Çin’e 200 km mesafedeki Tayvan Adası tarih boyunca bir saldırı ve yığınak üssü olarak kullanılmıştır. Ada yaklaşık 400 km uzunluğunda 150 km genişliğindedir. Adaya ilk defa gelen Batılılar Portekizlilerdir ve buraya Güzel Ada anlamına gelen Ilha Formoza ismini vermişlerdir. Ada ilk olarak 17. Yüzyılda (1624-62) Hollandalılar tarafından sömürgeleştirilmiş, daha sonra Çin’e bağlanmıştır. Tayvan Adası 1895 yılında Japon İmparatorluğu'na dâhil edilmiştir. Tayvan, Japon İmparatorluğu'na ihraç edilecek pirinç ve şeker üretti. Aynı zamanda İkinci Dünya Savaşı sırasında Japonya'nın Güneydoğu Asya ve Pasifik'te sömürgeci genişlemesi için bir üs olarak kullanıldı. Bu dönemde Tayvan'da Japon imparatorluk eğitimi uygulandı ve birçok Tayvanlı savaş sırasında Japonya için savaştı.
1945 yılında, İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından, Çin Cumhuriyeti Tayvan'da yönetimi ele geçirdi. 1949 yılında, iç savaşın ardından Komünistlere karşı Çin'de kontrolü kaybeden Milliyetçiler Çan Kay Şek liderliğinde Tayvan'a çekildi. Japonya, San Francisco Barış Antlaşması ile 1952 yılında Tayvan üzerindeki tüm bölgesel haklarından resmen feragat etti. Tek Çin politikası uyarınca 1971'de Birleşmiş Milletlerin Çin Halk Cumhuriyeti'nin kabulü ve çoğu devletin Tayvan'ı tanımaktan vazgeçmesi Çin Cumhuriyetini dış ilişkiler alanında zor durumda bırakmıştır. Tayvan 1970'lerden bu yana, BM ve kuruluşlarına yeniden katılabilmek için büyük bir çaba içerisindedir. Tayvan, Olimpiyatlar gibi uluslararası organizasyonlara ise Chinese Taipei ismiyle katılmaktadır. 1980'lerde demokratik reformlar ilan edilinceye kadar, Tayvan, 40 yıl boyunca tek partili bir devlet olarak kaldı. 1996 yılında ilk kez doğrudan başkanlık seçimleri düzenlendi. 2000 yılında, Chen Shui-Bian ilk devlet başkanı seçildi. 2004 yılında seçimleri yine kazandı. 2008 yılında, Milliyetçi Partiden Ma Ying-Jeou devlet başkanı seçildi ve daha sonra 2012 yılında tekrar seçildi.
Jeostratejik Konum ve Bölgedeki Son Gelişmeler
Tayvan Adası ile Çin arasında yer alan Tayvan Geçidi, güneyden Kore Yarımadası ve Japonya’ya giden en kısa deniz yoludur. Aynı avantaj kuzey güney ekseni için de geçerlidir. 2008’den bu yana Çin Donanması önemli ölçüde güçlenmiştir. Bu güçlenmenin temel kıstası, Çin Deniz Kuvvetlerinin, artık bir kıyı savunma gücü olmaktan çıkıp bölgesel ve küresel ölçekteki ulusal çıkarlar ve hedefler için kullanılabilir seviyeye yükselmesidir. Bu durum, Çin’in yeni yayınlanan ve yürürlüğe giren Strateji Belgesinde açıkça yer almaktadır. Buna göre;
- 945’ten bu yana bölgenin dominant askeri gücü olan ABD, bölgede karıştırıcı ülke olarak tanımlanmaktadır.
- ABD ile ittifak içinde olan Tayvan birinci öncelikli hedef olarak nitelenmektedir.
- Japonya mağlup çıktığı savaşın eski mekanizmalarını devam ettirmekle suçlanmakta ve hala işgal statüsü içinde bulunan Japonya’nın silkinerek bölge ülkeleri ve öncelikle kendisi ile işbirliği yapılması beklentisi içinde olduğu vurgulanmaktadır.
1945 yılında, İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından, Çin Cumhuriyeti Tayvan'da yönetimi ele geçirdi. 1949 yılında, iç savaşın ardından Komünistlere karşı Çin'de kontrolü kaybeden Milliyetçiler Çan Kay Şek liderliğinde Tayvan'a çekildi. Japonya, San Francisco Barış Antlaşması ile 1952 yılında Tayvan üzerindeki tüm bölgesel haklarından resmen feragat etti. Tek Çin politikası uyarınca 1971'de Birleşmiş Milletlerin Çin Halk Cumhuriyeti'nin kabulü ve çoğu devletin Tayvan'ı tanımaktan vazgeçmesi Çin Cumhuriyetini dış ilişkiler alanında zor durumda bırakmıştır. Tayvan 1970'lerden bu yana, BM ve kuruluşlarına yeniden katılabilmek için büyük bir çaba içerisindedir. Tayvan, Olimpiyatlar gibi uluslararası organizasyonlara ise Chinese Taipei ismiyle katılmaktadır. 1980'lerde demokratik reformlar ilan edilinceye kadar, Tayvan, 40 yıl boyunca tek partili bir devlet olarak kaldı. 1996 yılında ilk kez doğrudan başkanlık seçimleri düzenlendi. 2000 yılında, Chen Shui-Bian ilk devlet başkanı seçildi. 2004 yılında seçimleri yine kazandı. 2008 yılında, Milliyetçi Partiden Ma Ying-Jeou devlet başkanı seçildi ve daha sonra 2012 yılında tekrar seçildi.
Jeostratejik Konum ve Bölgedeki Son Gelişmeler
Tayvan Adası ile Çin arasında yer alan Tayvan Geçidi, güneyden Kore Yarımadası ve Japonya’ya giden en kısa deniz yoludur. Aynı avantaj kuzey güney ekseni için de geçerlidir. 2008’den bu yana Çin Donanması önemli ölçüde güçlenmiştir. Bu güçlenmenin temel kıstası, Çin Deniz Kuvvetlerinin, artık bir kıyı savunma gücü olmaktan çıkıp bölgesel ve küresel ölçekteki ulusal çıkarlar ve hedefler için kullanılabilir seviyeye yükselmesidir. Bu durum, Çin’in yeni yayınlanan ve yürürlüğe giren Strateji Belgesinde açıkça yer almaktadır. Buna göre;
- 945’ten bu yana bölgenin dominant askeri gücü olan ABD, bölgede karıştırıcı ülke olarak tanımlanmaktadır.
- ABD ile ittifak içinde olan Tayvan birinci öncelikli hedef olarak nitelenmektedir.
- Japonya mağlup çıktığı savaşın eski mekanizmalarını devam ettirmekle suçlanmakta ve hala işgal statüsü içinde bulunan Japonya’nın silkinerek bölge ülkeleri ve öncelikle kendisi ile işbirliği yapılması beklentisi içinde olduğu vurgulanmaktadır.
Yazının devamını okumak için lütfen aşağıdaki bağlantıyı kullanınız.
