İran’ın nükleer programını kontrol etmeyi öngören anlaşma, İran’ın nükleer sorununa diplomasi metotlarını kullanmak suretiyle çözüm getirmiş olmakla, Soğuk Savaş sonrası dönemde, anlaşmazlıkların, diplomasi yöntemleriyle silaha başvurmadan çözülebileceğini ispatlamış, bu şekilde barış taraftarları için önemli bir başarı olmuştur.
Bu anlaşma, Türkiye’nin, İran’ın nükleer sorununun diplomasi araçlarıyla çözüme kavuşturulması yönündeki tezinin de önemini bir kere daha kanıtlamış bulunmaktadır.
Batı ile İran’ın anlaşması, bu çerçevede, bu ülkeye uygulanan yaptırımların gevşetilmesi sonucunda, bu durumun İran’ın Orta Doğu’da oynadığı rolü daha da artırıcı bir nitelik taşıyacağı ve bunun stratejik bakımdan hem Bölge hem de Batı için riskler ve avantajlar ihtiva edeceği belirtilmektedir.
İran, bu anlaşma ile uluslararası siyasetin ilgi odağı olmuştur. Hiç şüphesiz, bu durum İran diplomasisi için bir başarıdır. Nükleer ambisyonu kontrol altına alınmış, dünyaya entegre olmuş bir İran hem Türkiye hem de uluslararası siyaset açılarından olumlu bir gelişmedir. Bu şekilde İran, uluslararası siyaset oyuncusu olarak daha kontrol edilebilir hale de gelmiş olacaktır.
İran’ın tarihsel altyapısından da kaynaklanan Orta Doğu ve dünya politikalarındaki önemi, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) tarafından hep gözönünde bulundurulmuştur.
Türk dış politikasının ilgi duyduğu her alana katkıda bulunmayı ilke kabul etmiş olan TASAM’ın, İran’ın dünya siyasetinde karşı karşıya kaldığı sorunları anlamak, bunların diğer ülkeler tarafından anlaşılmasına yardımcı olmak ve Türk-İran ilişkilerinin gelişmesini de etkilemek için düzenlediği toplantı, konferans, sempozyumlar unutulmamalıdır.
TASAM, İran’ın bölgesel ve dünya siyasetinde oynayacağı önemli role her zaman dikkat çekmiş ve bu Ülke ile ilişkilerimizin daha da ileriye götürülmesi için çaba harcamıştır. Bu çerçevede, İran’ın Dışişleri Bakanlığı’na bağlı İPİS (İran Siyasal ve Uluslarası Araştırmalar Enstitüsü) ile 2008’den beri düzenlenen ve her yıl karşılıklılık esasına göre Türkiye ve İran’da yapılan “Türkiye-İran Yuvarlak Masa“ toplantıları ikili ilişkilerin her alanda ortaya konularak tartışılmasını ve bu şekilde iki ülke ilişkilerinin geliştirilmesine katkı sağlamayı amaçlamıştır.
TASAM’ın düzenlediği, Uluslararası Türk-Asya Kongreleri, Uluslararası Orta-Doğu Kongreleri, İslam İşbirliği Teşkilatı Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Forumları başta olmak üzere, diğer toplantılara İran’dan katılımcılar sağlanarak, İran’ın dünya sorunları karşısındaki görüşlerinin anlaşılmasına imkan sağlanmıştır.
TASAM’ın Türk-İran ilişkilerinin daha da ileriye gitmasi için düzenlediği bir başka toplantı da Türkiye-İran Van Forumu’dur. Türkiye-İran sektörel ve finansal derinleşme konularına odaklanmış ve 23-25 Ekim 2014 tarihlerinde Van’da, Van Valiliği, Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı, İPİS, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi ile işbirliği halinde düzenlenen bu Forum, küreselleşen ve bölgesel ilişkilerin ve bütünleşme hareketlerinin önem kazandığı bir dünyada, Türkiye ve İran gibi iki önemli gücün ekonomik bakımdan ilişkilerini ele almak ve bu şekilde ikili ilişkilerin gelişmesine yardımcı olmak amacını taşımıştır. Bu Forum, ayrıca, Türkiye-İran arasında tercihli ticaret anlaşmasının imzalanması, serbest ticaret bölgesi kurulması, Van’da sınır kapısının modernizasyonu, yeni sınır kapılarının açılması, Ticaret ve Sanayi Odaları arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi gibi konular üzerine odaklanmıştır.
Toplantıda, iki ülkenin bölgesel ve küresel sorunlara çözüm bulmaları için birlikte çalışmalarının önemi vurgulanmıştır. Toplantıda ayrıca, İran ve Türkiye’nin meydana getireceği ağırlık merkezinin hem bölgeyi hem İslam dünyasını ve hem küresel dengeleri de etkileyeceği kaydedilmiştir. Toplantıda, İslam dünyası düzeyinde iki ülkenin birlikte davranmasının mezhepler arası sağlıklı etkileşimi, radikal hareketlerin önlenmesini, İslam dünyasında istikrarın sağlanması için önemli olduğu ifade edilmiştir. Toplantıda, Türkiye-İran ekonomik ilişkilerinin her alanda hak ettiği seviyeye çıkarılması da talep edilmiştir.
TASAM’ın İran’ın dünya siyasetinde oynayabileceği rol konusunda ve Türk-İran ilişkilerinin geliştirilmesinin önemi hakkında 2008’den beri yürüttüğü çalışmaların, İran’ın imzaladığı nükleer anlaşma ile dünya siyasetine yeniden entegre olurken hatırlanmasının bu Kurumun çalışmalarındaki isabetin bir kanıtı olarak takdir edilmesi gerektiğini düşünüyorum.
Faaliyet gösteren düşünce kuruluşlarımızın etkinlikleri ile erişilen olumlu sonuçlar, Türk dış politikası ve Türkiye’nin uluslararası alandaki politikalarının daha isabetli hale getirilmesi bakımından önemlidir. İşte TASAM, böyle bir amaçla çalışmalarını sürdürmeye devam edecektir.
PROF. DR. ALİ ENGİN OBA
Büyükelçi (Emekli)
Çağ Üniversitesi
TASAM Başkan Danışmanı
