Akdeniz’i kat edip Avrupa’ya ulaşmaya çalışan göçmen sayısı endişe verici ve son yılların rakamlarına baktığımızda, iki hatta üç katına çıktığını gösteren bir gerçek var ortada. Göçmenler konusunda Yunanistan-Makedonya sınırında bir sıkıntı var. Makedon askerleri, polisleri sınıra yığılmış durumdalar ve Yunanistan’dan geçmeye çalışan göçmenleri durdurdular. Peki, burada nasıl bir süreç yaşandı Tolga Bey? Bu, ekrana gelen görüntüler uluslararası bir ayıba mı işaret ediyor?
Avrupa Birliği’ne göçün ana rotası Akdeniz ve Ege. Doğal olarak Avrupa’ya ilk çıkılan yer Yunanistan. Bu Suriyeli mülteciler için de, Iraklılar için de, Afganlar için de öyle... Yunanistan’dan Avrupa Birliği’ne, kuzeye gitmek isterlerse, mecburen bir sonraki ülke Makedonya. Yunanistan’ın son zamanlarda yaşadığı ekonomik sıkıntılar da gelen mültecilerde sıkıntıya neden oluyor. Onları yaşatma konusunda Yunanistan büyük problem yaşıyor şu anda. Doğal olarak Yunanistan’a gelen mülteciler, hızlı şekilde Avrupa Birliği’nin içine gitmeye çalışıyor. Makedonya nüfus olarak çok küçük bir ülke. Makedonya’ya giren göçmenleri nüfus olarak orana vurduğumuzda çok devasa bir rakam çıkıyor karşımıza. Bunu göz önüne aldığımızda Makedonya’nın engel olmaya çalışmasını anlamamız gerekiyor. Çünkü Makedonya da barındırmak zorunda kalacak, geçici bir süre sağlık hizmeti vermek zorunda kalacak. Bu durum Makedonya için büyük sıkıntı. Avrupa Birliği’nin de doğal olarak Makedonya gibi bir sınırı desteklemesini de normal karşılamak gerekir diye düşünüyorum.
Baktığımızda Avrupa bir şeyler yapmaya çabalıyor gibi bir görüntü var ortada. İtalya bu konuda başı çekiyor ve elbette ki İtalya’nın attığı her adım bugün, Avrupa Birliği içerisinde dikkatle takip ediliyor. Çünkü İtalya burada bir öncü karşılayıcı. Afrika’dan çıkan bu göçmenlerin gelebildikleri en yakın nokta Sicilya ve Sicilya Kanalı’nda 22 tekne içerisinde 4400 kişi kurtarıldı. Ancak, bu kurtarma çabaları yeterli mi? Göçmen krizini aşmak adına sadece denize açılanları kurtarmakla mı geçiştirilecek bu konu? Neler yapılabilir?
Kuzey Afrika aslında Avrupa için, Afrika’dan gelecek mültecileri engellemede bir tampon bölge oluşturuyordu. Fakat Libya’nın istikrarsızlaşmasıyla bu tampon bölge yırtılmış oldu ve tam karşısı da söylediğiniz gibi İtalya. Aslında bu süreçte, bu yırtılma olmadan önce de Avrupa Birliği bunu öngörmüş olacak ki bazı önlemler almaya çalıştı. Üçüncü ülkelerde göçü önlemek adına bazı çalışmalar yapıldı. Bu üçüncü ülkelerden kasıt; göç verecek olan ülkeler. Ne gibi çalışmalar? Göçü önlemede iş sahaları geliştirilmesi için bazı projeler başlatıldı. Devletlere, gerekli kurumlara, göçü önleyebilmek adına ne tür adımlar atılabileceği öğretilmeye çalışıldı. Fakat çok yavaş hareket edildi ki daha sonra da göç patlaması yaşandı. Bu saatten sonra da Avrupa Birliği için üçüncü ülkeler üzerinden bir şey yapmak pek mümkün görünmüyor.
İtalya’nın bu duruma el atmasına biraz geçmişten bakacak olursak, İtalya önce mültecilerle baş etmek yerine Avrupa Birliği’nin tüm ülkelerine mülteci sorununu yayma politikasını başlatmıştı. Bunu nasıl yaptılar? Gelen mültecilere Schengen vizesi verme gibi bir yolu dahi düşündüler. Gelen her mülteciye Schengen vizesi verilerek Avrupa Birliği’ne kolay ulaşım sağlanabilir mi tartışması yaşandı. Tabii, Avrupa Birliği böyle bir şeyi asla kabul etmedi. Daha sonradan bu mülteci sorununa önderlik etmeye başlandı. İtalya’nın da Yunanistan kadar olmasa bile yaşadığı ekonomik sıkıntılar belki buna ket vurdu ama İtalya bu krizi kısmen erken atlattı ve Akdeniz’de bu işe el atabilecek tek ülke o kaldı. Doğal olarak, Afrika’nın karşısındaki ana rotalardan birinde, belki mecburen, bu işe liderlik etmeye başladı.
