· Çin, ABD ile ittifak içinde olan Tayvan’ı birinci hedef olarak nitelemekle, Tayvan üzerindeki tarihi amaçlarından vazgeçmediğini göstermektedir.
· Çin, ayrı bir başlıkta Japonya’yı mağlup çıktığı savaşın eski mekanizmalarını devam ettirmekle suçlamaktadır. Çin, hala işgal statüsü içinde bulunan Japonya’nın silkinerek bölge ülkeleri ve öncelikle kendisi ile işbirliği yapması beklentisi içinde olduğunu vurgulamaktadır.
· Çin, statik veya pasif savunma stratejisinden aktif savunma stratejisine geçtiğini açıklamaktadır
Böylesine bir durum değerlendirmesi içinde, Çin’in askeri gücünü yeni bir komuta kontrol sistemi ile yenilemesi kaçınılmaz bir hale gelmişti. Altı ay içinde gerçekleşen yeni askeri organizasyon, Çin’in bölgede giderek elle tutulur hale getirdiği ve taviz vermeden sürekli uygulamaya koyduğu kararlı askeri girişimlerin başarısı için şarttı. Yapılan budur. Bir silahlı kuvvetin genel anlamda strateji değişikliği kolay değildir. Çin’in bu radikal strateji değişimi hazırlıkları, Varyag adlı inşası tamamlanmamış Rus gemisinin satın alındığı 1998 yılında başlamıştı. İngiltere, gemiyi 1996 yılında hurda olarak satın aldı. Ancak daha sonra sözleşme Ukrayna tarafından iptal edildi[3] ve gemi askeri amaçlarla kullanılmama şartıyla 1998 yılında 20 milyon ABD Doları'na Agencia Turistica e Diversoes Chong Lot Limitada isimli bir Makao[4] turizm şirketine satıldı.
Bu bağlamda Çin’in yeni askeri yapılanmasının, askeri strateji belgesinin zorunlu bir yansıması olduğu görülmektedir. Belgede Pasifik’te birinci öncelikli potansiyel rakip olarak ABD askeri gücü gösterilmektedir. Bu bağlamda bölgenin jeostratejik değerlendirmesini yeniden hatırlamakta fayda var:
· Çin, ABD’yi Asya - pasifik bölgesinde karıştırıcı olarak nitelemektedir
· Çin, ABD ile ittifak içinde olan Tayvan’ı birinci hedef olarak nitelemekle, Tayvan üzerindeki tarihi amaçlarından vazgeçmediğini göstermektedir.
· Çin, ayrı bir başlıkta Japonya’yı mağlup çıktığı savaşın eski mekanizmalarını devam ettirmekle suçlamaktadır. Çin, hala işgal statüsü içinde bulunan Japonya’nın silkinerek bölge ülkeleri ve öncelikle kendisi ile işbirliği yapması beklentisi içinde olduğunu vurgulamaktadır.
· Çin, statik veya pasif savunma stratejisinden aktif savunma stratejisine geçtiğini açıklamaktadır
Böylesine bir durum değerlendirmesi içinde, Çin’in askeri gücünü yeni bir komuta kontrol sistemi ile yenilemesi kaçınılmaz bir hale gelmişti. Altı ay içinde gerçekleşen yeni askeri organizasyon, Çin’in bölgede giderek elle tutulur hale getirdiği ve taviz vermeden sürekli uygulamaya koyduğu kararlı askeri girişimlerin başarısı için şarttı. Yapılan budur. Bir silahlı kuvvetin genel anlamda strateji değişikliği kolay değildir. Çin’in bu radikal strateji değişimi hazırlıkları, Varyag adlı inşası tamamlanmamış Rus gemisinin satın alındığı 1998 yılında başlamıştı. İngiltere, gemiyi 1996 yılında hurda olarak satın aldı. Ancak daha sonra sözleşme Ukrayna tarafından iptal edildi[3] ve gemi askeri amaçlarla kullanılmama şartıyla 1998 yılında 20 milyon ABD Doları'na Agencia Turistica e Diversoes Chong Lot Limitada isimli bir Makao[4] turizm şirketine satıldı.
Varyag Uçak Gemisi
Bu gemi üç yıl bekledikten sonra 2001 Kasım ayında Türk Boğazlarından römorkörler tarafından çekilerek geçirildi ve Çin’e ulaştı. On dört yıl sonra 2015’te Çin’in ilk uçak gemisi olarak hizmete girdi. İkinci uçak gemisi de kızağa konuldu. Böylece Çin, ABD, İngiltere, Fransa ve Rusya’dan sonra uçak gemisi teknolojisine sahip beşinci ülke oldu. Uçak gemisine sahip bir ülke, ulusal çıkarları deniz aşırı ülke demektir. Böylece Çin’in Varyag’ın satın alınması ile başlayan genel strateji değişikliği hazırlıkları 2015 Mayıs ayında yayınlanan Yeni Aktif Savunma Strateji belgesi ve 2016 yılında yürürlüğe giren yeni komuta yapılanması ile sona ermiş oldu. Artık Çin, ABD, Rusya, İngiltere ve Fransa’dan sonra, dünya çapında bir askeri güç olarak kabul edilebilir. İkinci uçak gemisi de hizmete girdiğinde etki alanı ve ulusal stratejik çıkarlarının sınırları da genişleyecektir. Çok yakında doğu Akdeniz’de ve Karadeniz’de Çin savaş gemileri görürsek şaşırmayalım.
Bu gemi üç yıl bekledikten sonra 2001 Kasım ayında Türk Boğazlarından römorkörler tarafından çekilerek geçirildi ve Çin’e ulaştı. On dört yıl sonra 2015’te Çin’in ilk uçak gemisi olarak hizmete girdi. İkinci uçak gemisi de kızağa konuldu. Böylece Çin, ABD, İngiltere, Fransa ve Rusya’dan sonra uçak gemisi teknolojisine sahip beşinci ülke oldu. Uçak gemisine sahip bir ülke, ulusal çıkarları deniz aşırı ülke demektir. Böylece Çin’in Varyag’ın satın alınması ile başlayan genel strateji değişikliği hazırlıkları 2015 Mayıs ayında yayınlanan Yeni Aktif Savunma Strateji belgesi ve 2016 yılında yürürlüğe giren yeni komuta yapılanması ile sona ermiş oldu. Artık Çin, ABD, Rusya, İngiltere ve Fransa’dan sonra, dünya çapında bir askeri güç olarak kabul edilebilir. İkinci uçak gemisi de hizmete girdiğinde etki alanı ve ulusal stratejik çıkarlarının sınırları da genişleyecektir. Çok yakında doğu Akdeniz’de ve Karadeniz’de Çin savaş gemileri görürsek şaşırmayalım.
Ocak 2016
[1] Minnie Chan, PLA reform: China’s top brass set New Year deadline for military command restructure
[2] Franz-Stefan Gady, China to Embrace New 'Active Defense' Strategy 26 May 2015 for The Diplomat
[3] Büyük olasılıkla Rusya’nın baskısı ile