Kasım ayında önemli zirveler var. Bunun ötesinde, Hollande ile Almanya Başbakanı Merkel bir görüşme yaptılar. Evet, bir adım atılmaya çalışılıyor, bu sefer ciddi isimler gündeme geldi. Avrupa Birliği’nin sadece içişleri bakanları ya da dışişleri bakanları değil başbakanları, cumhurbaşkanları artık devreye giriyorlar ve maalesef ki yaz bittikten, havalar soğuduktan sonra, göçmenlerin çok da tercih etmediği zamanlarda bir görüşme trafiği başlayacak. Buna dair ne söyleyebiliriz?
Öncelikle, Merkel’in birkaç hafta önce söylediği bir şeyi unutmamak gerekiyor. Bir televizyon programında Filistinli bir çocukla geçirdiği bir diyalog vardı. Ağlayarak konuşmuştu Filistinli çocuk, burada kalmak istiyorum dedi ama Merkel hiç taviz vermedi: “Kendi politikamız var ve her geleni kabul edemeyiz“ anlamında bir cevabı oldu. Şimdi, bu diyaloğun arkasından Hollande ile bir araya gelmesi, ne kadar sonuç odaklı bir toplantı, burada bir soru işareti uyandırıyor. Neden şu anda bu kadar ciddiye alınıyor, Avrupa’nın çok önemli isimleri bir araya geliyor? Artık burada da göç sorununun küresel bir konu olması etkilemiş olabilir diye düşünüyorum. Evet, bu göç Avrupa’nın yaşadığı büyük problemlerden biri hâline geldi ama rakamlara baktığımızda küresel anlamda 59 milyon mülteciden bahsediyoruz bugün. 59 milyon mülteci, dünya üzerindeki her 122 kişiden biri mülteci demek... Doğal olarak bu konu artık konuşmaya değer. Avrupalı yetkililer de bunu görüyor ama ne kadar sonuç alınabilir, önemli olan da bu. İkili görüşmelerden veya Avrupa Birliği bakanları düzeyinde yapılan zirvelerden çıkacak sonuçlarda, öyle göç kabul edecek bir Avrupa Birliği çıkacağını düşünmüyorum. Olabilecek şey, şimdilik, daha iyi yaşam vaadi olabilir belki ama gelen mülteciler de bile sınıflandırmaya giden bir Avrupa’dan bahsediyorsak; - bazı ülkeler dinî özellikleri ön plana çıkarıyor, bazıları sağlık veya eğitim gibi olguları ön plana çıkarıyor - bu ortamda mülteciler için bu zirvelerden çok da olumlu bir sonuç çıkacağını düşünmüyorum.
Türkiye ile Avrupa’yı karşılaştırdığımızda aradaki uçurumu, farkı bizim için biraz değerlendirebilir misiniz?
Avrupa’yla kıyasladığımızda Türkiye’nin aldığı mültecilere baktığımızda, Türkiye şu anda dünyada en fazla mülteci kabul eden ülke. Doğal olarak bu kıyaslamayı rakamsal olarak yaptığımızda “uçurum“ tabiri doğru bir yorum olabilir. Ama burada, söylemek istediğim bir şey var. Her gelenin sınırdan geçirilmesi, ülkeye kabul edilmesi her zaman insani sonuçlar doğurmayabilir. 2-3 milyon mülteciyi sahiplenen bir ülkenin, bu kadar kişiye gerekli sağlık, eğitim, iş fırsatlarını sağlayabiliyor olması gerekir. Gelenlerin yaşama hakkı önemli ama yaşamlarını idame ettirebilecekleri ortamı sağladık mı onlara? Türkiye aleyhinde konuşacaksak, tek negatif yorumumuz bu olmalı. Küresel baktığımızda zaten mülteci kabul etmeyen ülkelerin de resmî bahanesi bu; “Gelenlere gerekli altyapıyı sağlayamayız“. Ayrıca, insani davranmak yeni dünyada ülkelerin her zaman yapacağı bir şey değil. Ülkeler kendi menfaatlerini, kendi vatandaşlarını korumak zorundalar. Bir ülke çok sayıda mülteci kabul ettiğinde kendi vatandaşlarının çıkarlarını negatif etkileyecekse, bunu da biraz anlayışla karşılamak gerekiyor, başta da söylediğim Makedonya örneğinde olduğu gibi. Evet, gelen mültecileri sınıflandırarak alıyor Avrupa, kendi işine yarayacakları alıyor. Bunlar insani anlamda konuşulamayacak, tartışılamayacak şeyler. Yani; “bir insanı kabul etmek insan olduğu içindir, başka bir şey için değildir“ mottosuyla hareket etmemiz gerekiyor ama ülkelerin de biraz kendi çıkarlarını göz önüne aldığını kabul etmemiz gerekiyor.
(TASAM Uzmanı Tolga Sakman Röportajı | 24.08.2015 | TRT Türk | Küresel Bakış Programı)
